Ətraflı axtarış
Baxanların
7180
İnternetə qoyma tarixi: 2010/02/06
Sualın xülasəsi
Вилајәти-фәгиһин дәлилләри нәдир?
Sual
Вилајәти-фәгиһин дәлилләри.
Qısa cavab

“Вилајәт-фәгиһ” бәһсини мүхтәлиф јолларла исбат етмәк олар. Амма, бу бәһсдә биз јалныз, мәсәләни әгли вә нәгли илә дәлилләринә кифајәтләнәҹәјик:

А) Әгли дәлил:

Әгл һөкм едир ки, етигад вә мәнәвијјата сөјкәнән бир һөкумәтин башында мәнәвијјатдан хәбәрдар олан шәхс олмалыдыр. Ислам шәриәти дә илаһи һөкм вә ганунлардан ибарәт олдуғуна ҝөрә мәсум Имамын (әҹ) гејбдә олдуғу бир заманда һөкумәт башында олмаға ән чох адил фәгиһләр лајигдирләр.

Б) Нәгли дәлил:

Вилајәт-фәгиһ бәһсиндә чох рәвајәтләри дәлил кими ҝәтирмәк олар. Онлардан бәзиләрини гејд едирик:

1.     Мәрһум шејх Сәдуг, Әмирәл-мөминин Әли (әлејһиссалам)-дан нәгл едир ки, Рәсулуллаһ (сәллалаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) бујурду: “Аллаһуммә ирһәм хуләфаи”  - Илаһи! Мәним ҹанишинләрими Өз мәрһәмәтиндә гәрар вер! О Һәзрәтдән (сәллалаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) суал олду: Сизин ҹанишинләриниз кимдир? Һәзрәт бујурду: Мәндән сонра ҝәлиб мәним рәвајәтләрими вә ганунуму нәгл едәнләр.

2.     Јенә мәрһум Шејх Сәдуг өзүнүн Икмалуд-Дин китабында Исһаг ибни Јәгубдан имам Замандан (әҹ) сорушулан суалын мүгабилиндә Имам (әҹ) өз мүбарәк дәсти хәтти илә јаздығы һәдиси-шәрифи белә нәгл едир: “Вә әмма һәвадусил-вагиәти, фәрҹиу ила ровату һәдисуна. Фә иннәһум һөҹҹәти әләјкум вә әнә һөҹҹәтуллаһи әләјһим”  “Гаршыја чыхаҹаг һадисләрдә исә биздән һәдис сөјләјәнләрә мүраҹиәт един! Чүнки, онлар мәним сизә һөҹҹәтимдир. Мән дә Аллаһын онлара олан һөҹҹәтијәм.”

Ətreaflı cavab

“Вилајәт-фәгиһ” бәһсини мүхтәлиф јолларла исбат етмәк олар. Амма бу бәһсдә биз јалныз, мәсәләнин әгли вә нәгли дәлилләринә кифајәтләнәҹәјик:

 

 

А) Әгли дәлил:

Мүсәлман ҹәмијјәтинин бир тәрәфдән рәһбәр вә һакимә еһтијаҹы вар, диҝәр тәрәфдән исә һөкумәт мәсәләси елә бир мәсәлә дејил ки, дин һөвзәсиндән кәнарда олсун. Белә ки динин әсас дүнјәви принсипләри там бир низам шәклиндә сонунҹу дин олан Исламда бәјан олунмушдур. Әгл һакимијјәт мәсәләсиндә нәинки дәхаләт едир, әксинә һикмәт тәләб едир ки, рәһбәрлик мәсләсиндә әглин ролу зәруридир.  Әҝәр һакимијјәтә дин нөгтеји нәзәриндән бахсаг, рәһбәрлијин әсас вәзифәләриндән бири илаһи ганунлары горујуб, Ислам шәриәтинин һөкмләрини ҹәмијјәтдә тәтбиг етмәкдир.  Бу заман, әгл һөкм едир ки, белә бир һакимијјәтин башында о шәхс гәрар тутмалыдыр ки, илаһи һөкмләрә вә дини вәзифәләрә ән чох аҝаһ олан олсун. Әҝәр ҹәмијјәтдә мәсум Имам (әлејһиссалам) варса, әгл һөкм едир ки бу мәнсәбә јалныз о лајигдир. Һалбуки, мәсум Имам (әҹ) гејбдәдир вә әглин һөкмү илә бу мәгама ҹәмијјәт ичиндә ән лајиглиси јалныз, адил фәгиһләрдир. Башга сөзлә десәк, әгл һөкм едир ки, етигад вә мәнәвијјата сөјкәнән белә бир һөкумәтин башында мәнәвијјатдан хәбәрдар олан шәхс олмалыдыр. Ислам шәриәтинин дә илаһи һөкм вә ганунлардан ибарәт олдуғуна ҝөрә мәсум Имамын (әҹ) гејбдә олдуғун бир заманда һөкумәт башында олмаға ән чох адил фәгиһләр лајигдирләр.

 

Б) Нәгли дәлил:

Вилајәт-фәгиһ бәһсиндә бир чох рәвајәтләри дәлил кими ҝәтирмәк олар. Онлардан бәзиләрини гејд едирик:

1.Мәрһум шејх Сәдуг, Әмирәл-мөминин Әли (әлејһиссалам)-дан нәгл едир ки Рәсулуллаһ (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) бујурду: “Аллаһуммә ирһәм хүләфаи”   - Илаһи! Мәним ҹанишимләрими Өз мәрһәмәтиндә гәрар вер! О Һәзрәтдән (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) суал олду: Сизин ҹанишинләриниз кимдир? Һәзрәт бујурду: Мәндән сонра ҝәлиб мәним

 рәвајәтләрими вә ганунуму нәгл едәнләр.

Һәр бир рәвајәтдә ики мөвзу бәһс олунур: 1. Һәдисин етибарыны исбат едән онун сәнәди. 2. Һәдисин нәзәримиздә олан мөвзуја там дәлаләти олмуш олсун.

Бу рәвајәт мүхтәлиф китабларда мүхтәлиф сәһиһ сәнәдләрлә нәгл олундуғуна ҝөрә[1] онун мәсум Имам (әлејһиссалам) тәрәфиндән дејилмәсинә архајыныг вә һәдис сөјләјәнләрин јолунда шәккимиз јохдур. Амма, рәвајәтин “вилајәти-фәгиһ бәһсинә неҹә дәлаләт етмәсиндә ики мәсәләјә диггәт етмәк лазымдыр:

А) Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) үч мүһүм вәзифәси вар:

Рисаләт – јәни, илаһи һөкмләрин тәблиғи, шәриәт һөкмләрини инсанлара чатдырмаг вә үммәтә јол ҝөстәрмәк.

Гәзавәт – јәни, һакимлик, ихтилафы һәлл етмәк вә дүшмәнчилијин гаршысыны алмаг.

Вилајәт –јәни, ислам ҹәмијјәтинә рәһбәрлик етмәк вә она тәдбир ҝөрмәк.

Б) Һәдисдә, Ислам Пејғәмбәриндән (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) сонра һәдис нәгл едәнләрдән мәгсәд ади һәдис сөјләјәнләр вә равиләр  јох,  фәгиһләрдир. Чүнки, иши јалныз һәдис нәгл едән рави өзү билмир ки, сөјләдији һәдис Пејғәмбәрин (с) өз ганунудур, ја хејр? О, јалныз ешитдији сөзләри вә ја ҝөрдүјү әмәли нәгл едир вә бу мөвзуда һәдисин вә ја әмәлин хүсуси, тәзад вә ја гејд олмасына һеч бир ишарә етмир. Бүтүн бу мәсәләләрдән аҝаһ олан вә рәвајәти тәһлил етмәјә гүдрәти чатан јалныз, иҹтиһад вә фәтва мәгамына наил олмуш адил фәгиһләрдир.

Инди бу ики мүһүм мәсәләни нәзәрә алараг рәвајәтин мәнасы белә олур: “Фәгиһләр Ислам Пејғәмбәринин (сәллалаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) ҹанишинидирләр.” О һәзрәтин мүхтәлиф вәзифәләри олдуғуна хатир һәдисдә хүсуси бир мәсәләјә ишарә олунмур. Демәли, фәгиһләр, мәсум Имамын(әҹ) гејби дөврүндә Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) бүтүн вәзифәләриндә ҹанишинидирләр.[2]

Бәзиләри рәвајәтдә гејд олунан “хәлифә” кәлмәсинин дәлаләтиндә мүхтәлиф нәзәријјә вә иддиалар едирләр.[3]

Хәлифә сөзүнүн ики мәнасы вар:

  1. Әсл вә лүғәтдә олан мәна. Гурани-Кәримдә дә һәмин мәна ишләдилиб.

إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً “Мән јер үзүндә ҹанишин гәрар верирәм.”[4] Вә јахуд диҝәр ајәдә бујурур: یَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاکَ خَلِیفَةً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُم بَیْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ  Ја Дaвуд! Биз, сəни јeр үзүндə xəлифə eтдик. Бунa ҝөрə дə инсaнлaр aрaсындa əдaлəтлə һөкм eт!”[5] Биринҹи ајәдә “хәлифә” кәлмәси тәквин вә дәјишмәз мәнасында ишләниб, икинҹи ајәдә исә хәлифә сөзү шәриәтдә ишләнмәсинә бахмајараг ән чох гәзавәт вә гази мәнасында ишләниб.

2. Сијаси вә тарихи мәнасында. Белә мәна Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) вәфатындан сонра вүҹуда ҝәлди. Бу мәгам, дүнјәви вә гејри илаһи олан бир мәгамдыр ки, инсанлар тәрәфиндән һагг вә ја наһагг шәкилдә һансыса бир шәхсә верилир. Һәмчинин, бу мәгам илаһи бир мәгам олан рисаләт вә имамәт мәгамындан там шәкилдә фәргли олан бир мәгамдыр.  Әҝәр “хәлифә” сөзүнүн “ҹанишин” мәнасыны нәзәрә алсаг Гуранда һәр јердә, рәвајәт вә тарихи мөвзуларда  һәмин мәнанын ишләнмәсини мүшаһидә едирик.  Әҝәр фәрг варса, јалныз, ҹанишинликдәдир. Бәзән бу ҹанишинлик јарадылыш аләминдә, бәзән дә шәри вә гануни мәнсәбә дәлаләт едир. Һәтта, әҝәр ислам тарихиндә “хәлифә” сөзүнүн Ислам Пејғәмбәринин (сәллалаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) вәфатындан сонра вүҹуда ҝәлмәсинә бахмајараг әксәр мүсәлманлар белә һесаб едирдиләр ки сечилән хәлифә һәгигәтән, Ислам Пејғәмбәриндән (сәллалаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) сонра Онун ҹанишидир. Беләликлә, хәлифә сөзүнүн мүхтәлиф мәналары вардыр. Ҹанишинин мөвзусунун фәргинә бахмајараг хәлифә сөзү Гуранда бир мәнада ишләниб. Гејд олунан рәвајәтдә дә хәлифә сөзү ҹанишин мәнасында ишләниб. Рәвајәтдә ҹанишинин һансы мәнасы нәзәрдә тутулмасы һагда һеч бир гејд олмадығына ҝөрә бү мүтләглик[6] дәлаләт едир ки, фәгиһләр бүтүн мәсәләләрдә  Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм) ҹанишинләридир.

2. Мәрһум Шејх Сәдуг өзүнүн Икмалуд-Дин китабында Исһаг ибни Јәгубдан имам Замандан (әҹ) сорушулан суалын мүгабилиндә Имам (әҹ) өз мүбарәк дәсти хәтти илә јаздығы һәдиси-шәрифи (товгиә[7]) белә нәгл едир: “Вә әмма һәвадусил-вагиәти, фәрҹиу ила ровату һәдисуна. Фә иннәһум һөҹҹәти әләјкум вә әнә һөҹҹәтуллаһи әләјһим” “Гаршыја чыхаҹаг һадисәләрдә исә биздән һәдис сөјләјәнләрә мүраҹиәт един! Чүнки, онлар мәним сизә һөҹҹәтимдир. Мән дә Аллаһын онлара олан һөҹҹәтијәм.”[8]

Һәмин рәвајәти мәрһум Шејх Туси өзүнүн “Әл-Ғејбәт” китабында да нәгл едир. Јалныз бир фәрглә ки һәдисин сонунда “Әнә һөҹҹәтуллаһи әләјһим” (Мән дә Аллаһын онлара олан һөҹҹәтијәм) ҹүмләсинин јеринә “ Әнә һөҹҹәтулләһи әләјкум” (Мән дә Аллаһын сизә олан һөҹҹәтијәм) ифадәси ишләниб.[9]

Бу рәвајәт, сәнәд ҹәһәтдән Исһаг ибни Јәгуба гәдәр тәхминән гәтидир. Чүнки, она гәдәр олан сәнәдләри диҝәр равиләрдән мүхтәлиф јолларла мәрһум Кулејнидән вә Исһаг ибни Јәгубдан нәгл етмишләр. Амма Исһаг ибни Јәгубубун инанылмыш шәхс олмасы барәсиндә һәдис нәгл едән равиләрин һәјаты һаггындакы китабларда һеч бир мәлумат јохдур. Бәзиләри чалышыблар ки, ону мәрһум Кулејнинин гардашы кими гәләмә версинләр,[10] лакин бу нисбәт һеч дә дәгиг дејил. Ән мүнасиб јол будур ки, Имам Заманын (әҹ) кичик гејб зәманәсинин шәраитини нәзәрә алсаг ҝөрәрик ки, Имам Заман (әҹ) о гәдәр тәзјиг вә мәһдудијјәтдә галмышды ки, Һәзрәт өзүнү инсанлардан ҝизлиндә сахлајыр вә хүсуси наибләри васитәсилә әлагә јарадырды. Бу шәраитдә Имамын (әҹ) өз дәст хәтти илә јаздығы рәвајәти өзүнүн етимад етдији мәхсус шәхсә верә биләрди. Бәс, Имам (әҹ) белә бир рәвајәтин ән чох етибар етдији шәхсин вастәсилә мүсәлманлара јазмасы өзү дәлилдир ки, рәвајәти ҝәтирән шәхс Имамын (әҹ) нәзәриндә ән инанылмыш шәхсләрдәндир.[11]

Әҝәр суал олунса ки, үмумијјәтлә, биз һардан биләк ки, Исһаг ибни Јәгуб, Имамын (әҹ)  рәвајәтини алыб? Бәлкә, о бу мәсәләдә јалан иддиа едир?  Ҹавабында дејирик: Кулејнинин ондан белә бир мүһүм рәвајәти нәгл етдији шәхс сөзсүз ки, инанылмыш шәхс олуб. Јохса, белә бир мүһүм рәвајәти ондан нәгл етмәзди. Бунунла да бу рәвајәтин сәнәдиндә һеч бир шәкк-шүбһә јохдур.[12]

Кечмиш фәгиһләрин дә китабларында олдуғу кими бу рәвајәтдән ән јахшы дәлил кими белә истифадә етмәк олар: Имам Заман (әҹ) ики ҹүмләсиндә - “онлар мәним сизә олан һөҹҹәтимдир” вә “Мән дә Аллаһын һөҹҹәтијәм”  - ифадәсини елә ашкар шәкилдә бәјан едир ки, санки, Һәзрәтин һөҹҹәти һәман рәвајәти нәгл едәнләрдир. Кечән бәһсимиздә бәјан етдик ки равиләрдән мәгсәд һәмин фәгиһләрдир. Јәни, мүсәлманлар арасында фәгиһләр Имам Заманын (әҹ) наибләридир. Әҝәр бу рәвајәтин сөјләнилмәси шәраитини, јәни, кичик гејбәти нәзәрә алсаг, әслиндә Имам Заман (әҹ) шиәләри бөјүк гејбәтә һазырлајыр вә сон сөзүнү чатдырырды. Фәгиһләрин әксәријјәтинин бујурдуғу кими ајдын шәкилдә мәлум олур ки, бу рәвајәт Имам Заманын (әҹ) гејбәтинә аид олуб фәгиһләри Имамын (әҹ) бүтүн ишләриндә там наиби вә о ҹүмләдән һакимијјәтдә рәһбәрлији дә фәгиһин өһдәсиндә олдуғуну бәјан едир.

Бәзиләри бу һәдисин дәлаләтиндә нәгд едибләр вә сәбәбинин дә “һөҹҹәт” кәлмәсинин арашдырылмамасы, лүғәтшүнаслыгда шәхсләрин маһир вә лазыми елмә малик олмамасыны гејд едирләр. Һалбуки, белә ирад тутанларын өзләри фәгиһләрин бу бәһси неҹә дәгиг арашдырмаларындан  хәбәрсиздирләр. Бунунла кифајәтләнмәјәнләр, рәвајәтдә “һөҹҹәт” кәлмәсини мәнтигә ујғун олмајан мүхтәлиф мәналарда ишләтмәк истәмиш, амма бу вадидә ҝирифтар олмуш вә мәгсәдләринә чата билмәмишләр.[13]

Бу рәвајәтдә, башга рәвајәтләрдә олдуғу кими “һөҹҹәт” кәлмәсиндән хүсуси гејд кими истифадә етмәк олар.   Имам (әлејһисслам) Аллаһын һөҹҹәтидир. Чүнки, әҝәр мәсум Имам (әлејһиссалам) әмр етсә вә бу әмрә әмәл олунмаса, Аллаһ таала һәмин итаәтсизлији о милләтә гаршы “һөҹҹәт”- јәни, дәлил кими ҝәтирәҹәк. Бу заман мүхалифләр өзләрини мүдафиә етмәкдән өтрү һеч бир үзр ҝәтирә билмәзләр. Әксинә, әҝәр милләт Имамын (әлејһиссалам) әмринә әмәл етсәләр вә онлардан сорушулса ки, нәјә ҝөрә бу ишә әмәл етдиниз, ҹавабында јенә Имамын (әлејһиссалам) сөзүнү “һөҹҹәт” ҝәтирәрләр. Бунунла  ајдын олур ки әҝәр адил фәгиһ мүсәлманлара әмр етсә вә онлар о ишдә итаәт етмәсәләр Имам (әлејһиссалам) онларын бу мүхалифәтини онлара “һөҹҹәт” кими дәлил ҝәтирәр. Һәмчинин, әксинә, адил фәгиһин әмринә итаәт олунса, итаәткарлар өз ишләрини адил фәгиһин сөзүнә әсасландыраҹаглар.

Беләликлә, кечмиш бәһсләрдә фәгиһләрин нәзәриндә гејд олундуғу кими, бу рәвајәтин адил фәгиһләрин Имам Заман (әҹ) тәрәфиндән О Һәзрәтин наиби, јәни, вилајәти-фәгиһә -  дәлаләт етмәсиндә һеч бир шәкк вә шүбһә јохдур.

Даһа чох мүталиә үчүн бах:

1. Мәһди Һадәви Теһрани, Вилајәт вә дијанәт, Мусәссеји фәрһәнҝи ханеји хирәд, Гум, икинҹи чап, 1380 шәмси или.

2. Мәһди Һадәви Теһрани, Әл-Һөкмүл-Ислами фи әсрил-Гејбәт


[1] Мәруһ шјех Сәдуг, Мән ла јәһзурул-фәгиһ китабы, 4-ҹү ҹилд, сәһ-420 (бәбун-нәвадир 5919-ҹу һәдис); Сәдуг Китабул-әмали, сәһ-109 (34-ҹү мәҹлис, 4-ҹү һәдис); Сәдуг, Ујунул-Әхбарур-Риза, 2-ҹи ҹилд, сәһ-37 (94-ҹү һәдис); Сәдуг, Мәанул-әхбар, 2-ҹи ҹилд, сәһ-374 (баб-423); Әл-Һүрр Амули, Вәсаилуш-Шиә китабы, 18-ҹи ҹилд, сәһ-66-65, (китабул-гәза, әбвабу сефатул-гази, 8-ҹи баб, 50-53-ҹү һәдисләр); мәрһум Нури Мүстәдрәкүл-вәсаил китабы, (китабул-гәза, әбвабу сефатул-гази, 8-ҹи баб, 10-11-48-52-ҹи һәдисләр); Әлламә Мәҹлиси, Биһарул-Әнвар китабы, 20-ҹи ҹилд, сәһ-25, (китабул-елм, 8-ҹи баб, 83-ҹү һәдис); мәрһум Һинди, Кәнзул-Уммал китабы, 10-ҹу ҹилд, сәһ-229, (китабул-елм мин гисмул-әгвал, 3-ҹү баб, 29209-ҹу һәдис)

[2] Фигһи терминдә бу мәтләбә “гејди олмадығына ҝөрә олан мүтләг” – дејирләр. Даһа чох тәһгиг үчүн ајәтуллаһ Хумејнинин (р) китабул-беј, 2-ҹи ҹилд, сәһ-468; Сејјид Казим Һаиринин Әсасул-һөкумәтил-исламијјә китабынын сәһ-150-јә; Мүнтәзиринин вВилајәти-фәгиһ китабынын 1-ҹи ҹилдинин 463-ҹү сәһифәсинә бахын.

[3] Мәһди Һаири Јәзди, Һикмәт вә һөкумәт, сәһ-187.

[4] Бәгәрә сурәси-30.

[5] Сад сурәси -26.

[6] Мүтләг – јәни, мәсәләнин һеч бир хүсуси гејдлә мәһдудлашмамасы.

[7] Имам Заманын (әҹ) кичик гејби дөврүндә Имамын (әҹ) өз әли илә јаздығы рәвајәти хүсуси наибләринин васитәси илә мүсәлманлара чатдырдығы һәдисә “товгиә” дејилир.

[8] Шејх Сәдуг, Икмалуд-Дин, 2-ҹи ҹилд, сәһ-483, 45-ҹи баб, Әт-Товгиат)

[9] Шејх Туси, Әл-Ғејбәт китабы, сәһ-177.

[10]Мәрһум Тостәри, Гамусур-Риҹал китабы, 1-ҹи ҹилд, сәһ-786.

[11]Бу мәтләб, һәр һансә бир равини үмуми јолла инанылмыш кими танымагдан өтрү “Тәһрирул-Әгал фи кулијати елмул-Риҹал китабында бәјан олмушдур.

Мәһди Һадәви Теһрани, “Тәһрирул-Әгал фи кулијати елмул-Риҹал, сәһ-109-111)

[12] Сејјид Казим Һаири Јәзди, Һикмәт вә һөкумәт, сәһ-207-214.

[13] Сејјид Казим Һаири Јәзди, Һикмәт вә һөкумәт, сәһ-207-214.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Şirkətlərin və idarələrin personelinə (işçilərinə) girov adıyla ödənilən məbləğə xüms gəlir?
    5095 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/30
    İmam Xumeyni və Məqami müəzzəm Rəhbərin fətvasına uyğun olaraq o pul ki, idarələr şirkətlər və fabriklərdən fəhlə işçi və personelinə girov adıyla verilir o puldan hər nə qədər xüms ilindən artıq qalarsa onun xümsu ödənilməlidir.[1]
  • Qissə bəyan etməkdə Quranın hədəfi nədir?
    6198 Quran elmləri 2012/07/22
    Əhvalatların bəyanında aşağıdakı halları Quranın hədəfləri hesab etmək olar: 1. Təfəkkür, 2. İbrət almaq, 3. Qissələrin inhirafa düşməsinin, əsl məqsəddən azmasının qarşısını almaq, 4. İxtilafları aradan qaldırmaq, 5. Yaxşı və pis işlər görmək müqabilində camaatı ilahi sünnətlərdən agah etmək. ...
  • Quranın müqəttiə hərflərinin mənası nədir?
    14251 Quran elmləri 2011/11/17
    Müqəttiə hərfləri o hərflərdir ki, bəzi surələrin əvvəlində gəlir və müstəqil mənaları yoxdur. Bu hərflərin təfsirində müxtəlif nəzərlər və rəylər deyilibdir ki, ən doğru nəzər budur ki, bu hərflər rəmzdirlər Peyğəmbər və övliyalar ondan xəbərdardırlar. «صراط علی حق نمسکه» Cümləsi bəzi mühəqqiqlərin sözüdür və rəvayətlərdə kökü yoxdur. ...
  • Su borularından gələn su şlanqın, su borusunun, yaxud krantın və ya duşun xarici tərəfində olan nəcisə toxunmaqla nəcis (murdar) olurmu?
    5026 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/09/12
    Krantdan, şlanqdan və ya borudan axan su əgər kürrə birləşmiş olsa, cari (axar) su hökmündədir və nəcis şeyə toxunduqda nəcis (murdar) olmur.Misal üçün, əgər krantın ağzı nəcis olsa və su ondan axanda nəcisə toxunsa, onu (su axmağa davam edən müddətdə) təmizləyib aradan apardıqdan ...
  • Təvəllüs bayramı keçirmək haramdırmı?
    5997 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/15
    Təvəllüd bayramı İslami sünnətlərdən deyil. Və İslami təlimatlarda sifariş olunmayıb ki, insan öz doğum gününü bayram etsin. Biz bu təzə sünnnəti məhkum etmək istəmirik, baxmayaraq ki, əcnəbilərin kor- koranə daxil olan (adət) sünnətlərini bəyənmirik; çünki etqadımız var ki, sünnətlərin gərək xalqın zehnində dərin kökləri olsun. Amma belədir (adət) ...
  • İslamın elmi mirasında “islami tibb” adlı müstəqil bir elm vardırmı? Yeni tibb elmi ilə rəvayətlərdə (təbabətə dair) mövcud olan tövsiyələr arasında ziddiyyət yaranan zaman çıxış yolu nədir?
    8614 Qədim kəlam 2012/06/23
    Allah-taala peyğəmbərlərin göndərilməsinin əsas hədəfini insanların mənəvi və ruhi saflaşdırılması, onlara din və hikmətin öyrədilməsi kimi bəyan edir. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) özünün besətdən olan hədəfini “bəşər cəmiyyətlərində gözəl əxlaqların təkmilləşdirməsi” kimi elan edir. Hal-hazırda bəşər elmlərinin, o cümlədən təbabət, sənaye və s. sayı-hesabı yoxdur. ...
  • İmam Əli (əleyhis-salam) sübh namazında zərbətlənən zaman İmam Həsənlə Hüseyn orada idilərmi?
    8891 تاريخ بزرگان 2012/03/14
    Əli (əleyhis-salam) zərbətləndiyi zaman Həsənlə Hüseyn (əleyhiməs-salam)-ın onun yanında olması ilə əlaqədar çoxlu rəvayət gəlmişdir. Buna görə də bu bəhsdə bir neçə ehtimal verilir: 1. İmam Əli (əleyhis-salam)-a məsciddən kənarda zərbə vurulmuşdur. Bu ehtimala əsasən demək olar ki, həmin anda Həsənlə Hüseynin Əli (əleyhis-salam)-ın yanında ...
  • Фәна вә фәна мәгамыны изаһ един!
    6352 Nəzəri irfan 2010/04/24
    Фәна, лүғәтдә мәһв олмаг вә јохлугдур. Бу сөзүн зидди исә бәга вә галмагдыр. Мәсәлән, Аллаһ һаггында бәга вә галмаг, диҝәр мөвҹудатлар һаггында исә фәна вә арадан ҝетмәклик ифадәләрини ишләтмәк дүзҝүндүр. Үмуми мәнасы исә инсанын өзүнү ҝөрмәмәси вә тапмамасы демәкдир. Әлбәттә, о мәнада јох ки, инсан тамамилә ...
  • Rükunun müstəhəb və məkruhlarının adlarını çəkin?
    4727 Ruku 2015/04/16
    A: Namaz qılan şəxsə rüku halında aşağıdakı əməllər müstəbdir: Rükuya əyilən halda “Allahu Əkbər” demək. Rüku halında dizlərini arxaya aparsın və önə gətirməsin. Öz arxasını düz saxlasın. Elə şəkildə olsun ki, əgər bir damla su tökülərsə, öz yerində qalsın. (axmasın)
  • Hansı şərtlər daxilində dua mütləq qəbul olunur?
    25295 Əməli əxlaq 2011/03/06
    “Dua” kəlməsi çağırmaq, hacət istəmək, kömək diləmək mənasınadır və bəzən ümumi şəkildə “çağırmaq” nəzərdə tutulur. Termində isə, dua Allah-taaladan hacət istəmək mənasınadır. Quranda “dua” və bu kökdən alınan kəlmələr təqribən 13 mənada işlədilmişdir.Dua bir növ ibadət olduğundan, sair ibadətlər ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163050 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155514 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117951 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110023 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99619 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91562 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53503 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45842 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43941 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43143 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...