Ətraflı axtarış
Baxanların
7815
İnternetə qoyma tarixi: 2010/04/12
Sualın xülasəsi
Tuhəful- uqul kitabında rəvayət vardır ki, hər bir mənasız işin, icazə verilmədiyini bidirir. Ondan istifadə edərək, nəticə almaq olar ki, bütün səyahət və gəzintilər İslam nəzərində, qadağan edilmişdir?
Sual
Tuhəful- uqul kitabında, İmam Sadiq (ə)- dan nəql olunmuşdur: «إنما حرم الله الصناعة التی حرام هی کلها التی یجیء منها الفساد محضاً نظیر البرابط و المزامیر و الشطرنج و کل ملهو به و الصلبان و الأصنام و ما أشبه ذلک من صناعات الأشربة الحرام و ما یکون منه و فیه الفساد محضاً» yəni o işlər ki, mənasızdır, haram sayılır. Burada mənasız işdən məqsəd nədir ki, haram sayılır? O işlər ki, insan səyahət və gəzinti üçün həyata keçirir haramdırmı?
Qısa cavab

Baxmayaraq ki, hədisin zahiri xüsusiylə də “bütün o işlər ki, mənasızdır” "کل ملهو به" cümləsi hər növ gəzinti və səyahətin haram olmasını çatdırır, lakin Quran ayələrinə və digər rəvayətlərə nəzər saldıqda bu nəticəni əldə etmək olur ki, səyahət və gəzinti barəsində olan İslam nəzəriyyəsi fərqlidir. Bu tərtiblə ki, o gəzintilər ki, onlarda gününü xoş keçirmək və ömrünü o cür keçirmək məqsədi olmasa da belə təyid edilməmişdir. İmanlı bir şəxsiyyətə layiq görülmür.

O səyahətlər ki, İlahi göstərişlərə riayət olunmur, baxmayaraq ki, xeyirxahlıq və kömək üçün olmuşdur dini cəhətdən qadağandır. Amma bu iki ünvandan əlavə, insan həyatında dəyişiklik olmaq üçün olunan gəzintilər nəinki eybi yoxdur, bəlkə bizim dini rəhbərlərimizin buyurduqlarına əsasən, insanın maddi və mənəvi inkişafı, bu cür səyahətlər etməməsi üzündən zərər görəcəkdir. Buna əsasən, şəraiti nəzərə alaraq; misal üçün Allahı yaddan çıxarmamaq, digərlərinin hörmətini saxlamaq təbiəti qorumaq və... insan həyatında səyahət etmək lazım görülür.

Ətreaflı cavab

İlk növbədə, sual olunan rəvayətin sənədinin dəyərini təhlil edib sonra isə səyahət və gəzinti barəsində mütaliə edək:

İxtiyarımızda olan mənbələrə əsasən, ilk kitab ki, bu rəvayəti nəql etmişdir, Həsəb ibni Əli ibni Şöbə Hərraninin yazdığı Tuhəful- uqul kitabıdır. O hicri ilinin dördüncü əsrində və Şeyx Səduqun dövründə yaşamışdır.

Bu kitabın müəllifi bildirir ki, onun vasitəsiylə toplanan bu hədislər, fiqh və əhkam hədisləri deyil bəlkə kitabı əxlaqi baxımdan yazmışdır.[1] Bunun üçün də, rəvayətlərin sənədlərini qeyd etməmiş və yalnız rəvayətin mətnini bəyan etməklə kifayətlənmişdir. Odur ki, sualınızda olan bu rəvayət, hədis elmi baxımından, “mürsəl” və kitabın etibarı baxımından isə onu fiqh və əhkam üçün etibarlı hesab etmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onun barəsində təhlil edib Quran ayəsi və digər rəvayətlərlə müqayisə etmək lazımdır.

İndi isə sona qədər bizimlə olun ki, İslam mənbələrinə nəzər salaraq nəticəni sizə məlumat verək:

Geniş bir baxımdan demək olar ki, əgər axirət nemətləri və onun əbədi olmasını yad etsək, dünya həyatına bağlı olan bütün varlıqlar, istər halal istərsə də haram olsun, oyun- oyuncaqdan başqa bir şey deyildir. Quran ayələrindən bir çoxu, bu cür geniş bir mənanı bildirir və dünya və onda olan hər bir şeyin “oyun” və “mənasız” olduğunu bildirir.[2]

Bunun qarşısında və məhdudiyyət daxilində nəzər salınsa bəzi vaxtlar adi “mənasız” işlər yalnız Allahı insanın yadından çıxarır,[3] və...

Lüğət alimləri, “ləhv” sözünün mənası üçün öz kitablarında bir çox mənalarda yer verilmişdirlər.[4]

Digər bir tərəfdən, biz onu Fars dilində “Təfrih” mənasında işlədirik, lakin onun əsl kökü ərəb dilində “fərəh” və sevinmək mənasındadır. Amma İslam mənbələrində, bu mənaları bəyan etmək üçün, digər kəlmələrdən o cümlədən “tənəzzüh”, “təfərroc” və ya “ləhv” kəlmələrindən istifadə olunur və günlərini xoş keçirən insanlar isə “fərihin” ünvanıyla tanıyırlar

Allah- Taala bununla belə ki, Quranda elan edir “fərihin” və günlərini xoç keçirənləri sevmir[5] və ya cəhənnəm əhlinin əzablarının dəlilini dünyada boş yerə xoş gün keçirirdilər bildirir,[6] amma digər bir tərəfdən lüğətdə “fərəh” kəlməsinin əslindən istifadə edərək, imanlı insanlara əmr edir ki, Allahın mənəvi köməkləri sayəsində, xoşhal olsunlar.[7] Şəhidləri vəsf etdikdə bəyan edir ki, onların ixtiyarında qərar verilmiş nemətlərdən istifadə edərək, xoşluq və naz- nemət içindədirlər.[8]

Bütün deyilənlərə və bunun kimiləri onu açıqlayır ki, bu sözlər təqribən yaxın mənaları, o cümlədən “ləhv” “ləb” “ləğv” “təfrih”, “vaxt keçirmək” və... sözlər müxtəlif misdaqları verir.

Bundan əlavə bir şəxs müxtəlif mənalarda onu bəyan etsə belə, ümumi bir məna əldə edə bilməyəcəkdir, çünki onlardan biri İslam nəzərində fərqli hökmlərə şamildir ki, ardıcıllıqla onlara işarə edirik:

  1. Səyahət və gəzinti ki, müqəddəs İslam tərəfindən qadağan olunmuşdur: Bu cür gəzintilər; o cümlədən spirtli içkilər və ya narkotik istifadə etmək və yaxud qumar və musiqili məclislərdə vaxt keçirmək və... ki, hər bir məqsədlə olsa, icazə verilmir. Bu cür yerlərdə heç bir zaman məqsəd vasitənin həyata keçirilməsinə yol verməyəcəkdir. Misal üçün, konsert vermək üçün ki, dini məqamlar qorunmur və onun üçün saysız hesabsız biletlər satılırsa, onun puluyla imkansız və ya zindanda olan insanlara kömək etmək məqsədiylə icra olunur ki, düzgün deyildir. Bu cür yerlərdə hədəfin müqəddəs olması, haram işlərin həyata keçirilməsinə icazə vermir.

Quranda, bu cür işlərdən pərhiz etmək imanlı insanların xüsusiyyətlərindən sayılmışdır.[9]

  1. İnsanların həyat sürmək və güclü ruhiyyəyə sahib olmaq üçün, səyahət və gəzintiyə ehtiyacları vardır. İnsan həyatının bir şəkildə davam etməsi, maddi və hətta mənəvi həyatında, ziyan və çatışmamazlıqlar yaradacaqdır. Bu cür bir şəraitdə, İslam səyahətin əksinə və onunla mübarizə edəcəkdirmi?

İslam mənbələri də, bizi bu nəticəyə gətirir ki, əgər səyahət və gəzinti bir həddə olsa ki, insan Allahı yaddan çıxarmasın və həyatın əsl hədəfindən uzaq düşməsin və o cümlədən bu səyahətində haram işlərə düçar olmasın, nəinki buna qadağan olunmamış bəlkə Quran və rəvayətlərdən istifadə olunur ki, bu cür gəzintilər təyid olunmuş və insan həyatının sağlamlığında olan böyük rolu inkar edilməzdir. İndi isə bəzi şahidləri nəzərinizə çatdırırıq:

2-1: Baxmayaraq ki, çox yerlərdə “ləb” kəlməsi pis və çirkinlik mənasında istifadə olunmuşdur,[10] amma o vaxt ki, Yəqubun (s) övladları ondan istədilər ki, Yusifi (ə) də onlarla gəzməyə göndərsin,[11] bu sualla qarşılaşmadılar ki, gəzinti imanlı şəxslərə layiq deyil, bəlkə öz narahatçılığını Yusifə bir zərər yetiriləcəyi ehtimalını bildirdi[12] və hətta qayıtdıqdan sonra dedilər biz müsabiqə keçirtdik və onu öz əşyalarımızın yanında saxladıq[13] və...Yəqub (ə) onlara etiraz etmədi ki, nə üçün müsabiqə keçirib istirahət etdiniz və...

Bu dastandan nəticə almaq olar ki, müsabiqə və gəzinti, bəyənilməz hesab olunmur.

2-2: İmam Sadiq (ə) Peyğəmbərin kitabından nəql edərək bəyan edir: Hər bir ağıllı insan, həyatındakı fürsətləri üç hissəyə bölməlidir, ondan bir hissəsini ruzi əldə etmək və həyatında ondan istifadə etmək üçün, digər bir hissəsini isə axirəti üçün azuqə toplamağa sərf etməlidir. Üçüncü hissəsini isə sağlam gəzintilərdə ki, haram əməllərə yol verilmir kekirsin; əlbəttə üçüncü hissəyə əməl etmək mömin insana kömək edəcəkdir ki, əvvəlki iki hissəni daha yaxşı şəkildə geridə qoysun.[14] Bu hədis, bunu bildirir ki, nəin ki, gəzintiyə icazə verilmir bəlkə onun müstəhəb bir əməl olduğunu bəyan edir.

2-3: Bəzi rəvayətlərdə, bundan da yüksək mənaya işarə olunaraq, gəzinti və istirahətləri insanların xüsusiyyətlərinə görə müəyyən etmişdir, misal üçün bəyan edir ki, parça toxumaq xeyirxah qadın üçün gözəl bir istirahətdir;[15] və ya digər bir hədisdə yarış atlarını saxlamaq və ox atmaq yarışlarını münasib istirahət olduğunu elan etmişdir.[16]

Bu cür rəvayətlərdən nəticə alırıq, istirahət və səyahət üçün o işləri və istirahətdən əlavə digər faydaları da olsun, nəinki elmin inkişaf etdiyi müasir bir dövrdə ki, bir çox zavodlar və fabriklərin olduğu zamanda, rəvayətdə işarə olunmuş işlər çərçivəsində məhdudiyyət təyin edək.

  1. Haram səyahət və gəzintilərdən əlavə ki, hər bir halda qadağan olunmuşdur, amma icazə və müstəhəb sayılan səyahətlər ki, hədəf nəzərdə tutulmuşdur, bu cür səyahət və gəzintilər ki, mübahdırlar, onlar üçün məhdudiyyət təyin edilmişdirmi?

Öz ətrafımızda bəzi insanlarla qarşılaşırıq ki, bütün və ya ömrünün çox hissəsini mənasız keçirir və bu cür xoç gün və gəzintilərdə olmaq onların bir növ əxlaqi xüsusiyyətləri olmuşdur. Bu cür insanlar üçün bu səyahətlər yüksək məqama yüksəlmək üçün bir vasitə deyildir, bəlkə bu cür səyahətlər onların son məqsədləridir. Bu cür insanlar həyatı belə səyahət və xoş günlərdə görür və ondan üstün bir şey barəsində fikirləşmirlər. Onlar üçün din və dindarlığın bir oyun olduğunu düşünürlər ki, nəticə onlar üçün mənasız yaşamağa yol açır.[17]

Bu cür insanlar heç bir zaman problemlə üzləşməyiblər və hər zaman öz istəklərinə nail olub maddi Allahın nemətlərdən, bəhrələnib, günlərini mənasız puç keçirərlər. Amma əgər həyatlarında çətinliklərlə qaşılaşsalar, ümüdsiz olarlar.[18]

İslam ki, hədəfi olan bir din və insanın həqiqi dəyərini onun mənəviyyatında bilir, bu cür bir əməli təyid edərmi?!

O cür ki, ikinci hissədə bəyan oldu, sağlam səyahət və gəzinti o zaman münasib görülür ki, yalnız insan həyatının bir hissəsini təşkil etmiş və insanın maddi və mənəvi inkişafına kömək etsin. Lakin bu cür gəzinti və səyahətlərə o qədər yer verilməməlidir ki, insan ömrünü tamamıyla əhatə etsin.

İmam Əli (ə) bu barədə buyurur: Bütün ömrünü batil və səyahətlərdə keçirmə ki, nəticə odur axirət evi üçün heç bir azuqə əldə etmirsən.[19]

Yenə buyurur: Mənasız və xoşgün keçirmək, insanı lazımlı işlərdən ayırır.[20]

Bəzi vaxtlar müşahidə edirik ki, bizim dini rəhbərlərimiz, camaatı bu cür işlərdən çəkindirir və nümunə üçün bəyan edirlər ki, İslamda zarafat yoxdur, həmişə dəqiqdir, mənasızlıq, puçluq, oyun yoxdur, həmişə dəqiqdir,[21] dəlil onun haram olması deyil, bəlkə bu böyük şəxsiyyətlərin tövsiyəsi budur ki, gəzinti və səyahətlərdə də məqsəd olmalıdır, bu zaman nəin ki, səyahət və gəzintilər haram və məkruh olmayacaq bəlkə insan həyatı üçün lazımlı hesab olunacaqdır.

Qeyd olunanlara nəzər saldıqda, bu nəticəni əldə edirik ki, hər bir səyahət haram deyil və əgər biz haram iş görməsək, həyatımızda dəyişiklik etmək üçün, səyahət və istirahət edə bilərik.

Lakin aşağıdakı nöqtələri də nəzərdən qaçırmamalıyıq:

  1. Hətta halal səyahət və gəzinti zamanı belə Allahı yaddan çıxarmamalıyıq. Allah Taala imanlı şəxslərə tövsiyə edir var- dövlət və övlad belə Allahı yaddan çıxarmağınıza səbəb olmasın.[22]

Digər bir yerdə buyurur: Həqiqi mömin oşəxsdir ki, ticarət (ki, lazımlı bir işdir) onları Allahı yad etməkdən ayırmasın.[23]

İmam Əli (ə) buyurur: Hər bir şey ki, insanı, Allahı yad etməkdən ayırır, qumarla fərqi yoxdur.[24]

Quranda imanı zəif olan insanların dastanına işarə olunur ki, ticarət və gəzinti əlamətli sözləri eşitdikdə, cümə namazını tərk və Peyğəmbərdən (s) uzaq olurlar. Bu insanlar Allahın tənqidinə məruz qaldılar.[25]

Burada diqqət etmək lazımdır ki, insanların bu cür kəminindən uzaq olasan ki, insan istəklərini nəzərə alaraq, bu kəminə düçar olub İlahi haqq yoldan ayrılacaqdır.[26]

  1. Səyahət və gəzintilərimiz bütün fikirlərimizi özünə məşğul etməsin, o zaman və vaxta kimi ki, istirahət və səyahətimiz sona çatmışdır, zahirdə ibadət və namaza məşğul oluruq lakin fikrimiz hələ də o səyahət aləmində seyr edir; odur ki, Allah insanın istəklərini ki, müxtəlif fikirlə dua edir, ona əta etməyəcəkdir.[27]

İmam Xumeyninin bu barədə və musiqiyə həddən artıq diqqət etməyin mənfi cəhətlərini bəyan edərək bildirir: Bütün diqqət düşüncə musiqi olur. Həqiqi və dəqiq fikir yerini, mənasız fikir tutur. Bir insan lazımdır ki, öz aqibəti barəsində fikirləşsin ki, onun fikrini ondan almışdırlar.[28]

  1. İstirahətlərdə məqsəd olmalıdır; çünki bir iş müxtəlif niyyətlərlə və hökmlərlə olmağa malikdir. Şiələrdən biri İmam Sadiqin (ə) ov barəsində ki, bir növ gəzinti hesab olunur soruşdu. İmam cavabında ovçuları üç hissəyə böldü: Bir dəstəsi ailəsinin ruzisini təmin etmək üçün bu işin ardınca gedirlər. İkinci dəstənin isə işi bundan ibarətdir və bu yolla məişətini təmin edir, üçüncü dəstə isə yalnız xoş gün və istirahət üçün bu işə əl atırlar. Birinci və ikinci dəstə üçün heç bir maneəsi yoxdur, amma imanlı insan fürsət etmir ki, (həftə və günlərini) faydası olmayan ovda gününü keçirsin (başqa cür desək üçüncü dəstədə özünü qərar versin).[29]

Buna əsasən, o ov ki, təbiəti məhv etməkdən başqa digər heç bir faydası yoxdur, (sağlam) düzgün bir gəzinti hesab olunmur. Baxmayaraq ki, müxtəlif hədəflərlə, istirahətdən əlavə gəlir və ruzini də əldə edir. Bu baxışdan, gəzinti məqsədi insanlarda əgər insan sağlamlığı üçün nəzərdə tutulursa, bəyənilmiş bir məqamdır. Lakin imanlı bir insan üçün layiqli deyil vaxtını keçirmək məqsədiylə idman etsin! Digər gəzinti və istirahətlərdə də, insanların fikri budur ki, onun səyahətində icazə və ya qadağan İslam tərəfindəndir.

  1. Hər bir insan öz daxilinə agah olduğu üçün,[30] o özü ən yaxşı vasitədir ki, gəzintisi hansı mövqedədir, həyatında dəyişiklik və digər işləri üçün daha dəqiq olması üçündür və ya ömrünü batil və mənasız keçirmək üçün.
  2. Digər insanlarla gəzinti və vaxt keçirdiyimiz zaman, diqqətli olmalıyıq ki, öz həyəcanlarımızı kontrol və qarşı tərəfin ehtiramını saxlayaq; çünki “ilk növbədə istirahət oyun və onun kimi işlərlə başlayır lakin nəticədə ixtilaf və narahatçılıqla sona yetir”.[31]

Bu yerdə demək olar ki, Tuhəful- uqul kitabında olan rəvayət də bu cür yerlərə işarədir və hər bir istirahət və gəzintini haram bilmir; çünki o rəvayətdə bir cümlə vardır ki, bizim dediklərimizi təyid edir. Rəvayət deyir:

«ما یکون منه و فیه الفساد محضاً»

Nəticə alırıq düzgün istirahətdə müsbət məqsəd və hədəf nəzərdə tutulur və heç bir fəsada yol verilmir.

 


[1] - Hərrani. Həsən ibni Şöbə, Tuhəful- uqul, səh 2- 3 Cameətu- müdərrisin nəşriyyatı, Qum, 1404 hicri qəməri

[2] - Ənam surəsi, ayə 32

«وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذينَ يَتَّقُون‏»

Ənkəbut surəsi, ayə 64, Məhəmməd surəsi, ayə 36, Hədid surəsi, ayə 20

[3] - Loğman surəsi, ayə 6

«وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَري لَهْوَ الْحَديثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْم‏»

Cümə surəsi, ayə 11

[4] - İbni Mənzur, lisanul- ərəb, cild 15, səh 259, Daru Sadir, Beyrut, 1404, hocri qəməri

[5] - Qəsəs surəsi, ayə 76

«إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحين‏»

[6] - Ğafir surəsi, ayə 75

«ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُون‏»

[7] - Yunis surəsi, ayə 58

«قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ»

[8] - Ali- İmran surəsi, ayə 170

«فَرِحينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِه»

[9] - Möminun surəsi, ayə 3

«وَ الَّذينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ»

[10] - Ənbiya surəsi, ayə 2, Zuxruf surəsi, ayə 83, Tur surəsi, ayə 12 və ...

[11] - Yusif surəsi, ayə 12

«أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً يَرْتَعْ وَ يَلْعَب»

[12] - Yusif surəsi, ayə 13

«قالَ إِنِّي لَيَحْزُنُني‏ أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ وَ أَخافُ أَنْ يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَ أَنْتُمْ عَنْهُ غافِلُون»

[13] - Yusif surəsi, ayə 17

«قالُوا يا أَبانا إِنَّا ذَهَبْنا نَسْتَبِقُ وَ تَرَكْنا يُوسُفَ عِنْدَ مَتاعِنا...»

[14] - Kuleyni, Məhəmməd ibni Yəqub, Kafi, cild 5, səh 87, hədis 1. Darul- kitab Əl- İslamiyyə, Tehran, 1365 hicri şəmsi

[15] - Şeyx Səduq, İləluş- şəraye, cild 2, səh 583, hədis 23, Məktəbətud- davəri nəşriyyatı, Qum

[16] - Kuleyni, Məhəmməd ibni Yəqub, Kafi, cild 5, səh 50, hədis 13

[17] - Ənam surəsi, ayə 70

«وَ ذَرِ الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا»

Əraf surəsi, ayə 51

[18] - Rum surəsi, ayə 36

«وَ إِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِها وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْديهِمْ إِذا هُمْ يَقْنَطُون»

[19] - Amədi, Əbdulvahid ibni Məhəmməd, Ğurərul- hikəm, səh 461, hədis 10562. Dəftəre təbliğate İslami nəşriyyatı, Qum, 1366 hicri şəmsi

[20] - Həmin, hədis 10550

[21] - Səhifeyi nur, cild 9, səh 454

[22] - Munafiqun surəsi, ayə 9

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّه»

[23] - Nur surəsi, ayə 37

«رِجالٌ لا تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّه‏»

[24] - Şeyx Tusi, Əl- Əmali, səh 336, hədis 681, Darul- səqafə nəşriyyatı, Qum 1414 hicri qəməri

[25] - Cümə surəsi, ayə 11

«وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها وَ تَرَكُوكَ قائِماً قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقين»

[26] - Loğman surəsi, ayə 6

«وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَري لَهْوَ الْحَديثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبيلِ اللَّه»

[27] - Kuleyni, Məhəmməd ibni Yəqub, Kafi, cild 2, səh 473, hədis 2.

[28] - Səhifeyi Nur, cild 9, səh 464

[29] - Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul- ənvar, cild 73, səh 356, hədis 22, Əl- vəfa müəssisəsi, Beyrut, 1404 hicri qəməri

[30] - Qiyamət surəsi, ayə 14

«بَلِ الْإِنْسانُ عَلى‏ نَفْسِهِ بَصيرَة»

[31] - Ğurərul- hikəm, səh 461, hədis 10554

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Aya doğrudur ki, həzrət Peyğəmbərin sübh namazı bir dəfə qəza olmuşdur?
    7316 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/15
    Bu fiqh məsələlərindən biridir və etiqadi bəhslərə ehtiyacı vardır; əlbəttə ki, bu mövzuda bir neçə rəvayət də bizə çatmışdır. Amma fiqh alimləri bunu bir mənalı olaraq qəbul etməmişdirlər, bəziləri bunu digər dəlillərlə qarşı- qarşıya gəlməsi və Peyğəmbərin (s) ismətiylə uyğun olmadığını bu cür rəvayətləri qəbul ...
  • "Əl- mulqən" və "Əl- mutlə" adları kamiliyyə sifətlərindədir yoxsa camaliyə?
    5489 Qədim kəlam 2012/04/18
    Kəlam elmindəki məşhur terminə əsasən, Allah üçün bir sifət isbat edən, Allahın bütün sübut sifətləri, həm Allahın lütfünə şamil olan sifətlər, həm onun qəzəbinə şamil olan və... hamısı camal sifətlər sayılırlar. Bu cəhətdən onların arasında heç bir fərq yoxdur. O cümlədən, sualda olan mulqən və mutlə sifətləri ...
  • Mümkündürsə, yeddilik təşkil edən behiştlər barədə izah verin.
    7186 Qədim kəlam 2012/07/22
    Rəvayət və təfsir mənbələrində Darus-səlam, Darul-cəlal, Cənnətul-mə’va, Cənnətul-xuld, Cənnətu-ədn, Cənnətu-firdovs, Cənnətu-nəim behişt üçün qeyd olunan yeddi addır. Əlbəttə, bəzi alimlər inanır ki, bu adların hamısı elə bir dənə behiştə aid edilir və bu adların hər biri behiştin mərtəbələrindən birini göstərir. Çünki Cənnəti-ədn dedikdə məqsəd daimi iqamətgah olan ...
  • Фәна вә фәна мәгамыны изаһ един!
    6377 Nəzəri irfan 2010/04/24
    Фәна, лүғәтдә мәһв олмаг вә јохлугдур. Бу сөзүн зидди исә бәга вә галмагдыр. Мәсәлән, Аллаһ һаггында бәга вә галмаг, диҝәр мөвҹудатлар һаггында исә фәна вә арадан ҝетмәклик ифадәләрини ишләтмәк дүзҝүндүр. Үмуми мәнасы исә инсанын өзүнү ҝөрмәмәси вә тапмамасы демәкдир. Әлбәттә, о мәнада јох ки, инсан тамамилә ...
  • İslamda faizsiz borc verməyin və borc almağın qaydaları nədir?
    9541 Əməli əxlaq 2012/03/14
    Dini təlimlərimizdə mömin qardaşlara borc verməyin xüsusi qayda-qanunların və şərtləri vardır ki, onların bəzilərini qeyd edirik: 1. Borc vermək ixlsala yanaşı olsun; 2. Tam razılıq üzündən və ürəkdən verilmiş olsun; 3. Borc halal maldan verilsin; 4. Borc verilən zaman ...
  • Niyə İmam Hüseyn (ə) müaviyə zamanında qiyam etmədi?
    7364 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2010/06/15
    İmam Hüseyn (ə) ın müaviyə zamanında qiyam etməməsinin səbəbinin cavabında aşağıdakı məsələlərə işarə etmək olar: 1-     İmam (ə)ın imamı və qardaşının əhd- peymanına ehtiramı. İmam Həsən(ə) öz həyatı zamanında müaviyəilə əhd bağlamışdı. ...
  • Allahdan qeyrisindən kömək istəmək tövhid ruhu ilə uyğundurmu?
    14951 Təfsir 2011/11/24
    Əgər Allahdan qeyrisindən – ilahi övliyalardan kömək istəmək hacəti rəva qılmaqda o böyük şəxsiyyətlərin və ilahi övliyaların birbaşa təsirli olmasına və Allaha ehtiyaclı olmamasına etiqad əsasında olsa, bu, tam mənada şirk, tövhidlə zidd əqidədir və bu iş caiz deyildir. Lakin əgər bu böyük şəxsiyyətlərin insanın hacətini Allahın ...
  • Torpağa səcdənin fəlsəfəsi nədir?
    17496 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/07/22
    Səcdənin həqiqəti (Allah qarşısında) xüzu, zillət və bəndəlik izhar etməkdir. Səcdə vacib əməllərdən biridir. Çünki Allahın kəlamında deyilir: “Ey iman gətirənlər! Rüku edin və səcdə yerinə yetirin!” Bimək zəruridir ki, şiələr “torpaq üçün” deyil, “torpağın üzərinə” səcdə edirlər. Çünki Allahdan başqası üçün səcdə etmək bütün ...
  • Ayağın üstünə məsh çəkmək üçün söykənəcəyə söykənmək şərtdirmi?
    5742 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/06/27
    Başa və ayağa məsh çəkmək, söykənəcəyə söykənmək ya söykənməmək şərt olunmayıbdır. Əksinə meyar budur ki, baş və ayaq hərəkətsiz saxlanılıb və onların üstünə əl şəkilməlidir. Ayağın söykənəcəyə söykənməsinin deyilməsi, onun hərəkətsiz qalması üçündür. Həzrət İmam Xumeyni (rh) bu barədə buyurubdur: "Başa və ayağın üstünə məsh çəkəndə əli onların üstünə ...
  • İslam nəzərindən təbliğ üslubu nədən ibarətdir?
    8087 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2012/02/13
    “Təbliğ” hər hansı bir xəbəri çatdırmaq mənasınadır. İlahi peyğəmbərlərin, xüsusilə həzrət Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih)-in ilahi risalət vəzifəsi insanların zülmətlərdən nura doğru hidayətindən ibarət idi. Buna görə də İslamda təbliğ Allahın sözünü bəndələrinə çatdırmaq ünvanı ilə çox böyük əhəmiyyət daşıyır. İslamda təbliğ üslublarını üç qismə: kəlami (şifahi), yazılı və ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163163 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155831 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    118021 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110200 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    100150 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91648 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53598 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    46145 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    44039 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43278 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...