Ətraflı axtarış
Baxanların
7957
İnternetə qoyma tarixi: 2011/09/07
Sualın xülasəsi
Şeytanın nəfsi-əmmarə ilə fərqi nədir?
Sual
Şeytanın nəfsi-əmmarə ilə fərqi nədir?
Qısa cavab

İnsanın həqiqi mahiyyəti – onu nəfs adlandırırlar – müxtəlif qat və şaxələrdən ibarətdir. Qurani-Kərimdə onun üç mərtəbəsinə (əmmarə, ləvvamə və mütməinnə) işarə olunmuşdir.

Nəfsi-əmmarənin mənası budur ki, heyvani meyllər insana hakim olur. O elə bir halətidir ki, nəfs həmişə insana pisliklər və şəhvanı istəklərinin tələbini yeinə yetirmək fərmanı verir.

Şeytana gəldikdə isə qeyd etməliyik ki, lüğət və dini terminologiya baxımından tüğyan edən hər bir inadkar və itaət göstərməyən varlığa şeytan deyilir; istər insan cinsindən olsun, ya cinn, ya da heyvan cinsindən.

İblis dedikdə isə, xüsusi bir şeytan nəzərdə tutulur. O cinlərdəndir, etdiyi çoxlu ibadətlərin sayəsində mələklərin cərgəsinə qoşulmuşdu, lakin Allahın Adəmə səcdə etmək barəsindəki əmrindən boyun qaçırdıqdan sonra ilahi rəhmət dərgahından qovuldu və and içdi ki,insanları vəsvəsə edərək azğınlıq və zəlalət yoluna salaçaqdır.

Belə bir nəticə ortaya cıxır: nəfsi-əmmarə, həqiqətdə, şeytanın alətlərindən, insana nüfuz etmək və ona hakim kəsilməyin yollarından biridir və şeytanın qöşun və əsgərlərindən hesab olunur.

Beləliklə, xarici şeytan olaraq İblisin vəsvəsəsi çöldən, daxili şeytan olaraq nəfsi-əmmarənin təhrik və tələbləri içəridən insanı süqut və tənəzzülə aparıb çıxardır. Başqa bir sözlə desək, nəfsi-əmmarə – insanda mövcud olan heyvani meylləri nəzərə olmaqla – şeytanın vəsvəsəsinin təsiri altına düşür. Şeytan da addım-addım insanı öz dəstəsinə salanacaq irəliləyir.

Ətreaflı cavab

Bu suala cavab vermək üçün bir neçə müqəddimni söyləmək məcburiyyətindəyik:

Birinci müqəddimə: Nəfs və onun mərtəbələri:

İnsanın həqiqi mahiyyəti üç qat və şaxədən (heyvani, insani və ilahi) ibarətdir. Qurani-Kərimin ayələrindən də tam məlum olur ki, insanın ruh və nəfsi üç mərtəbədən ibarətdir:[1]

1- Nəfsi əmmarə ya insanın heyvani qatı:

İnsanın heyvani qatı şəhvət, qəzəb və nəfsani meyllərlə xarakterizə olunur.[2] Quran bu qəbil daxili meyl və nəfsani haləti-ruyiyyəni “nəfsi-əmmarə” adlandırır və israrla bildirir :Nəfs (insanı) daim pisliyə əmr edəndir”.[3]

Elə buna görə də ona əmmarə (pisliklərə əmr edən) deyirlər. Bu mərtəbədə hələ ağıl və iman o qədər də qüdrətə malik deyllər ki, inadkar və itaətdən boyun qaçıran nəfsi ram etsinlər. Hətta bir çox yerlərdə ona təslim olur və inadkar nəfsin qarşısında məğlub olurlar.

Misir valisi Əzizin zövcəsinin[4] dili ilə bu mərtəbəyə belə işarə edilir:

«و ما أبرئ نَفْسِی إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ»

“Mən öz nəfsimi təmizə çıxarmaq istəmirəm. Çünki, (insanın) nəfs(i) daim pisliyə əmr edəndir”.[5]

2- Nəfsi-ləvvamə:

“Nəfsi-ləvvamə” də nəfsin bir mərtəbəsidir; təlim-tərbiyə və mübarizədən sonra insan bu mərtəbəyə yüksəlir. Bu mərtəbədə insanın bəzən, tüğyan edən daxili hislərinin təhriki altında, günah etməsi mümkündür, lakin tez peşiman olur, özünü qınayıb danlamağa başlayır, günahı təmizləmək qərarına gəlir, qəlb və ruhunu tövbə suyu ilə yuyur.

Qurani-Kərim bu mərtəbəni “nəfsi-ləvvamə” adlandırır və deyir: “Və and içirəm özünü məzəmmət edən nəfsə (ki, Qiyamət haqdır).”[6]

3- Nəfsi-mütməinnə:

“Nəfsi-mütməinnə” nəfsin elə bir mərətəbəsidir ki, insan tam təmizlənmə, saflaşma və özünütərbiyədən sonra o mərtəbəyə yetişir. Bu mərtəbədə tüğyan edən daxili

meyllər özlərində ağıl və iman ilə döyüşmək üçün güc görmürlər. Çünki ağıl və iman o qədər güclü olurlar ki, nəfsani istəklər onların qarşısında nəzərəçarpacaq bir gücə malik olmurlar.

Bu peyğəmbərlərin, övliyaların və onların həqiqi davamçılarının məqamıdır. O həqiqi davamçılar müqəddəs ilahı insanların məktəbini keçmiş, iman və təqva dərsi öyrənmiş, illərlə nəfslərini paklamaqla məşğul olmuş və ən nəhayət, böyük mücadilədən sonra bu mərtəbəyə yetişmişlər.

Quran bu mərtəbəni “nəfsi-mütməinnə” adlandırıb buyurur:

“Ey (təqvanın kamalı sayəsində) arxayın olmuş nəfs (elə bir məqama yetişmiş nəfs ki, həvayi-həvəslər və şeytanlar onu azdırmağa qadir deyildir), dön Rəbbinə, sən Ondan, O da səndən razı olaraq! Mənim bəndələrimin zümrəsinə daxil ol! Və Mənim Cənnətimə daxil ol!”[7]

İkinci müqəddimə:İblis və şeytan:

1. İblis:

İblis dedikdə xüsusi bir şeytan nəzərdə tutulur. O cinlərdəndir, etdiyi çoxlu ibadətlərin sayəsində mələklərin cərgəsinə qoşulmuşdu, lakin itaətsizlik göstərdikdən sonra yolu onlardan ayrıldı və o uca məqamdan süqut etdi. Çünki Allahın əmrinə itaət etmədi və aşkara günahkarlıq etdi.[8]

2- Şeytan:

Şeytan kəlməsi “şətən” kökündəndir, müxalifət etmək və uzaqlaşmaq mənasını daşıyır. Tüğyan edən hər bir inadkar və itaət göstərməyən varlığa şeytan deyilir; istər insan cinsindən olsun, ya cinn, ya da heyvan cinsindən.[9]

Sözümüzə dəlil olaraq Qurandan bu ayəyə istinad edirik: “Beləcə hər bir peyğəmbər üçün insan və cin şeytanlarından düşmənlər qoyduq”.[10]

İblisi itaətdən boyun qaçıran fitnəkar və tüğyan edən təxribatçı bir varlıq olduğuna görə “şeytan” adlandırmışlar.

Üçüncü müqəddimə: Nəfsi-əmmarə ilə şeytanın əlaqəsi:

Nəfsi-əmmarə, həqiqətdə, şeytanın alətlərindən, insana nüfuz etmək və ona hakim kəsilməyin yollarından biridir və şeytanın qöşun və əsgərlərindən hesab olunur.

Beləliklə, xarici şeytan olaraq İblisin vəsvəsəsi çöldən, daxili şeytan olaraq nəfsi-əmmarənin təhrik və tələbləri içəridən insanı süqut və tənəzzülə aparıb çıxardır.

Şeytanın bütün təlaşı insanı azdırmaq və həqiqətə çatmasının qarşısını almaqdan ötrüdür. Bunu etmək üçün o, Allahın izzətinə and içmişdir. Belə ki, Quranda belə qeyd edilir:(İblis) dedi: “İzzətinə and olsun ki, onların hamısını (Adəmin nəslinin hamısını) aldadıb doğru yoldan çıxaracağam. Onların arasından Sənin xalis və seçilmiş bəndələrin istisna olmaqla.”[11]

Bu ayədə işlənən “əğva” (aldatmaq) kəlməsi “ğey” kəlməsindən düzəldilmişdir ki, “artımın əksi” mənasını kəsb edir, artım da reallıq və həqiqətə çatmaq üçün inkişaf mənasını öz qoynunda gizlətmişdir.[12]

Şeytan Allahın izzətinə and içmişdir ki, insanı yolundan azdıracaqdır.[13] O, insanı düz yoldan sapdırmaq üçün addım-addım irəliləyir, insanı öz təlqin və vəsvəsələrinin təsiri altına salır, axırda insanın özü də bir şeytana çevrilir və onun vasitəsilə başqa insanlar da yollarından azdırılır.

Şeytanın vəsvəsəsinin təsiri altında heyvanı istək və meyllərinə təslim olmuş insan nəfsi-əmmarənin toruna düşmüşdür.

Həzrət Əli (ə) buyurur: “Nəfsi-əmmarə ikiüzlü insan kimi adama yaltaqlanır və dost cildində insana yaxınlaşır ki, onu özünə tabe edib hakim kəsilsin və onu sonrakı mərhələyə salsın.”[14]

Şeytan imanı zəif olan insanları vəsvəsə edir və şəhvanı meyllər və nəfsi-əmmarələrinin köməy ilə onların qəlbini öz yuvasına çevirir, nəhayətdə onların əl və bədənləri ilə təmas yaradır, görüşüb-qucaqlaşır və onları öz dost-yoldaşları edir. Çünki qəlbi şeytanın evinə çevrilən şəxs nəinki şeytanın mehmandarı, lap dost-yoldaşı olacaqdır.[15]

Belə insanlar barəsində Həzrət Əli (ə) buyurur: “Beləliklə, şeytan onların gözləri ilə baxır və onların dilləri ilə danışır”.[16]

Nəticə: Konkret fikir söyləsək:

Şeytan və nəfsi-əmmarə, hər ikisi insanın düşmənidirlər.

Elə buna görə də, Quran həm şeytanı insanın aşkar düşməni kimi tanıtdırır və insana tapşırır ki, onu özünə düşmən bilsin,[17] həm də məsum rəhbərlərdən (ə) nəql edilən rəvayətlərdə nəfsi-əmmarə (həvayi-nəfs) düşmən sayılır. Sevimli Peyğəmbər (s) “Sənin ən pis düsmənin öz nəfsindir”[18] deyə buyurduqda məhz nəfsin bu mərtəbəsini nəzərdə tutur.

Nəfsi “ən pis düsmən” adlandırmağın sirri onun daxildə olmasıdır. Xarici düşmən və çöldəki oğru bu daxili düşmən və içəridəki oğrunun köməyi olmadan bir zərər vura bilməz. Bu daxili düşmən içəridədir, məhrəmdir və hər yeri tanıyır. Bu tanımadan istifadə edərək də insanın istəklərini şeytana xəbər verir.

O biri tərəfdən də xarici düşmən, pisliklərə əmr edən İblisin sərəncam və tapşırıqlarını çatdırır. Buna görə də nəfsi-əmmarənin özü də şeytanın qoşunu və əsgərlərindən biri hesab olunur. Həm də onun bir çox xüsusiyyətləri şeytan qoşununun çərgələrində duranlarla eynidir.[19] Beləliklə, nəfsi-əmmarə – insanda mövcud olan heyvani meylləri nəzərə olmaqla – şeytanın vəsvəsəsinin təsiri altına düşür. Şeytan da addım-addım insanı öz dəstəsinə salanacaq irəliləyir.[20]



[1] - “Təfsiri-nümunə”, c. 25, s. 281.

[2] - “İslamda haqq və təklif”, Abdulla Cavadi Amoli, s. 89.

[3] - Yusif surəsi, ayə 53.

[4] - Bir qrup təfsir alimləri bu fikirdədirlər ki, bu cümlədə Həzrət Yusif nəzərdə tutulur, lakin təfsir alimlərinin əksəriyyətı bu fikri qəbul etməmişlər. “Təfsiri-nümunə”, c. 9, s. 433-434.

[5] - Yusif surəsi, ayə 53.

[6] - Qiyamət surəsi, ayə2.

«"وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ"»

[7] - Fəcr surəsi, ayə 27-28.

«"یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِی إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً فَادْخُلِی فِی عِبادِی وَ ادْخُلِی جَنَّتِی"»

[8] - “Əl-mizan”, farsca tərcümə, c. 8, s. 26.

[9] - “Əl-müncid fil-lüğət”; “Təfsiri-nümunə”, c. 1, s. 192.

[10] - Ənam surəsi, ayə 112.

« وَ کَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیاطینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ ...»

[11] - Sad surəsi, ayə 82-83.

«"قالَ فَبِعِزَّتِکَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعینَ ".»

[12] - “Əl-mizan”, farsca tərcümə, c. 1, s. 192.

[13] - Sad surəsi, ayə 82-83.

«"قالَ فَبِعِزَّتِکَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعینَ ".»

[14] - “Qürərül-hikəm”

[15] - “Məbadiyi-əxlaq dər Quran”. Abdulla Cavadi Amoli, s. 115.

[16] - “Nəhcül-bəlağə”, xütbə 7.

« فنظر بأعینهم ونطق بالسنتهم؛»

[17] - Bəqərə surəsi, ayə 168.

«انه لکم عدو مبین »

[18] - “Biharül-ənvar”, c. 67, s. 64.

« قال النبی (ص): «اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک»

[19] - “Təsnim” təfsiri, Abdulla Cavadi Amoli, s. 115.

[20] - “Şeytan onlara hakim olub Allahı yad etməyi onlara unutdurmuşdur. Onlar Şeytanın firqəsidirlər. Agah ol ki, Şeytan firqəsi həmin ziyankarlardır”. Mücadilə surəsi, ayə 19.

«استحوذ علیهم الشیطان فانساهم ذکرالله، اولئک حزب الشیطان»

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    124773 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    94430 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    75653 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    61487 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    59031 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    38755 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    30584 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    27723 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    27525 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25894 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...