Ətraflı axtarış
Baxanların
3669
İnternetə qoyma tarixi: 2008/08/27
Sualın xülasəsi
İslam hökumətində mədəni quruluşların yeri nədir?
Sual
İslam hökumətində mədəni quruluşların yeri nədir?
Qısa cavab

            Cəmiyyətdə mövcud olan təşəkküllər və icmaları hökumətlə vətəndaşlar arasındadırlar, mədəni quruluşlar deyildir. Kənd və şəhər birləşdirilmişləri sinf birləşmələri, idman kulubları, yerli cəmiyyətlər və peşəkar biliklər (tərbiyəçilər birliyi kimi)... və mədəni təşkilatlardan sayılırlar. Xalq hakimiyyətinin əsas üstünlüklərindən biri bu cür quruluşlarda mədəni təşkilatların olmasıdır. cəmiyyətdə olan bütün adamlar hər sənətin və işin sahibi olsalar bu təşkilatlarda bir növ üzv ola bilərlər.

Mədəni təşkilatlar ictimai sərmayə üçün bir mənbə kimi diqqətə layiqdirlər.

Bu birləşmələrlə əlaqədə olan dəyərlər və tərzlər camaat üçün və geniş miqyasda cəmiyyət üçün mühüm sahib olur ki, həm xüsusi həm də ümumi mənafein yaranmasına səbəb olur. Bir cürə vəziyyəti həmkarlıq, müşarikət və üzvlər arasında birləşmələr üçün yaxşılaşdırır.

Belə qurumlar nəticədə hökumətlə müstəqil ictimai təşkilatlar arasında danışıq prassesin formalaşdırır. Elə bir şəraitdə inkişaf edirlər ki, onların varlığı və genişlənməsi iqtidar hökuməti üçün təhdid sayılır.

Bi təşkilatlar ictimai sərmayə ilə yanaşı özlərindən nümayəndə seçməklə dövlətlə bir başa olmadan əlaqə yaradsınlar. Bunun özü millətlə dövlət arasında ittihad yaradsın ki, bir növ ictimai sərmayədir. Nəticədə ictimai və siyasi sabitliyə səbəb olacaq.

Dini bir cəmiyyətdə ki, xalq dini göztərişlərə bağlıdırlar mədəni təşkilatlarda dini cəhətdən qabaqcıldırlar. Dini cəmiyyətlərin fikri hərəkətlərində, mühüm rol oynayırlar.

İranda dini mədəni təşkilatlar ki, İslam inqilabından qabaq hakim rejimlə savaşırdılar, İslam inqilabından sonra quruluşdan himayət edirlər.

Ətreaflı cavab

Cəmiyyətdə mövcud olan təşəkküllər və icmaları hökumətlə vətəndaşlar arasındadırlar, mədəni quruluşlar deyildir. Cəmiyyətin mədəni təşkilatları müstəqil təşkilatlardır ki, cəmiyyətin ümumi sahəsində məsələlər və mövzular haqqında fəaliyyət göstərirlər. Ona görə bu təşkilatlar müstəqil mahiyyətə və xislətlərə sahib olmalıdırlar. Belə quruluşlar nəticədə hökumətlə müstəqil ictimai təşkilatlar arasında danışıq prosesini formalaşdırır. Elə bir şəraitdə inkişaf edirlər ki, onların varlığı və genişlənməsi iqtidar hökuməti üçün təhdid sayılmır.[1]

Dini bir cəmiyyətdə ki, xalq dini göstərişlərə bağlıdırlar, mədəni təşkilatlarda dini cəhətdən qabaqcıldırlar. Bunlar dini cəmiyyətlərin fikri hərəkətlərində, mühüm rol oynayırlar. Bir cürə ki, hər nə qədər cəmiyyət dindar olsa bir o qədər də mədəni təşkilatların nüfuzu çox olacaq. Habelə hər nə qədər bu təşkilatlar dövlətdən müstəqil olsalar, bir cəmiyyət düzəltməkdə təsirli olacaqlar. Mədəni dini təşkilatlar; əksərən keçmiş dövürlərə bağlıdırlar, buna baxmayaraq cəmiyyətin təzə fikrli və ziyali qüvvələrində, onların nüfuzları var.

İranda mədəni təşkilatların mahiyyəti:

İran xalqının məlumat səviyyəsi yuxarı olduğu üçün və dindar məzhəbçi olduqlarına görə dini mədəni təşkilatlar qədimdən bu cəmiyyətdə fəal olub və digər mədəni təşkilatlara nisbət çox qədim tarixə malikdirlər. Müxtəlif siyasi və ictimai sahələrdə öz rollarını ifa ediblər. Futut, Əyaran, xanqahlar, mədəni təşəkküllər, əzadarlıq heyətlər, məscid və hətta bazar kimi bəzi təşkilatlar, iran cəmiyyətində fəal mədəni təşkilarlar olub və müxtəlif dövlətlərlə fərqli münasibətdə olublar. Dövlətlərində bu dini mədəni təşkilatlarla rəftarı bir olmayıb. Müxtəlif zamanlarda bu təşkilatlarla müxtəlif davranışlar baş beribdir. Bəzən onlarla yaxşı davranıb hətta onları gücləndiriblər, bəzəndə onlara qarşı, çıxıb fəaliyyətlərin məhdudlaşdırıblar. Həqiqətdə bu təşkilatların fəaliyyət azadlığı onların fəaliyyət qabaqcıllığıyla birbaşa əlaqədar olubdur. Hər nə qədər onların fəaliyyəti siyasiləşirdisə onlarla düşmənçilik və ziddiyyət çoxalırdı. Necə ki, İxvanus- səfa fikri və fəlsəfi qiyamı siyasiləşən zaman hökumət tərəfindən şiddətə məruz qaldı. Bir halda ki, xanlıqlar həmişə onların himayəsi altında idi və onlara az toxunulurdu. Çünki siyasi rolları və fəaliyyətləri çox az idi.

Bu təşkilatlar həmişə İranlılar arasında xüsusi baxışı gücləndiriblər. Bir tərəfdən siyasi mövqeyləri olub (əlbəttə müxtəlif dövrlərdə fərqli hədəflərə sahib olublar) digər tərəfdən bu təşkilatlar cəmiyyətdə dini dəyərləri gücləndiriblər ki, bu məsələnin İran cəmiyyətində mövzu olan bəzi dinlərin və inancların güclənməsində mühüm təsiri olubdur. Bəlkə demək olar ki, qədim deövrlərdə insanların dini şəxsiyyətləri sayir şəxsiyyətlərinə üstünlük təşkil edirdi, dini təşkilatlar cəmiyyətdə insanlara istiqamət verməkdə təsirli rol ifa edirdilər. O dövrdə mövcud olan mədəni təşkilatlar bütün cəmiyyətə nisbət fərqli deyillər. Nəticədə, həqiqətdə dövlət xalqla onların arasında olan təşkilatlar demək olar ki, bir idilər, bəlkə buna görə onların arasında o qədərsə döyüş olmayıbdır.

İranda mədəni təşkilatların əsas xüsusiyyatlarından biri şəriətə əsaslanmaq və şəriətin zahirinə söykənməkdir. Buna əsasən İslam inqilabının qələbəsindən qabaq, qeyd olunan şərait İran cəmiyyətində müstəqil mədəni təşkilatların formalaşdırılmağı üçün qarşıya çıxmayıbdır. Çünki inqilabdan əvvəl bu təşkilatlar dövlətlə ziddiyyətdə idilər. Amma İslam inqilabının qələbəsindən və İslam hökumətinin təşkilatından sonra bu təşkilatlar çox inkişaf edib və öz yerlərini tapıblar.

Bunu qeyd etmək lazımdır ki, İrandakı mədəni dini təşkilatlar, digər təşkilatlar kimi, təqribən siyasidirlər. Yəni bir növ özləri üçün siyasi rolları var ki, dövlətlə həmkarlıq göstərirlər. Bu cəhətdən dini fəaliyyət səviyyəsində dayanmırlar və həmişə özlərini siyasi səhnədə təsirli göstərirlər.

İslam hökumətində dini mədəni təşkilatları müxtəlif ümumi sahələrdə görmək olar; misal üçün iqtisadi sahədə vəqf təşkilatı bir mədəni dini təşkilatdır, yaxud etiqadi sahədə məcid və hözə təşkilatı mühüm dini və mədəni təşkilatlardırlar. Dini mədəni sahələrdə əzadarlıq heyətləri kimi təşkilatlar bizim cəmiyyətdə təsirli təşkilatlardandır.

İranda mədəni dini təşkilatların çoxuna nəzər salanda görsənir ki, bu təşkilatların hamısı xüsusi ayinlər, adətlərə, təlimlərə və əxlaqa dəvət edir ki, dindar insanların istəkləriylə uyğundur.[2]

İslam inqilabından sonrakı mədəni təşkilatlar

İslam inqilabı İranda əsas dəyişiklik istəyirdi. Müsəlman qüvvələr əsas qüdrəti əldə edəndən sonra xalqın ictimai, mədəni, etiqadi, siyasi həyatını təfsie etmək üçün ardıcıl çalışdılar. Nəticədə dövlət inqilabdan sonra əksərən mədəni işlərin konturolun əldə etdi. Buna əsasən İranda dini mədəni təşkilatlar ki, İslam inqilabından əvvəl hakim rejimlə döyüşürdülər, İslam inqilabından sonra hidayət işlərin öhdəyə alır dövlətdən himayət edirlər. İranda dini hakimiyyət dini mədəni təşkilatların işlərində və hədəflərində mühüm dəyişiklilıər etdi. Mədəni təşkilat olaraq onların mövqeyin gücləndirdi. Onları İranda böyük dövlərin bir hissəsinə çevirdi. İslamın müqəddəs hədəflərini irəliyə aparmaq üçün və inqilaba vəfalı xalqa xidmət etmək üçün dövlətlə həmkarlığa hazırlayıbdır.

İslam inqilabından əvvəl dini mədəni təşkilatlar hakim rejimlə zidd olduqları üçün xalq arasında çox nüfuz tapdılar. Amma İslam inqilabından sonra bu təşkilatlar dövlətlə həmrəy olduqları üçün təzə yaranan təşkilatlarda İslam cəmiyyəti dövlətiylə həmrəydirlər.

İranda İslam inqilabının qələbəsindən sonra dövlət məscidlər, məzhəbi heyətlər kimi təşkilatları nəin ki, öz rəqibi bilmədi, bəlkə onları öz xidmətində bilir. Bütün bu dini mədəni təşkilatları istər elmi hozələri, məscidlər, hüseyniyyələri, vəqfi və... öz himayəsi altına alıb və onlardan intizarı var ki, xalqa və dövlətə xidmət etməkdə çox çalışırlar.

Hər halda İslam inqilabının qələbəsindən sonra qüdrət mərkəzində dini rəhbərlər qərar tutandan sonra, dini mədəni təşkilatlardan bir çoxu öz həqiqi məhumlarını əldə etdilər. Bu məsələ bir tərəfdən dövlətin mədəni işlərini kontrolunu çalışmağına qayıdır, digər tərəfdən dini mədəni təşkilatların İslam inqilabından sonra hakim olan siyasi təfəkkürlə həmfikir olmasına qayıdır.

Bu məsələ cümə camaat İmamları şurası, məscidlər idarəsi, böyük slam mərkəzi, müxtəlif təhsil mərkəzində vəliyyi fəqihin nümayəndəlik təşkilatları, universitetlərin, hərbçilik, elmi hozələrion müdiriyyət və mali işlərində müdaxilə və digər yerlərin təşkil olmasına səbəb oldu. Dövlətlə məscidlər, hüseyniyyələr, məzhəbi heyətlər kimi dini mədəni təşkilatlar arasında həmrəylik vücuda gətirdi.

Dini mədəni təşkilatlarda yuxarıdakı dəyişikliklərlə, ictimai səviyyədə digər dəyişikliklər qarşıya çıxdı və İslam inqilabından sonra məsəni dini təşkilatlarla münasib həmrəylik yarandı.[3]

 


[1] - Müraciət et: Zöhrə mehr Novruzi, İctimai sərmayə və təşkilatların rolu, yaşayan hədisi bəhmən və isfənd 1384 say 27.

[2] - Məqsud Rəncbər, İranda dini mədəni təşkilatlar, birinci hissə, negah hozə 17 şəhrivər 1386, say 214.

[3] - Məqsud Rəncbər, İranda dini mədəni təşkilatlar ikinci hissə, negah hozə, 31 şəhrivər 1386 say 215.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127984 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    97053 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78661 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67557 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61894 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39374 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33478 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28757 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28373 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26478 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...