Ətraflı axtarış
Baxanların
4964
İnternetə qoyma tarixi: 2012/07/09
Sualın xülasəsi
varlığın vəhdəti və mövcudun vəhdəti nə deməkdir? Ərəfə duasının sonunda deyilən duanın mühüm sənədi nədir?
Sual
Varlığın vəhdəti ilə mövcudun vəhdəti arasında fərq nədir? Seyyid ibn Tavusun İqbalul-əmal kitabında nəql olunmuş Ərəfə duasının sonunda gələn duanın əsas sənədi nədir?
Qısa cavab
Varlığın və mövcudun vəhdəti nəzəriyyəsi məhşur ariflərin nəzəriyyəsinə qayıdır. Bu mənada ki, Allah-taalanın pak zaatından, xarici aləmdə zühur etmiş pak adlarından, sifət və felindən baş həqiqət yoxdur. Digər varlıqların da həqiqəti yalnız, Allah-taalanın sifət və fellərinin zahir olunmasından başqa bir şey deyillər.
Amma, varlığın vəhdəti və mövcudun çoxluğu nəzəriyyəsini qəbul edənlər başqa nəzəriyyə irəli sürürlər. O da budur ki, Allah-Taala ilə əsl varlığdır və Allahdan qeyrisində isə mahiyyətdir. Aləmidə bir varlıq var o da Allahdır. Amma, aləmdə mövcud çoxdur.
Beləliklə, birinci nəzəriyyədə həm varlıq və həm də mövcudda vəhdət eynidir. Amma, ikinci nəzəriyyədə vəhdət yalnız, Allah-taalanın varlığnıda təhəqqüt tapır və Allahdan qeyrisində yəni, mövcudatlarda çoxluq var.
 
Ətreaflı cavab
Bu sualda iki nəzəriyyə bir-birinin yanında qərar verilmişdir. Onlardan biri varlığın vəhdəti digəri isə mövcudun (yaranmışın) vəhtədidir. Amma, ən doğrusu budur ki.  varlığın vəhdəti özü külli bir mövzu olub iki qismə bölünür:
1-varlığın və mövcudun vəhdəti;
2-varlığın vəhdəti və mövcudun çoxluğu;
Sualdan ilk nəzərə gələn odur ki əgər varlığın vəhdəti mövzusunu ayrılıqda mütləq şəkildə araşdırmaq özü məsələni daha da aydınlaşdırır və sualın ikinci qisməti sayılan mövcdun vəhdətindən məqsəd isə bütün yaranmışların vahid varlıqda vəhdətinə işarə edir. Yəni, varlığın və mövcudun vəhdəti nəzəriyyəsi. İndi də hər iki nəzəriyyəyə ayrılıqda nəzər salaq:
1-varlığın mövcudun vəhdəti nəzəriyyəsi (ariflərin nəzəri)
Varğılın və mövcüdün vəhdəti nəzəriyyəsini əslində ariflər tövhidin təfsirində irəli sürüblər. Ona görə ki, ariflərin nəzərində tövhidin mənası Allaha nisbətdə hər hansı şirkin, siftlərin, kömək və varlığın inkarından əlavə, ümumiyyətlə onların nəzərində Allahdan başqa heç bir varlığın olmamasının isbatıdır.
Təbii olaraq, hər bir sifətin, felin və adların Allaha münhəsir olmasının mənası budur ki, varlığın vəhdəti, varlığın şəxsi vəhdəti və ya varlıqla mövcudun vəhdəti adı ilə tanınır.[1]
Bu mənada ki, Allah-taalanın pak zaatından, xarici aləmdə zühur etmiş pak adlarından, sifət və felindən başqa həqiqət yoxdur. Digər varlıqların da həqiqəti yalnız, Allah-taalanın sifət və fellərinin zahir olunmasından ki, yalnız bağlantı rolunu oynamaqdan  başqa bir şey deyillər.[2]
Ariflər varlığın vəhdətini Qurani-Kərimin maarifindən, ayələrin zahirindən, İslam Peyğəmbəri (s) və Məsum İmamlardan (əleyhimussalam) bizə çatan rəvayətlərdən və həmçinin, şühudi və hüzuri elmlərdən ələ gətirdikləri nəticənin məhsulu hesab edirlər.[3]
Əllamə Dəvani kimi alimlər isə iddia edirlər ki, Allah-taalada əsl varlığ Onunladır, Allahdan qeyrisində isə mahiyyətdir. Aləmdə varlığ birdir və O da Allahdır. Amma, aləmdə mövcud (yaranmış) çoxdur. Ona görə də bu onlar varlığın vəhdətinə mövcudun isə çoxluğuna etiaqdaları vardır. Bu etiqad, Mütəllihinlərin zövqü nəzəriyyəsi ilə də tanınır.
Onların nəzərinə əsasən, varlıq Allaha məxsusdur mahiyyət isə yaranmışlarındır.  Varlığın həqiqəti, Allahın zatı əsasındadır və Onda heç bir çoxluq təsəvvür oluna bilməz. Çoxluq yalnız. Yaranmışlardadır və yaranmışlar da əsl varlığın yəni, Allahın qüdrətindən yaranıb. Digər tərəfdən varlıq mahiyyətə söykənməyib və sonradan da ona əlavə olunmayıb. Varlığın bir vahid həqiqətə (Allaha) mütləq olaraq aid olmasının mənası budur ki, O varlığın özdür. Amma, varlığın (var olmanın) mahiyyətə aid olması isə bu mənadıdır ki, o əslində, varlığa bağlıdır və aiddir. (Varlığ özu yalnız Allahdır)[4]  Bu nəzəriyyəni, Əllamə Təbatəbai Nihayətül-hikmət kitabında əvvəl nəql edir və özünün əldə olan dəlilləri ilə bu nəzəriyyəni qəbul etmir.[5]   Bununla da məlum olur ki, birinci nəzəriyyədə həm varlıqda və həm də mövcudlarda vəhtəd mövzusu iddia olunur. Amma, ikinci nəzəriyyədə vəhdət mövzusu yalnız, Allah-Taala haqqında təhəqqüq tapır. Amma, mövcudatlar haqqında çoxluq nəzəriyyəsi verirlər.
Ərəfə duasının sonunda gəlmiş mətnin sənədi haqqında düzgün nəzər:
Ərəfə duasının sonunda ilahi mərifət və tövhid mövzusunda son dərəcədə irfani və arifanə bir məzmunda mətn gəlmişdir. Bu da arif və alimlərin diqqətini özünə həddən artıq cəzb etmişdir. Ərəfə duasını bir neçə səhifədən ibarət olduğu ilə birlikdə İbn Tavus özünün İqbal kitabında nəql etmişdir. [6]  Amma,  digər kitablarda Ərəfə duasının bu qisməti orda yoxdur.[7]   Bəzi irafan alimləri duanın bu qismətinin zahiri mənasını varlığın vəhdətinə aid olmasını güman edirlər və ona əsaslanırlar. Amma, onların bu zahiri məna iddiaları Məsum İmamların (əleyhimussalam) açıqlamaları ilə uyğun gəlmir. Ola bilsin duanın bu hissəsi sufilərin mətnlərindən götürülmüş olsun və sonradan Ərəfə duasının axırına əlavə olunsun. Lakin, bu ehtimalın əksi də mümkündür. Yəni, duanın mətni ilə ariflərin və sufilərin açıqlamalırı arasında o qədər oxşarlıq var ki, ravilər duanın bu hissəsini öz kitablarında gətirmir və ya gətirsə də duanın bu qismətinin İmamlara (əleyhimussalam) nisbət verilməsində şəkk və şübhəyə düşürlər. Allah bilir!
Hər halda, duanın bu qismətindəki çox yüksək səviyyəli fəsahət və bəlağəti nəzərə alsaq, çox uzaq nəzərə gəlir ki, belə bir məzmunda məsələ qeyri-İmamadan nəql olunsun.
Ayətullah imam Xumeyni (rəh.) Misbahul-hidayət kitabında duanın bu qisməti haqqında duanın mətinindən stat gətirərək yazır: Ağamız İmam Hüseyn (əleyhissalam) Ərəfə duasında buyurur: İlahi! Səndən başqa bir zühur var ki, onun zühuru Səndə olmasın?[8] Allahın vəlisi doğru buyrur. Ruhum ona qurban olsun.”  Bununla da, bu mətnin İmama (əleyhis-salam) aid olmasını açıq şəkildə heç bir şəkk-şübhə etmədən Ona nisbət verir.
Ərəfə duasının bu qismətində heç bir şəkk- və şübhənin olmamasnın səbəbi odur ki, bu mətn ariflərin dualarına oxşarı çoxdur. Halbuki, bu mətləbin öz-özlüyündə Məsumların (əleyhimussalam) sözlərinə oxşamasında heç bir zidd dəlilə imkan vermir.  Eyni halda, Məsum İmamlardan (əleyhimussalam) bu kəmələrə oxşar kəlmələr çoxları nəql etmişlər.  Hansısa ifadənin ariflərin ifadələri ilə oxşar olması  səbəbindən, o statın İmama (əleyhis-salam) aid olub-olmamasında şəkkə düşmək  və vücudun vəhdətinə aid olması, heç kimə izacə vermir ki, bu mətnin düzgün olub-olmamasında şəkkə düşsünlər və əsl ifadənin mənası aradan getmiş olsun. Heç bir qəti və şəksiz dəlil olmadan İmamın (əleyhis-salam) sözünün əkisnə çıxmaq olmaz.
Varlığın vəhdəti haqqında daha çox məlumat almaqdan ötrü saytda bu mövzularda olan sualların cavablarına müraciət edə bilərsiz:
Sual 137 (sayt 891)
sual 4639(sayt;5148)
sual: 4642(sayt; 5148)
sual: 4990(sayt: 52 65)
sual: 5588(sayt ; 6561)
 

[1] Kaşiful-ğita, Məhəmməd Hüseyn, tərcümə: Rəhimiyan, Səid, Keyhani əndişa, mordad və şəhrivər 1373; say-55
[2] Kaşiful-ğita, Məhəmməd Hüseyn, tərcümə: Rəhimiyan, Səid, Keyhani əndişa, mordad və şəhrivər 1373; say-55
[3] Kaşiful-ğita, Məhəmməd Hüseyn, tərcümə: Rəhimiyan, Səid, Keyhani əndişa, mordad və şəhrivər 1373; say-55
[4] Ayətullah Həsənzadə Amili, Şərhil-Mənzumə, c.2; səh.115; nəşriyyat, 1369 şəmsi ili, Tehran.
[5] Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd, Nihayətul-hikmət, səh.11-13; Müəssieyi nəşiril-İslami.
[6] Seyyid ibn Tavus, İqbalul-Əmal, səh.347-348; Darul-kutubul İslamiyyə,  1367 şəmsi ili.
[7] İbrahim ibn Əli, Kəfəmi, Əl-Bələdül-Əmin; səh.259; daş çapı
[8] Misbahul-hildayət ilal-xilafət vəl-vilayət” ,səh.60; İmam Xumeyninin (rəh,) əsərlərini tənzi və çap edən müassisə, Tehran, üçüncü çap, 1376 şəmsi ili
Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Üzün gözəlliyi üçün zikr varmı?
    17708 Əməli əxlaq
    İslam nəzərindən gözəllik, maddi və mənəvi gözəlliyə bölünür. Üzün mənəvi gözəlliyi, namaz kimi mənəvi işlərlə əldə olunur. Amma üzün zahiri və maddi gözəlliyi, təbii formada maddi əməllər vasitəsi ilə əldə olunur. Mənəvi gözəllik rəvayətlər nəzərindən: Mənəvi gözəllikdə müxtəlif zikr və əməllər təsirlidir. Məsələn rəvayətlərin birində ...
  • İbrahim (əleyhis-salam)-ın odda yanmaması səbəb-nəticə qanunu ilə ziddiyyətdədirmi?
    4127 İslam fəlsəfəsi
    Hər hansı bir mövzunun digər mövzu ilə əlaqədar səbəb olması birinci mövzu barəsində qərar verilən müəyyən xassələrə bağlıdır. Əgər onun xassələri təbii yollarla, yaxud möcüzəli şəkildə dəyişilsə, təbii olaraq artıq ikinci mövzu üçün səbəb rolunu oynaya bilməz.İbrahim (əleyhis-salam)-ın atıldığı odun zatı ...
  • Əgər mənzil icarə etdikdə, vaxtı müəyyənləşdirməsək, şəri cəhətdən bir problem varmı?
    3220 İcarə və rəhin
    İcarə müddəti də müəyyən edilməlidir. Belə olmayan halda icarə əqdi düzgün deyil. İcarənin batil olması ilə də ev və maldan istifadə də caiz deyil. Bir halda ki, tərəflər icarə əqdindən savayı bir- birlərinin malından istifadə etməyə razı olsunlar. Daha çox məlumat üçün bu barədə 29273 göstəricisinə (İcarənin ...
  • Heyvanlar və bitkilər Allahı necə zikr edirlər?
    6642 بندگی و تسبیح
    İnsan elmi təbiətdə olan varlıqlara qarşı məhdud və həddindən artıq azdır. Amma təbiətdə olan varlıqlar Allahı necə zikr edirlər, bu mövzulardan biridir ki, onun necə olmasına bəşər elm və yol tapmamışdır. Bir çox ayə və rəvayətlərdə bəyan olmuşdur ki, həyatda olan hər bir şey Allahı zikr edir. Bu ...
  • İstismarçı qərb dünyasının qadına və onun azadlığına dair nəzəri necədir?
    3771 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qadın azadlığı qərb dünyasında çox əhəmiyyət daşıyan ictimai məsələlərdən biridir. Tarix boyu qadın kişinin əsarəti altında olmuş, həmişə özünün fərdi və ictimai hüquqları tapdalanan bir cəmiyyətdə yaşamışdır. Bəzi cəmiyyətlərdə onu hətta “alçaq bir varlıq” kimi qələmə verirdilər. Amma son dövrlərdə qərbdə baş verən ictimai inqilab və dəyişikliklərlə ...
  • Xums nədir və hansı yerlərdə aiddir?
    13172 O şey ki, ona xums təəlluq tapır
    Xums lüğətdə beşdə bir mənasındadır. Şəri termində isə əkinçilikdən, sənətdən, ticarətdən, təhqiqatdan və ya hər yolla ələ gətirilən gəlirdən beşdə birini Allaha xatir ayrılması və lazımı yerə çatdırılması deməkdir. Xums İslamda vacib əməllərdən biridir və Quranda onu cihad hökmü ilə birgə gəlmiş[1] və əhəmiyyətinə ...
  • Fahişə qadınla müvəqqəti evlənmək olarmı?
    6514 بیشتر بدانیم
    Fahişə qadınla daimi və müvəqqəti evlənmək haram deiyl amma, bəzi səbəblərə görə elə qadınlarla evlənmək dünya və axirətinizin xeyirinə deyildir. ...
  • Həzrət Məryəm (əleyha salam)-ın aləm qadınlarından üstün edilməsinin (ayədə) qeydsiz-şərtsiz olmasına diqqət yetirməklə həmin ayəni rəvayətlə necə məhdudlaşdırmaq olar?
    4190 تاريخ بزرگان
    “Aləmin” kəlməsinin Qurani-Kərimdə işlədilmə yerlərinə və müfəssirlərin bu barədəki nəzərlərinə diqqət yetirməklə məlum olur ki, bu kəlmə yalnız zamanın bir dövründə olan insanlara məxsus edilir. Əhli-sünnət kitablarının bir çox yerlərində də ayələrə rəvayət vasitəsi ilə qeyd vurulur. Həmçinin həm əhli-sünnət, həm də şiə təfsirlərinin bir çox yerlərində ...
  • Demokratiya ilə əlaqədar İslamın mövqeyi nədir?
    4863 Nizamlar (Qurluşlar)
    Demokratiya cəmiyyətin idarə olunması yollarından biridir. Əksəriyyətin rəyinə, fərdi, mədəni və s. azadlıqlara ehtiram qoyulması onun bariz xüsusiyyətlərindəndir. Əksəriyyət həmişə haqq olmağı və əksinə, haqq olmaq əksəriyyəti tələb etməsə də[i] amma əksəriyyət (hökuməti) zühur ərsəsinə çatdıra,[ii] yaxud özünün məqbul ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127836 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    96935 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78532 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67257 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61795 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39321 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33312 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28726 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28328 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26427 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...