Ətraflı axtarış
Baxanların
4142
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/17
Sualın xülasəsi
Nə üçün ölü müctəhidə təqlid etmək caiz deyildir?
Sual
Nə üçün ölü müctəhidə təqlid etmək caiz deyildir?
Qısa cavab

Ölü müctəhidə təqlid etməyi caiz bilməyən fəqihlər bir çox dəlillərə istinad etmişlər. Həmin dəlillərdən agah olmaq üçün gərək fiqhi kitablara müraciət olunsun. Amma bu sual digər şəkildə də irəli çəkilə bilər. O da bundan ibarətdir ki, bu qrup müctəhidin nəzərindən belə bir hökmün faydası və həqiqətdə onun fəlsəfəsi nədir?

Bu sualın cavabında bir neçə məsələyə işarə edirik:

1. Dini tələbələrin ictihad məqamına çatmaq məqsədi ilə elm öyrənməkləri elmi-dini hövzələrin qalıb davam etməsinə səbəb olur.

2. Keçmişdəki böyük alimlər bir çox məsələlərə cavab verib şəri problemləri həll etsələr də, lakin bir çox şəri məsələ qalmışdır və bunlar gələcəkdəki müctəhidlərin vasitəsi ilə cavablandırılır.

3. Müsəlmanlar şəxsi və ictimai həyatlarında, dünyada daxili və xarici işlərlə əlaqədar hər gün çoxlu yeni-yeni məsələlərlə qarşılaşırlar. Onlar bu barədə öz vəzifələrinin nə olmasından agah deyildirlər. Bu kimi hallarda gərək diri müctəhidlər və fəqihlər camaatın vəzifəsinin nə olduğunu aydınlaşdırsınlar.

4. Bir çox məsələlər və mövzular günbəgün dəyişilir. Yalnız diri müctəhid zaman və məkan şəraitlərinə diqqət yetirməklə dəyişən mövzunu aydınlaşdıra, ehtiyac duyulan hökmü bəyan edə bilər.

5. İslam elmləri də sair elmlərlə çiyin-çiyinə irəliləməkdədir.

Ətreaflı cavab

Şiə fəqihlərindən bir çoxu[1] ibtidai olaraq ölü müctəhidə təqlidi caiz bilmir və buyururlar ki, ölü müctəhidə təqlid etmək yalnız “təqliddə qalmaq” şəraitində səhihdir. Yəni müəyyən bir müctəhidin sağlığında ona təqlid edənlər onun vəfatından sonra da diri müctəhidin fətvası və icazəsi ilə ona təqliddə qala bilərlər.

Bizim fəqihlərimiz mərcəyi-təqlidin şərtlərindən biri kimi onun diri olmasını şərt etmiş və ölü müctəhidə təqlidi (ibtidaən) caiz bilməmişlər. Bu barədə onların özlərinin xüsusi fiqhi dəlilləri vardır. Bu dəlillər fiqhə aid olan ixtisasçı bəhslərdə irəli çəkilir. Onun burada bəyan olunması bu məqalənin çərçivəsindən xaricdir. Amma sualda qeyd olunan məsələ digər şəkildə də irəli çəkilə bilər. O da bundan ibarətdir ki, həmin fəqihlərin nəzərindən belə bir hökmün fəlsəfəsi və faydası nədir?

Bu suala cavab vermək məqamında yalnız bu İslam hökmünün bəzi faydalarına işarə edirik:

1. Bu nəzəriyyə dini-elmi hövzələrinin canlı qalmasına, onların günbəgün inkişaf edib rövnəqlənməsinə səbəb olur. Çünki bu nəzəriyyəyə əsasən, ictihad yolu açıq olduğu üçün, yeni şəriət alimlərinin tərbiyə olunması ilə bu sahədə (elmiyyə hövzələrində) yeni-yeni müctəhidlərin və mərcəyi-təqlidlərin yetişməsinə səbəb olur.

2. Keçmiş dövrlərdə mövcud olan şəri problemlərin, çətinliklərin və məsələlərin bir çoxu həmin dövrdəki şəriət alimlərinin tərəfindən cavablandırılmışdır. Lakin o məsələlərin bir çoxu hələ də qalır və gələcək nəsillərin müctəhidi tərəfindən cavablandırılmalıdır. Hətta dünyada elmin inkişafı ilə o zamanlar həll olunmuş bəzi məsələlərə də keçmişdəkilərə nisbətən daha yaxşı və ətraflı cavablar verilməsi mümkündür.

3. Elmiyyə hövzələrində təfsir, fiqh, üsul və s. elmilərin tədris və təlimini nəzərə almaqla, bu elmlər digər elmlərlə çiyin-çiyinə inkişaf edir və təkamülə doğru gedir.

4. Müsəlmanlar hər gün öz şəxsi və ictimai həyatlarında, özlərinin daxili və xarici işlərində yeni-yeni məsələlərə qarşılaşır, yalnız zamanın tələblərinə agah olan fəqih alim onların vəzifəsini aydınlaşdıra bilər. Ümumiyyətlə, rəvayətlərdə qeyd olunduğu kimi, müctəhidə müraciət etməyin səbəbi məhz həmin məsələdir. İmam Zaman (əleyhis-salam) buyurmuşdur:

وَ اَماَّ الْحَوٰادِثُ الْوٰاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِیهٰا اِلیٰ رُوٰاةِ حَدِیثِنٰا

“Sizin üçün qarşıya çıxan yeni məsələlərdə bizim hədislərimizi rəvayət edənlərə (fəqihlərə)  müraciət edin.[2]

Bu hədisdə deyilən “həvadisul-vaqiə” hər bir zamanda, hər bir əsrdə, ilbəil, hətta günbəgün qarşıya çıxan yeni şəri məsələlərdir və yalnız öz zəmanəsinin tələblərinə agah olan diri fəqih bu kimi məsələləri həll edib lazımınca cavab verə bilər. Fəqihlərin kitablarının araşdırılması göstərir ki, yeni məsələlər camaatın ehtiyaclarına uyğun olaraq və tədrici şəkildə fiqhə daxil olur və fəqihlər də onlara cavab verilər. Uzun və mütəmadi illər boyu fiqh elminin inkişafı müxtəlif əsrlərin fəqihləri tərəfindən hasil olunmuşdur.

5. Keçmiş dövrlərdə mövcud olan mövzulardan bir çoxu dəyişilmiş və başqa mövzulara çevrilmişdir. Yalnız diri müctəhid yeni mövzuların hökmünü dəlillərdən (Quran və hədisdən) çıxararaq bəyan edə bilər.[3]



[1] Bizim nəzərimizcə, əvvəla, ibtidaən ölü müctəhidə təqlid etmək caiz və əgər meyit ələm olarsa, ona təqlid etmək vacibdir. İkincisi, ictimai məsələlərdə yalnız rəhbərə təqlid etmək lazımdır və ictimai işlərdən qeyrilərində rəhbərdən başqasına da təqlid etmək olar.

[2] “Ehticac”, Təbərsi, 2-ci cild, səh. 283

[3] Əlavə məlumat üçün bax: “Dəh qoftar”, Ustad Şəhid Mutəhhəri, “İslamda ictihad prinsipi barədə söhbət”

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • İmam ilə xəlifənin fərqi nədir?
    6850 Qədim kəlam
    Bəzi sünnü alimlərinin, o cümlədən İbni Xəldunun nəzərinə əsasən, imam ilə xəlifənin arasında heç bir fərq yoxdur və onların hər ikisi bir mənaya – “din və dünya siyasətinin qorunmasında şəriət sahibinin tərəfindən naib olmaq” mənasına gəlmişdir. Amma qısa şəkildə demək lazımdır ki, Quran və ...
  • Xatəm dinin kamil olmasını necə isbat etmək olar?
    3889 Qədim kəlam
    Əvvəla, “kamil” kəlməsinin mənasını izah etməyi lazım bilirik. “Kamil” “naqis”in (nöqsanlının) müqabil nöqtəsi və antonimidir. Ümumiyyətlə, islamın kamil bir din olduğunu dediyimiz zaman məqsədimiz budur ki, onda heç bir nöqsan yoxdur. Daha aydın desək, bu din dünya və axirətdə səadətli həyatın tələb etdiyi hər ...
  • Xumsu müctehidin icazəsi olmadan seyyidlərə vermək olarmı?
    4327 Nizamlar hüquq və əhkam
    Xumsun lüğətdəki mənası beşdə bir deməkdir. Amma fiqh terminində isə "İllik gəlirin artıq qalanının beşdə bir hissəsinə deyilir". Xums anlamı İslam dininin vacib buyurduğu əməllərdən biridir. Həmçinin bu əməl Quranda cihad hökümləri ilə birgə qeyd edilmişdir. Bunun özünə aid fəlsəfəsi vardır ki, onların bəzisini aşağıda qeyd edirik.
  • Dinin təbliği (qeyri müsəlman və başqalarının təlimi və onlara yol göstərmə) bütün müsəlmanlara vacibdirmi?
    4398 Əməli əxlaq
    İslam dinlərinin sonuncusu, ən kamili, dünyəvi və hamıya aid bir dindir. Ona görə də, bütün camaat hansı tayfa və millətdən olsalar da, onunla tanış olmalıdırlar. Bu insan düzəldən din ilə digər millətlərin tanış olmasının yeganə yolu, İslamın həqiqət, əmr, hökm və qaydalarını təbliğ etməkdir. ...
  • Əqd xütbəsinin fəlsəfəsin bəyan edin?
    5082 Əxlaq
    İslam nəzərindənevlənmək ailənin və təbii olaraq ictimaiyyətin təşkili üçün bir müqəddəs əhd və peymandır və bir çox əsərlərə və nəticələrə malikdir o cümlədən: Cinsi meyli təmin etmək, nəslin törənməsi, insanın təkamüli, rahatlıq paklıq və iffət, hisslərin möhkəmlənməsi və bir çox başqa faydalardır. Bu müqəddəs əhdi peyman Allah Taalanın müəyyən etdiyi ...
  • Pişiyin tükünün hökmü nədir?
    20307 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əgər sizin bu sualı verməkdə məqsədiniz, pişiyin tükünün fiqh nəzərindən hansı hökmü olmasıdırsa, onda deməliyik ki, heyvanların arasında, yalnız quruda yaşayan it və donuz nəcisdirlər.[1] Ona görə də, diri pişik və onun tükü pakdır. Bəli onun fərləsi[2] nəcisdir və bu hökm pişiyə ...
  • Namazda qiblədən inhirafın şəri ölçüsü nə qədərdir?
    2607 Qiblə
    Əgər namazda dəqiq qiblə ardıncasızsa, onda sizə iki yol təklif edirik: Birinci yol: Qibləni dəqiq tapmaq yollarından biri, xordad ayının 7-si və tir ayının 25-i arasında Məkkədə zöhr olan zaman ən sadə gölgədən istifadə etməklə ələ gətirməkdir. Bu mənada ki, ən sadə kölgədən istifadə etməklə, bu iki ...
  • Aya zahirdə olan bərabərlik və xüsusiyyətlər misal üçün bədən və yaş cəhətindən dostluqda şərtdir?
    4447 Əməli əxlaq
    İslamda dost tapmaq üçün ilk mərhələdə lazım və mühüm olan, onun zahiri və madi xüsusiyyətləri deyil, bəlkə mənəvi xüsusiyyətləri daha çox əhəmiyyət daşıyır; baxmayaraq ki, bəzi maddi və zahiri xüsusiyyətlərinə də rəvayət etmək lazımdır; misal üçün o şəxslə dostluq etmə ki, insanı cəmiyyətdə bəzi töhmətlərlə qarşı- qarşıya ...
  • Nə üçün bəzi namazları uca səslə qılmaq lazımdır?
    1025 Nizamlar hüquq və əhkam
    Sübh namazı uca səslə qılınmalıdır deyildikdə nə nəzərdə tutulur?Nə dərəcə uca? Əgər yatmış şəxsləri nəzərə alaraq aram səslə qılsaq, nə müşkülü olacaqdır?Ana və ya balaca körpə ola bilsin ki,bizim uca səsimizdən oyansınlar.Ümumuyyətlə, uca səslə qılmaq vacibdirmi? Mən kiminsə mənim namaz qıldığımı anlamamasını üstün tuturam. Çünki,belə olan halda, ...
  • Aya mən edə bilərəm İslami bank qayda qanunlarını icra etməyən bankdan səham alım?
    3324 Nizamlar hüquq və əhkam
    Sizin sualınızın araşdırmasında əziz mərcəyi təqlidlərin dəftərlərindən aşağıdakı cavablar alınmışdır: Həzrəti ayətullah- ul- üzma Xameyi (Allah izzətin artırsın)Edə bilmərsiniz. Həzrəti ayətullah- ul- üzma Məkarim şirazi (Allah izzətin artırsın)İcazə verilmir Həzrəti ayətullah- ul- üzma Safi Gülpayqani (Allah izzətin artırsın)Riba (sələm) ilə gəliri olan müəssisələrdən səham ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    124703 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    94375 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    75529 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    61383 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    58946 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    38730 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    30499 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    27712 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    27507 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25887 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...