Ətraflı axtarış
Baxanların
8511
İnternetə qoyma tarixi: 2012/04/18
Sualın xülasəsi
Əxbarilər və üsulilər kimlərdirlər?
Sual
Əxbarilər və üsulilər kimlərdirlər?
Qısa cavab

Əxbariyyə; Əxbariyyə, həmin hədis səhabələridirlər ki, şiə onları əxbari adlandırır. Bu dəstə ictihadı batil bilir və ancaq əxbardan (rəvayət, hədis) təbəiyyət edirlər (ancaq hədis və rəvayətə tabedirlər).

Üsulilər: Əxbarilərin qarşılığında olan İslam fərihlərinin böyük bir dəstəsinə deyilir. Bunların etiqadı budur ki, Qurandan ətraflı (müfəssəl) dəlillərə istinad etməklə İslamın şəri hökmlərini ələ gətirmək üçün sünnət (Peyğəmbərin (s) buyurduqları), ağıl və icmaya əməl etmək lazımdır. Onlar "üsul- fiqh" elmindən də istifadə edirlər. Həmçinin bu elmin qaydalarından hesab olunan bəraət əsli, istishab və təxyirdən də faydalanırlar.

Üsulilər ilə əxbarilərin nəzərləri arasında olan ixtilaflardan bəzisi budur ki; üsulilər ictihadı qəbul edirlər və müctəhid olmayanın müctəhidə və mütəxəssisə tabe olmasını və terminlə təqlid etməsini zəruri bilirlər, amma əxbarilər ictihadı və müctəhiddən təqlid etməyi qadağan ediblər. Qsulilər ölmüş müctəhiddən ibtidai təqlidi cayiz bilmirlər, amma əxbarilər deyirlər; mütəxəssisə və mərcəi- təqlidə müraciətdə onun diri ya ölü olması dəyişiklik yaratmır. Əxbarilər, şiənin dörd dənəlik kitablarının hamısının səhih olduğunu güman edirlər. Çünki, bu xəbərləri (hədisləri) toplayanlar səhih (düzgün) hədisləri seçib götürüb, səhih olmayan hədisləri isə ixtisara salıblar (həzf ediblər). Amma üsulilər, bu məsələlərdə onlarla müxalifdirlər, və s....

Ətreaflı cavab

Əxbarilər və üsulilər 12 İmamçı şiələrdən olan iki dəstədir ki, şəri hökmlərin düşünülməsində iki müxtəlif yol və üsluba etiqadlıdırlar.

  1. Əxbariyyə:

Əxbariyyə, həmin hədis səhabələridirlər ki, şiə onları əxbari adlandırır. Bu dəstə ictihadı batil bilir və ancaq əxbardan (rəvayət, hədis) təbəiyyət edirlər. Bu ayrılığa səbəb olan ilk şəxsin molla Məhəmməd Əmin ibn Məhəmməd Şərif Əstərabadi (vəfatı 1033 h. q.) olduğunu güman edirlər. O, deyəsən yeni nəsl şiələrin arasında bu firqəni yaradandır və ilk şəxsdir ki, şiə müctəhidlərinin üzünə məzəmmət qapısını açıblar. O, "fəvaidul- mədinə" kitabında şiə müctəhidlərinə hücum edərək onları məzəmmət edib və haqq dini xarab etməkdə onları müqəssir bilir.

Onun etiqadına əsasən şiə alimlərinin indiki ictihadı şiənin qədim alimlərinin ictihadı əsasına deyil. O deyir: Quran ayələri möhkəm, mütəşabih, nasix və mənsuxdan ibarətdir və ondan hökmləri ələ gətirmək sadəliklə mümkün deyil. Bu cəhətdən o, əxbara (hədis, rəvayətə) müraciət etmənin zəruriliyinə etiqadlıdır.

O deyir: Zənn və güman əsasına möjkəmlənən ictihad batildir, amma hədislərin İmamlar vasitəsilə yetişdiyinə görə qəti dəlildir. Qəti dəlillər olan yerdə zənnə boyun əymək olmaz (zənn qəbul etmək olmaz).

  1. Üsuliyyə:

Əxbarilərin qarşılığında olan İslam fəqihlərinin böyük bir dəstəsinə deyilir. Bunların etiqadı bunadıt ki, Qurandan ətraflı dəlillərə istinad etməklə İslamın şəri hökmlərini ələ gətirmək üçün sünnət, ağıl və icmaya əməl etmək lazımdır. Onlar "üsul- fiqh" elmindən də istifadə edirlər. Həmçinin bu elmin qaydalarından hesab olunan bəraət əsli, istishab, zənnə əməl etmək, və rəvayətlər arasında ayrılıq və s... kimi qaydalardan faydalanırlar. Bunlar ictihadı kifayi olan vacib bilirlər, amma səlahiyyətə uyğun inhisar zaman eyni olan vacib bilirlər.[1]

Bu iki dəstənin mühüm ixtilafını elmi vasitələr və şəri hökmə yetişməyin yolu və üslubunda görmək olar. Bu üslubda aşğıdakı məsələlərdə ixtilafın olduğunu söyləmək olar.

  1. İctihad və təqlid:

Üsulilər ictihadı qəbul edirlər və müctəhid olmayanın müctəhidə və mütəxəssisə tabe olmasını və terminlə desək təqlid etməsini zəruri bilirlər, amma əxbarilər ictihadı və müctəhiddən təqlid etməyi qadağan ediblər.

  1. İbtidai təqlid:

Üsulilər ölmüş müctəhiddən ibtidai təqlidi cayiz bilmirlər, amma əxbarilər deyirlər: Mütəxəssisə və mərcəi- təqlidə müraciətdə onun diri ya ölü olması heç bir dəyişiklik yaratmır.

  1. Əxbarilər,

şiənin dörd dənəlik kitablarının hamısının səhih olduğunu güman edirlər. Çünki, bu xəbərləri (hədisləri) toplayanlar səhih (düzgün) hədisləri seçib götürüb, səhih olmayan hədisləri isə ixtisara salıblar (yazmayıblar). Onlar hədislərin dörd yerə (səhih- həsən- müvəssəq- zərf) bölünməsini qəbul etmirlər. Amma üsulilər bu məsələlərdə onlarla müxalifdirlər.

  1. Ümumi üsulilər:

Qobhe təklif bimala yutaq (taqətdən artıq təklif qəbahətlidir, bəyənilməzdir), qobhe iqab bila bəyan (yolu göstərmədən və bəyan etmədən cəzalandırmaq qəbahətlidir) və s... kimi işləri qəbul edirlər, amma əxbarilər bu əqli məsələləri qəbul etmirlər.

  1. Quranın zahirinin höccət olması:

Əxbarilərin nəzərinə əsasən əgər Quran ayələri hədis və rəvayət vasitəsilə təfsir olunmaya onların zahirinə əməl etmək olmaz. Amma üsulilər Quranın zahirini rəvayət olmayan yerdə belə höccət bilirlər.[2] İki əsr əxbari və üsuli alimlərin arasında dərin ixtilaf olub. Əxbarilər üsulilərə qalib idilər. Ağa Məhəmməd Baqir Vahid Bəhbəhani (vəfatı 1208 h q.) şəraiti dəyişdirdi və onun vaxtından müctəhidlər əxbarilərə qalib oldular. Bu gün əxbarilər daha çox azlığı təşkil edirlər.[3]

 


[1] - Dairətul- məarife təşəyyo, firqələrə giriş, əlavə və dəyişikliklə birgə.

[2] - Hövzənin bazası.

[3] - Dairətul- məarife təşəyyo.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Heyvanlar və bitkilər Allahı necə zikr edirlər?
    6642 بندگی و تسبیح
    İnsan elmi təbiətdə olan varlıqlara qarşı məhdud və həddindən artıq azdır. Amma təbiətdə olan varlıqlar Allahı necə zikr edirlər, bu mövzulardan biridir ki, onun necə olmasına bəşər elm və yol tapmamışdır. Bir çox ayə və rəvayətlərdə bəyan olmuşdur ki, həyatda olan hər bir şey Allahı zikr edir. Bu ...
  • Allah- Taala, təbii qanunlara tabedirmi?
    4013 Qədim kəlam
    Təbiət qanunlarının hamısını təsis edən Allahdır. Təbiətinə əsasən öz iradəsindən başqa heç bir əmrin tabeçiliyində deyil. Əgər hansısa əmrlərin (işlərin) yerinə yetirilməsini iradə edə, baş verər. Bu əsnada, bu dünyada hansısa bir qaydanın özündən üstün bir güc vasitəsilə sınması məxsus bir İlahi qaydadır və mümkün olan bir işdir ki, ona ...
  • Qeyri-İslami banklara pul qoyub ondan sud götürmək sələm sayılırmı? Belə banklarda işləməyin iradı varmı?
    3627 Qeyri İslami qurumlar və qüeyri müsəlmanlarla əlaqə
    Bu vaxta qədər mərcei-təqlid müctehidələrin idarələrindən aldığımız cavablar bu minvalladır: Ayətullah-üzma Xamneyinin (Allah qorusun) idarəsindən: 1-i və 2-i cavablarda: banka pulun özünü borc kimi vermədiyinə görə ondan ələ gələn sudun iradı yoxdur. 3-cü cavab: Əsl bankda işləməyin heç bir iradı yoxdur. Amma, bankda sələm əməliyyatında işləməyə icazə ...
  • Mələklər həzrət Məhdi (əleyhis-salam)-ın köməkçiləridirsə, onda nə üçün qeybdə yaşayır və zühur etmir?
    4046 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi
    Bu sual ilə əlaqədar iki məsələyə diqqət yetirmək lazımdır: Birincisi budur ki, ilahi-qeybi yardım və köməklərin müxtəlif şərtləri vardır və bu şərtlər həyata keçməyincə baş verməsi mümkün deyildir. Misal üçün, “Bədr” müharibəsində müsəlmanlar lazımi şərtlərə malik idilər və Quranın buyurduğuna əsasən məlaikələr onlara kömək edirdilər. Halbuki, “Ühüd” müharibəsində onlara ...
  • İran İslam respublikasını hansı təhlükələr təhdid edir?
    3687 Nizamlar (Qurluşlar)
    Hər hansı bir varlığı təhdid edən təhlükələri tanımaq üçün ilk növbədə onu icad edən səbəbi (illəti-muvcidə), daha sonra isə onun qalıb davam etməsinə səbəb olan amilləri (illəti-mubqiyə) tanımaq lazımdır ki, o varlığın həyatına zəmanət verilmiş olsun. Çünki hər bir varlığa yönələn ...
  • Quran necə kitabdır?
    4245 Təfsir
    Qurani-Kərimsonilahixəbərolaraq, Allah-TaalatərəfindənMəhəmmədibnƏbdullahınvasitəsiiləinsanlarıhaqq
  • İslam cəmiyyətində elm hövzələrdə ictihad dərəcəsinə yetişən qadınlar olmuşdularmı?
    5196 تاريخ بزرگان
    İslam dininin elm və biliyə dəyər verməsi, hər bir müsəlman kişi və qadına elm öyrənməyi vacib etməsi İslam cəmiyyətlərində daim xanımların təhsil almalarına və bir qisminin ictihad dərəcəsinə yetişməsinə səbəb olmuşdur. Xanım müctehidə Əmin (vəfat-1403 hicri-qəməri, (1980)) və hal-hazırda qadınlar elmi hövzəsinin müəllimlərindən olan xanım müctehidə Sifatini kimi nümunəvi qadınları ...
  • Həzrət Məryəm (əleyha salam)-ın aləm qadınlarından üstün edilməsinin (ayədə) qeydsiz-şərtsiz olmasına diqqət yetirməklə həmin ayəni rəvayətlə necə məhdudlaşdırmaq olar?
    4190 تاريخ بزرگان
    “Aləmin” kəlməsinin Qurani-Kərimdə işlədilmə yerlərinə və müfəssirlərin bu barədəki nəzərlərinə diqqət yetirməklə məlum olur ki, bu kəlmə yalnız zamanın bir dövründə olan insanlara məxsus edilir. Əhli-sünnət kitablarının bir çox yerlərində də ayələrə rəvayət vasitəsi ilə qeyd vurulur. Həmçinin həm əhli-sünnət, həm də şiə təfsirlərinin bir çox yerlərində ...
  • Nə üçün şiələr öz övladlarına Əbdül-Hüseyn (Hüseynin bəndəsi, qulu), Əbdül-Əli (Əlinin bəndəsi, qulu) və s. kimi adlar qoyurlar?! Halbuki mütəal Allah buyurur ki, “yalnız Mənə bəndəlik edin və yalnız Mənim bəndəm olun!”
    6919 Qədim kəlam
    1. Ərəb dilindəki عَبْدٌ “əbd” kəlməsi bir neçə mənaya işlənmişdir: 1-pərəstiş, xüzu və itaət edən, 2-bir kəsin mülkiyyəti və qulamı olan şəxs. 2. Məsum imamın malik olduğu yüksək məqam və böyük mənzilət nəticəsində onların aşiqləri öz məhəbbətlərini aşkarda göstərmək üçün ərəbcə “Əbdül-Hüseyn”, “Əbdül-Əli” və sair adlardan, yaxud Fars və ...
  • İnsi- şeytan nədir?
    6576 Qədim kəlam
    "Şeytan" sözü lüğətdə, fitnəkar, hərifləyən, yoldan çıxaran və haqdan boyun qaçıran mənasında olub, ümumilik daşıyan ismlərdəndir. Yəni, Qurani- kərim və başqa ədəbiyyatlarda "şeytan" sözü xüsusi bir varlıqdan xəbər vermir. Əksinə, insana və digər (heyvana) yaranmışlara da şeytan demək olur. HəmçininQurani- kərimdə şərr və fitnəkar insanlar barəsində "şeytan" sözündən istifadə olunmuşdur. ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127821 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    96931 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78521 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67220 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61788 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39316 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33290 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28726 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28326 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26424 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...