Ətraflı axtarış
Baxanların
5248
İnternetə qoyma tarixi: 2012/02/15
Sualın xülasəsi
İmtina edilmişə hakimin vilayəti qaydasının mənası nədir?
Sual
İmtina edilmişə hakimin vilayəti qaydasının mənası nədir?
Qısa cavab

Qaydanın qısa və açıq tərifi budur ki, müsəlmanların hakimi, bir nəfər öhdəsinə olan hüquqları (ümumi mənada) ödəməkdən imtina edən zaman, hakim onu öhdəsində olan haqqı yerinə yetirməyə məcbur edir.

Fiqhi əsərlərə qısa və səthi baxışda, insana bu nəticəni qəbul etdirir ki, imtina edilmişə hakimin vilayəti, möcüzə qaydası olaraq (qəbul olunmuş qayda) bütün fəqihlərin yanında olub və irada yer yoxdur. Baxmayaraq ki, bəzi mənalarda ixtilaflar nəzərə çarpır.

Ətreaflı cavab

Qaydanın açıqlanması izahı

Hakimin vilayəti, fiqhi əsərlərdə gözə çarpan ən qədim və ən köklü məsələlərdəndir. İslam qanunlarının təbiəti və onun böyük vəzifəsi, digər çoxlu dəlillər kənarında, bu məsələnin fiqhdə əsas mövzu olaraq istinad olunmasına səbəb olubdur.

Fiqhi əsərlərə qısa və səthi baxışda, insana bu nəticəni qəbul etdirir ki, imtina edilmişə hakimin vilayəti, möcüzə qaydası olaraq (qəbul olunmuş qayda) bütün fəqihlərin yanında olub və irada yer yoxdur. Baxmayaraq ki, bəzi mənalarda ixtilaflar nəzərə çarpır.

Qaydanın qısa və açıq tərifi budur ki, müsəlmanların hakimi, bir nəfər öhdəsində olan hüquqları (ümumi mənada) ödəməkdən imtina edən zaman, hakim onu öhdəsində olan haqqı yerinə yetirməyə məcbur edir.[1]

Hakim kimdir?

Hər hakimin belə bir ixtiyarı varmı və təkcə müsəlman olub və müsəlmanlara hökmranlıq etməklə, belə ixtiyar sahibi ola bilərmi? Ya məqsəd İslamın bütün hökmləri və ibadət və müamilə məsələlərini bilən və onun əsaslarına alim olan şəxslərdir?

"Fiqh qaydaları" kitabında, rəvayətlərdən və fəqihlərin dəlilindən hakimin mənasını nisbətən geniş araşdırdıqdan sonra, belə yazır: "Xülasə budur ki, fiqhdə hakim kəlməsinin digər istifadə yerlərinə diqqət etdikdə, belə nəzərə gəlir ki, burada bu kəlmədən fəqihlərin məqsədi belədir: "Camius- şərait fəqih ki, hökm və məhkəmə vəzifəsindən əlavə, nəzarət vəsifəsi onun ümumi mənasında və geniş idarə səlahiyyətinə də malikdir."[2]

Bu rəvayətin dəlilləri

A). Ümumi dəlil (əqli dəlil və ağıl sahiblərinin əsası): Camaatın ictimai nəzm- intizamı qorumaq və ədaləti bərpa etmək, bəşər övladının hamısının şüarı və arzusudur. Ona görə də, ağıl belə bir ədalətin qurulmasına hökm edir. Digər tərəfdən, qanun və qanuni vəzifələrə əməl, bütün ictimai əlaqələrin əsası kimi qəbul olunan cəmiyyətdə, gərək qanun pozanlarla münasib davranılmalıdır ki, qanun qoyan və səlahiyyətli insanlar tərəfindən təyin olunan sərhədləri onların aşması, ümumi nəzm- intizamda qarışıqlıq yaratmayıb və digərlərini də qanunpozmağa həvəsləndirməsin. Həmin sadə hüquqi dəlil, müzakirə onunan qaydanın tapılmasında ən mühüm əsasdır. Ona görə də, fəqihlərin çoxu, bu qaydaya istinad etmək üçün, sübut və dəlil gətirməyə heç bir ehtiyac görməyib və imtina olunmuşa hakimin vilayəti qaydasına qəbul olunmuş və sarsılmaz bir qanun kimi baxıblar. Belə bir nəticənin sirri, hökmün vəziyyəti və onun əqli aydın söykənəcəyinin olmasıdır. Və yaxud, vilayət- fəqih dəlilləri kafi və bu mövzuya ehtiyacsız bilirdilər.[3]

B). Xüsusi dəlil: "Əl- hakimu vəliyyul- məmtəni" cümləsi bu formada heç bir rəvayətdə gəlməyibdir. Amma onun məzmununu bəzi rəvayətlərdə görmək olar.

1. Sələmə ibn Kəhilin rəvayəti:

Sələmə ibni Kəhil rəvayət edibdir ki, Əli (ə) Şureyhə buyurdu: İmkanları və mali gücləri olduqları halda camaatın borclarını verməkdə səhlənkarlıq edən şəxslərə nəzarət et. Mallarını və əmlaklarını satmaqla, camaatın haqlarını onlardan al. Çünki mən Allah Rəsulundan eşitmişəm ki, buyurardı: İmkanlı şəxs tərəfindən səhlənkarlıq, malını istəyən müsəlmana zülmdür.[4]

Bəziləri "səhli" kəlməsini zəif mənasında bilsələr də, amma onun mətninə diqqət etdikdə, rəvayət qəbul olunubdur.[5]

2. Hüzeyfənin rəvayəti:

İmam Sadiq (ə)- dan rəvayət olubdur ki, buyurdu: Peyğəmbər (s)- in zamanında buğda tapılmadı müsəlmanlar həzrətin yanına gəlib və dedilər: Ey Allahın Rəsulu buğda tapılmır. Filan kəsdən başqa, heç yerdə yoxdur. Ona əmr edin, satsın. Peyğəmbər (s) həmin şəxsə üzünü tutub buyurdu: Müsəlmanlar xəbər verirlər ki, buğda tapılmır və yalnız səndə buğda var. Hamısını satışa çıxar və necə istəsən sat və anbarda yığıb saxlama.[6]

Əlbəttə yuxarıdakı mətndə imtina mərhələsindən danışılmayıb ki, hələ növbə vilayətə əməl etməyə, yəni Peyğəmbər tərəfindən bir başa satışa çatsın. Amma rəvayətdə işarə olunana oxşar bir vəziyyətdə, yeyinti sahibinin onu satmaqdan imtina etməsi, təbii bir işdir. Bu məsələ, müsəlmanların Peyğəmbərə müraciət etməsi və satmaq əmrini verməsini istəmələrindən də, istifadə oluna bilər.[7]

3. Əbu- Bəsirin rəvayəti:

İmam Saqir (ə) buyrubdur: Hər kəs öz həyat yoldaşının libas və yeməyini təmin etməkdən imtina etsə, İmamın onları ayırmağa haqqı var. Bu rəvayəti, istər nəfəqəsi təmin etməyə aciz olan barəsində bilək və istərsə də, ondan imtina edən barəsində, bunda zühur edir ki, o həyat yoldaşını boşamaqdan imtina edir.[8]

4. İcma:

Bəzi böyük şəxslərin kəlamında, bu qayda barəsində, icmanın olması iddia olubdur.[9] Bu icma, qaydanın adının özündə də olmasa, ən azı onun mənalarına çoxlu formada iddia olubdur.[10]

Qeyd olunan məsələlərə diqqət etməklə, qaydanın mənası və onun dəlilləri aydın olur. Amma deyildiyi kimi, bu qaydanın fiqhdə çoxlu tətbiqləri var ki, onların hər biri üçün, ayrıca geniş müzakirələr gəlibdir.



[1] - Şəhidii Təbrizi, Fəttah, Hidayətul- talib ila əsraril- məkasib, cild 3, səh 605, İttilaat çapı, Təbriz, 1375 hicri qəməri.

[2] - Mühəqqiq Damad, seyid Mustəfa, Fiqh qaydaları, cild 3 səh 213, İslam elmləri nəşr mərkəzi, Tehran, 1406 hicri qəməri.

[3] - Baxıb: İsfəhani, Məhəmməd Hüseyn, Əl- məkasib kitabının əlavələri, cild 2, səh 399, Ənvarul- huda, Qum, Yeni çap, 1418 hicri qəməri.

[4] - Kuleyni, Məhəmməd bin Yəqub, Kafi, cild 7, səh 412, Darul- kutubul- İslamiyyə, Tehran, 1407 hicri qəməri.

[5] - Fiqh qaydaları cild 3, səh 205.

[6] - Kafi, cild 5, səh 164.

[7] - Fiqh qaydaları, culd 3, səh 206.

[8] - Səduq, Məhəmməd bin Əli, Mənla yəhzuruhul- fəqih, cild 3, səh 441, İslami nəşrlər dəftəri, Qum, 1413 hicri qəməri.

[9] - Nəcəfi- Məhəmməd Həsən, Cəvahirul- kəlam, cild 22, səh 485, Daru- ihyai ət- turasil- ərəbi, Beyrut, Bita.

[10] - Mərhum şeyx Məhəmməd Hüseyn Qərəvi İsfəhani bu barədə deyir: "Hakimin vilayəti bu yerlərin (mənalar) çoxunda icmaidir. Səhabələrin (alimlər) sözlərində qəbul olunmuş qanun kimi, açıqlanıb, beləki, onu isbat etməyə ehtiyac olmadan, istinad olunur. Baxın: Əl- məkasib kitabının əlavələri, cild 2, səh 399, yeni çap.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163019 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155423 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117925 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109960 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99478 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91521 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53470 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45729 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43901 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43098 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...