Ətraflı axtarış
Baxanların
4229
İnternetə qoyma tarixi: 2009/11/10
Sualın xülasəsi
вилајәти фәгиһдән мәгсәд нәдир?
Sual
вилајәти фәгиһдән мәгсәд нәдир?
Qısa cavab

Әрәб дилиндә “вәли” сөзүндә үч мәна вар: 1)дост, 2) достлуг,3) көмәкчи. Вилајәт сөзүнә исә бу үч мәнадан әлавә даһа ики мәна вар: 1.Сәлтәнәт вә гүдрәт, 2. Һөкумәт вә рәһбәрлик.

Фигһ термининдә “вилајәт” сөзү ики мәнада ишләнир:

1.         “Мүвәлли әлејһ” (рәһбәри олунан шәхс) өз ишләринин өһдәсиндән ҝәлә билмәсин. Мәсәлән, өлү, дәли, ушаг, вә саир. Бу мәгамларда “вилајәт” сөзү “гәјјумлуг” вә һами мәнасында ишләнир. Бурда мәгсәд фәгәт өз ишләрини өзләри идарә едә билмәјәнләр үзәриндә рәһбәрликдир.

2.         Рәһбәрлик олунан шәхс өзүнү ишләрини идарә етмәк габилијјәти вардыр. Бунунла белә бәзи ишләр вар ки диҝәринин һамичилијнә вә вилајәтинә дә еһтијаҹ вар.бу мәнада вилајәт јәни, ҹәмијјәтин ишләринин идарәси кими мәна олунур ки бу да һәмин сијаси вилајәтдир.

Ətreaflı cavab

“Вилајәт” сөзү әрәб дилинин лүғәтиндә “вәлјун” көкүндән олуб бүтүн лүғәтчиләрин етирафына ҝөрә јалныз бир мәнадә, о да “јахын” мәнасдыр.[1] Бундан әлавә, әрәб дилиндә “вәли”[2] сөзүндә исә үч мәна вар: 1)дост, 2) достлуг,3) көмәкчи. Вилајәт сөзүнә исә бу үч мәнадан әлавә даһа ики мәна вар: 1.Сәлтәнәт вә гүдрәт, 2. Һөкумәт вә рәһбәрлик.[3] Фарс дилиндә дә “вәли” сөзү, дост, көмәкчи, саһиб вә һафиз мәналарында ишләниб. Һәмчинин, вилајәт сөзү дә һөкумәт вә рәһбәрлик мәнасындадыр.[4]

“Вилајәт” термини фәгиһ барәсиндә ишләнәндә ондан мәгсәд, ҹәмијјәтин рәһбәри вә идарәси нәзәрдә тутулур. Бәзиләри бу мәнадә бир нөв гүдрәт тәләблик вә ағалыг мәнасыны да ахтарырлар вә вәли сөзүнү киминсә үзәриндә рәһбәрин мәхсус гүдрәтинин олмасы кими гәләмә верирләр.[5]  Һалбуки рәһбәрликдә мәна, “Сејјидул гөв хадимуһум”[6] јәни, тајфанын башчысы онун хадимидир – мәсәли кими анланмалыдыр. Фәгиһ, ҹәмијјәтин рәһбәрлијини бир хадим вә вәзифә кими өз үзәринә ҝөтүрүр.

Фигһ термининдә “вилајәт” сөзү ики мәнада ишләнир:

1.             “Мүвәлли әлејһ” (рәһбәри олунан шәхс) өз ишләринин өһдәсиндән ҝәлә билмәсин. Мәс, өлү, дәли, ушаг, вә саир. Бу мәгамларда “вилајәт” сөзү “гәјјумлуг” вә һами мәнасында ишләнир. Бурда мәгсәд фәгәт өз ишләрини өзләри идарә едә билмәјәнләр үзәриндә рәһбәрликдир. Бу сәбәбдән рәһбәрлик олунан шәхс мәхсус инсан олуб о вахта кими бу рәһбәрлији гәбул едир ки гүдрәти олмамыш олсун ки бана фигһдә “гасир” дејирләр. Она ҝөрә да белә шәхсләрин нә вахт үзрү арадан ҝетсә фәгиһин онлар үзәриндәки вилајәти дә сона чатыр. Мәслән, дәли ағыллы олса, ушаг һәдди булуға чатса фәгиһин бу саһәдәки гәјјумлуғу да сона чатыр.

2.             Рәһбәрлик олунан шәхс өзүнү ишләрини идарә етмәк габилијјәти вардыр. Бунунла белә бәзи ишләр вар ки диҝәринин һамичилијнә вә вилајәтинә дә еһтијаҹ вар.бу мәнада вилајәт јәни, ҹәмијјәтин ишләринин идарәси кими мәна олунур ки бу да һәмән сијаси вилајәтдир. Доғрудур ки вилајәти олан фәгиһ һәр ики мәнада вилајәти вар. Амма бизим бәһсимиздә вилајәт-фәгиһдән мәгсәд һәман икинҹи мәнадыр. Чүкни, ҹәмијјәтин рәһбәрлијни өһдәсинә алан фәгиһ әслиндә ҹәмијјәтин һәр тәк-тәк фәрдләринә һәтта өзүнә дә рәһбәрлији вардыр. Бу ишин бәзиләринин вилајәт дедикдә, “ҹәмијјәтин ҹәмијјәт олмасы” бахымындан фәгиһин һансыса өлү, ушаг вә ја јетимләр үзәриндәки вилајәти илә мүгајисә етмәләри кими дејилдир.[7] Әксинә, һәр бир ҹәмијјәтә рәһбәр ваҹиб олмасы зәрурәтиндәндир. Әмирәл-мөминин Әли (ә) бујрур: “Һәр бир ҹәмијјәтин истәр јахшы истәрсә дә пис олсун рәһбәри ваҹибдир.” [8]

Бу иҹтимаи бир зәрурәтдир. Һәр јердә ҹәмијјәт тәшкил олунса о ҹәмијјәтин идарәсиндән өтрү рәһбәр сечилмәлидир. Беләликлә, үммәт ичиндә фәгиһ о демәкдир ки, ҹәмијјәти ислам шәниндә олараг ислам һәдәфләринә доғру апарсын. Бу ҹәһәтдән фәгиһин ҹәмијјәтдә вилајәти вардыр вә о вилајәт дә ҹәмијјәтә рәһбәрликдә тәҹәлли тапыр.

 

Әлавә мүталиә үчүн бах:

1. Меһди Һадәви Теһрани, “Вилајәт вә дәјанәт”, Мүәссеји фәрһәнҝије ханеји хирәд. Гум. Икинҹи чап, 1380 шәмси или.

 



[1] Мәгајисул-луғәт, 6-ҹы ҹилд, сәһ-141, Әл-Гамусул-муһит, сәһ-1732, Әл-Мисбаһул-мунир, 2-ҹи ҹилд, сәһ-396, Әс-Сиһаһ, 6-ҹы ҹилд, сәһ-2528, Таҹул-Әрус, 10-ҹу ҹилд, сәһ-398.

[2] Бәзи тәһгигатчылар “вәли” сөзүнүн әрәб дилиндә дост мәнасыны инкар етмиш вә бу сөзүн јалныз, “рәһбәр вә сәлтәнәт” мәнасында олдуғуну билдирмишләр. (Әл-Мунтәзири, Дирасәтун фи вилајәтил-фәгиһ вә фигһил-дөвәлул-исламијјә. Сәһ-55)

[3] Әл-Гамусул-муһит, сәһ-1732, Таҹул-Әрус, 10-ҹу ҹилд, сәһ-398, Әл-Мисбаһул-мунир, 2-ҹи ҹилд, сәһ-396

[4] Мүһәммәд Муин, Фәрһәнҝи фарси, 4-ҹү ҹилд,5058 вә 5054.

[5] Мәһди Һаири Јәзди, Һөкумәт вә һикмәт, сәһ-67-177.

[6] Ислам Пејғәмбәриндән (с) нәгл олунур: “Сејјидул гөв хадимуһум” – (Һәр бир тајфанын башчысы онун хадимидир), Әлламә Мәҹлиси, Биһаррул-Әнвар, 76-ҹы ҹилд, сәһ-273.

[7] Мәһди Һаири Јәзди, Һөкумәт вә һикмәт, сәһ-67-177.

[8] Сүбһи Салеһ, Нәһҹүл-Бәлағә, хүтбә-40, сәһ-82.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127736 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    96856 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78453 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67042 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61735 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39295 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33189 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28704 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28304 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26371 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...