Ətraflı axtarış
Baxanların
5164
İnternetə qoyma tarixi: 2008/08/27
Sualın xülasəsi
İslam hökumətində mədəni quruluşların yeri nədir?
Sual
İslam hökumətində mədəni quruluşların yeri nədir?
Qısa cavab

            Cəmiyyətdə mövcud olan təşəkküllər və icmaları hökumətlə vətəndaşlar arasındadırlar, mədəni quruluşlar deyildir. Kənd və şəhər birləşdirilmişləri sinf birləşmələri, idman kulubları, yerli cəmiyyətlər və peşəkar biliklər (tərbiyəçilər birliyi kimi)... və mədəni təşkilatlardan sayılırlar. Xalq hakimiyyətinin əsas üstünlüklərindən biri bu cür quruluşlarda mədəni təşkilatların olmasıdır. cəmiyyətdə olan bütün adamlar hər sənətin və işin sahibi olsalar bu təşkilatlarda bir növ üzv ola bilərlər.

Mədəni təşkilatlar ictimai sərmayə üçün bir mənbə kimi diqqətə layiqdirlər.

Bu birləşmələrlə əlaqədə olan dəyərlər və tərzlər camaat üçün və geniş miqyasda cəmiyyət üçün mühüm sahib olur ki, həm xüsusi həm də ümumi mənafein yaranmasına səbəb olur. Bir cürə vəziyyəti həmkarlıq, müşarikət və üzvlər arasında birləşmələr üçün yaxşılaşdırır.

Belə qurumlar nəticədə hökumətlə müstəqil ictimai təşkilatlar arasında danışıq prassesin formalaşdırır. Elə bir şəraitdə inkişaf edirlər ki, onların varlığı və genişlənməsi iqtidar hökuməti üçün təhdid sayılır.

Bi təşkilatlar ictimai sərmayə ilə yanaşı özlərindən nümayəndə seçməklə dövlətlə bir başa olmadan əlaqə yaradsınlar. Bunun özü millətlə dövlət arasında ittihad yaradsın ki, bir növ ictimai sərmayədir. Nəticədə ictimai və siyasi sabitliyə səbəb olacaq.

Dini bir cəmiyyətdə ki, xalq dini göztərişlərə bağlıdırlar mədəni təşkilatlarda dini cəhətdən qabaqcıldırlar. Dini cəmiyyətlərin fikri hərəkətlərində, mühüm rol oynayırlar.

İranda dini mədəni təşkilatlar ki, İslam inqilabından qabaq hakim rejimlə savaşırdılar, İslam inqilabından sonra quruluşdan himayət edirlər.

Ətreaflı cavab

Cəmiyyətdə mövcud olan təşəkküllər və icmaları hökumətlə vətəndaşlar arasındadırlar, mədəni quruluşlar deyildir. Cəmiyyətin mədəni təşkilatları müstəqil təşkilatlardır ki, cəmiyyətin ümumi sahəsində məsələlər və mövzular haqqında fəaliyyət göstərirlər. Ona görə bu təşkilatlar müstəqil mahiyyətə və xislətlərə sahib olmalıdırlar. Belə quruluşlar nəticədə hökumətlə müstəqil ictimai təşkilatlar arasında danışıq prosesini formalaşdırır. Elə bir şəraitdə inkişaf edirlər ki, onların varlığı və genişlənməsi iqtidar hökuməti üçün təhdid sayılmır.[1]

Dini bir cəmiyyətdə ki, xalq dini göstərişlərə bağlıdırlar, mədəni təşkilatlarda dini cəhətdən qabaqcıldırlar. Bunlar dini cəmiyyətlərin fikri hərəkətlərində, mühüm rol oynayırlar. Bir cürə ki, hər nə qədər cəmiyyət dindar olsa bir o qədər də mədəni təşkilatların nüfuzu çox olacaq. Habelə hər nə qədər bu təşkilatlar dövlətdən müstəqil olsalar, bir cəmiyyət düzəltməkdə təsirli olacaqlar. Mədəni dini təşkilatlar; əksərən keçmiş dövürlərə bağlıdırlar, buna baxmayaraq cəmiyyətin təzə fikrli və ziyali qüvvələrində, onların nüfuzları var.

İranda mədəni təşkilatların mahiyyəti:

İran xalqının məlumat səviyyəsi yuxarı olduğu üçün və dindar məzhəbçi olduqlarına görə dini mədəni təşkilatlar qədimdən bu cəmiyyətdə fəal olub və digər mədəni təşkilatlara nisbət çox qədim tarixə malikdirlər. Müxtəlif siyasi və ictimai sahələrdə öz rollarını ifa ediblər. Futut, Əyaran, xanqahlar, mədəni təşəkküllər, əzadarlıq heyətlər, məscid və hətta bazar kimi bəzi təşkilatlar, iran cəmiyyətində fəal mədəni təşkilarlar olub və müxtəlif dövlətlərlə fərqli münasibətdə olublar. Dövlətlərində bu dini mədəni təşkilatlarla rəftarı bir olmayıb. Müxtəlif zamanlarda bu təşkilatlarla müxtəlif davranışlar baş beribdir. Bəzən onlarla yaxşı davranıb hətta onları gücləndiriblər, bəzəndə onlara qarşı, çıxıb fəaliyyətlərin məhdudlaşdırıblar. Həqiqətdə bu təşkilatların fəaliyyət azadlığı onların fəaliyyət qabaqcıllığıyla birbaşa əlaqədar olubdur. Hər nə qədər onların fəaliyyəti siyasiləşirdisə onlarla düşmənçilik və ziddiyyət çoxalırdı. Necə ki, İxvanus- səfa fikri və fəlsəfi qiyamı siyasiləşən zaman hökumət tərəfindən şiddətə məruz qaldı. Bir halda ki, xanlıqlar həmişə onların himayəsi altında idi və onlara az toxunulurdu. Çünki siyasi rolları və fəaliyyətləri çox az idi.

Bu təşkilatlar həmişə İranlılar arasında xüsusi baxışı gücləndiriblər. Bir tərəfdən siyasi mövqeyləri olub (əlbəttə müxtəlif dövrlərdə fərqli hədəflərə sahib olublar) digər tərəfdən bu təşkilatlar cəmiyyətdə dini dəyərləri gücləndiriblər ki, bu məsələnin İran cəmiyyətində mövzu olan bəzi dinlərin və inancların güclənməsində mühüm təsiri olubdur. Bəlkə demək olar ki, qədim deövrlərdə insanların dini şəxsiyyətləri sayir şəxsiyyətlərinə üstünlük təşkil edirdi, dini təşkilatlar cəmiyyətdə insanlara istiqamət verməkdə təsirli rol ifa edirdilər. O dövrdə mövcud olan mədəni təşkilatlar bütün cəmiyyətə nisbət fərqli deyillər. Nəticədə, həqiqətdə dövlət xalqla onların arasında olan təşkilatlar demək olar ki, bir idilər, bəlkə buna görə onların arasında o qədərsə döyüş olmayıbdır.

İranda mədəni təşkilatların əsas xüsusiyyatlarından biri şəriətə əsaslanmaq və şəriətin zahirinə söykənməkdir. Buna əsasən İslam inqilabının qələbəsindən qabaq, qeyd olunan şərait İran cəmiyyətində müstəqil mədəni təşkilatların formalaşdırılmağı üçün qarşıya çıxmayıbdır. Çünki inqilabdan əvvəl bu təşkilatlar dövlətlə ziddiyyətdə idilər. Amma İslam inqilabının qələbəsindən və İslam hökumətinin təşkilatından sonra bu təşkilatlar çox inkişaf edib və öz yerlərini tapıblar.

Bunu qeyd etmək lazımdır ki, İrandakı mədəni dini təşkilatlar, digər təşkilatlar kimi, təqribən siyasidirlər. Yəni bir növ özləri üçün siyasi rolları var ki, dövlətlə həmkarlıq göstərirlər. Bu cəhətdən dini fəaliyyət səviyyəsində dayanmırlar və həmişə özlərini siyasi səhnədə təsirli göstərirlər.

İslam hökumətində dini mədəni təşkilatları müxtəlif ümumi sahələrdə görmək olar; misal üçün iqtisadi sahədə vəqf təşkilatı bir mədəni dini təşkilatdır, yaxud etiqadi sahədə məcid və hözə təşkilatı mühüm dini və mədəni təşkilatlardırlar. Dini mədəni sahələrdə əzadarlıq heyətləri kimi təşkilatlar bizim cəmiyyətdə təsirli təşkilatlardandır.

İranda mədəni dini təşkilatların çoxuna nəzər salanda görsənir ki, bu təşkilatların hamısı xüsusi ayinlər, adətlərə, təlimlərə və əxlaqa dəvət edir ki, dindar insanların istəkləriylə uyğundur.[2]

İslam inqilabından sonrakı mədəni təşkilatlar

İslam inqilabı İranda əsas dəyişiklik istəyirdi. Müsəlman qüvvələr əsas qüdrəti əldə edəndən sonra xalqın ictimai, mədəni, etiqadi, siyasi həyatını təfsie etmək üçün ardıcıl çalışdılar. Nəticədə dövlət inqilabdan sonra əksərən mədəni işlərin konturolun əldə etdi. Buna əsasən İranda dini mədəni təşkilatlar ki, İslam inqilabından əvvəl hakim rejimlə döyüşürdülər, İslam inqilabından sonra hidayət işlərin öhdəyə alır dövlətdən himayət edirlər. İranda dini hakimiyyət dini mədəni təşkilatların işlərində və hədəflərində mühüm dəyişiklilıər etdi. Mədəni təşkilat olaraq onların mövqeyin gücləndirdi. Onları İranda böyük dövlərin bir hissəsinə çevirdi. İslamın müqəddəs hədəflərini irəliyə aparmaq üçün və inqilaba vəfalı xalqa xidmət etmək üçün dövlətlə həmkarlığa hazırlayıbdır.

İslam inqilabından əvvəl dini mədəni təşkilatlar hakim rejimlə zidd olduqları üçün xalq arasında çox nüfuz tapdılar. Amma İslam inqilabından sonra bu təşkilatlar dövlətlə həmrəy olduqları üçün təzə yaranan təşkilatlarda İslam cəmiyyəti dövlətiylə həmrəydirlər.

İranda İslam inqilabının qələbəsindən sonra dövlət məscidlər, məzhəbi heyətlər kimi təşkilatları nəin ki, öz rəqibi bilmədi, bəlkə onları öz xidmətində bilir. Bütün bu dini mədəni təşkilatları istər elmi hozələri, məscidlər, hüseyniyyələri, vəqfi və... öz himayəsi altına alıb və onlardan intizarı var ki, xalqa və dövlətə xidmət etməkdə çox çalışırlar.

Hər halda İslam inqilabının qələbəsindən sonra qüdrət mərkəzində dini rəhbərlər qərar tutandan sonra, dini mədəni təşkilatlardan bir çoxu öz həqiqi məhumlarını əldə etdilər. Bu məsələ bir tərəfdən dövlətin mədəni işlərini kontrolunu çalışmağına qayıdır, digər tərəfdən dini mədəni təşkilatların İslam inqilabından sonra hakim olan siyasi təfəkkürlə həmfikir olmasına qayıdır.

Bu məsələ cümə camaat İmamları şurası, məscidlər idarəsi, böyük slam mərkəzi, müxtəlif təhsil mərkəzində vəliyyi fəqihin nümayəndəlik təşkilatları, universitetlərin, hərbçilik, elmi hozələrion müdiriyyət və mali işlərində müdaxilə və digər yerlərin təşkil olmasına səbəb oldu. Dövlətlə məscidlər, hüseyniyyələr, məzhəbi heyətlər kimi dini mədəni təşkilatlar arasında həmrəylik vücuda gətirdi.

Dini mədəni təşkilatlarda yuxarıdakı dəyişikliklərlə, ictimai səviyyədə digər dəyişikliklər qarşıya çıxdı və İslam inqilabından sonra məsəni dini təşkilatlarla münasib həmrəylik yarandı.[3]

 


[1] - Müraciət et: Zöhrə mehr Novruzi, İctimai sərmayə və təşkilatların rolu, yaşayan hədisi bəhmən və isfənd 1384 say 27.

[2] - Məqsud Rəncbər, İranda dini mədəni təşkilatlar, birinci hissə, negah hozə 17 şəhrivər 1386, say 214.

[3] - Məqsud Rəncbər, İranda dini mədəni təşkilatlar ikinci hissə, negah hozə, 31 şəhrivər 1386 say 215.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Nə üçün ölü müctəhidə təqlid etmək caiz deyildir?
    6537 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2011/05/17
    Ölü müctəhidə təqlid etməyi caiz bilməyən fəqihlər bir çox dəlillərə istinad etmişlər. Həmin dəlillərdən agah olmaq üçün gərək fiqhi kitablara müraciət olunsun. Amma bu sual digər şəkildə də irəli çəkilə bilər. O da bundan ibarətdir ki, bu qrup müctəhidin nəzərindən belə bir hökmün faydası və həqiqətdə onun ...
  • Allah- Taala Qədir günündə Peyğəmbərə (s) göstəriş verdi ki, Əliyə (ə) tabut versin. O tabutdan məqsəd nədir?
    6220 Hədis elmləri 2012/01/09
    Bu hədisdə "tabut" kəlməsi vardır və Qurani- kərimdə də ona işarə olunubdur:«... أَنْ یَأْتِیَکُمُ التَّابُوتُ فیهِ سَکینَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ ...»Bu şərif ayə buna işarə edir ki, elə bil bəni İsrail hələ Talutun Allah- Taala tərəfindən məmuriyətinə inanmamışdılar, hətta özlərinin Peyğəmbəri "İşmuilin" aydınlatması ilə belə. Ondan dəlil və nişanə ...
  • Quranın təhrif olmamasının səbəbləri nədir?
    8375 Qədim kəlam 2011/04/14
    Quranın təhrif və dəyişilkliyinin ümumi mənası, bütün azaltma, çoxaltma və ya Quranın kəlmə və tərkiblərinə şamil olur. Alimlər Quranın təhrif və dəyişilməməsinə çoxlu dəlillər bəyan ediblər. Biz burada yalnız onların əqli sübutlarının bəzisini bəyan edirik: 1.     Quran nazil ...
  • Mələklərin varlığının səbəbi nədir və onların vasitə olmasına nə ehtiyac vardır?
    9278 Qədim kəlam 2012/07/22
    Məlaikələr Allahın məxluqlarından olan bir növ varlıq, Allah ilə şəhadət aləmi arasında vasitədirlər. Allah onları təkvin və təşri aləminin işlərini idarə etmək üçün təyin etmişdir. Qurani-kərimdə məlaikələr üçün çoxlu işlər sadalanmışdır: vəhyin nazil edilməsində, Allahın sözünün Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-ə çatdırılmasında, aləmin işlərinin tədbir ...
  • Namazda səcdə halında farsca söhbət etməyin hökmü nədir?
    4464 Namazı batil edən şeylər 2014/05/20
    1.Namazı batil edən əməllərdən biri namazda qəsdən danışmaqdır. Yəni, namaz qılan şəxs əgər namaz halinda qədsən bir cümlə, bir kəlmə və hətta, iki hərfdən ibraət bir kəlmə də dilinə gətirsə, namaz batildir. Hətta, bəziləri ehtiyat vacib[1] bilirlər ki, mənası olmayan iki hərfdən ibarət bir ...
  • "Möminlər"dən məqsəd müsəlmanların hansı dəstəsidir?
    8040 Qədim kəlam 2011/07/02
    Möminlər Allahın varlığını təsdiq edən, Onun müqabilində təslim olan, bütün ilahi peyğəmbərlərə iman gətirən və bunlara əməl etməkdə də israrlı olanlardır.Nəzərinizə çatdıraq ki, imanın mərtəbə və dərəcələri vardır. Quran ayələrinə, Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədislərə əsasən Əhli-beytin (ə) vilayətinə etiqad bəsləmək imanın ali və əsil mərtəbələrindəndir. Quran ayələri vasitəsi ...
  • Günaha israr onun cəzasının şiddətlənməsinə səbəb olurmu?
    6247 Əməli əxlaq 2011/11/24
    Günaha israr etməyin iki mənası vardır: 1-Günahın təkrar olunması, 2-Tövbə və istiğfar fikrində olmadan yenidən günaha mürtəkib olmaq.Günaha israr etməyin çox ağır nəticələri vardır. Ayə və rəvayətlərdə bu məsələ şiddətlə məzəmmət ...
  • Qurani- Kərimdə sonuncu ayə hansıdır? Məgər vəhyin əlavə edilmə imkanı olmuşdurmu?
    14336 Təfsir 2011/11/19
    Peyğəmbərə (s) nazil olan sonuncu ayə haqqında müxtəlif və bir çox rəvayətlər mövcuddur. Bu ayələrdən bu nəticəni əldə etmək olar ki, Peyğəmbərə (s) sonuncu kamil nazil olan surə “nəsr” olmuşdur. Bu surə ya Məkkənin fəthindən öncə yaxud fəthlə eyni zamanda nazil olmuşdur. Sonuncu nazil olan surə başlanğıc ...
  • Инсанын камал вә сәадәти нәдәдир?
    6667 Nəzəri əxlaq 2010/06/12
    Бу суалын әтрафлы ҹавабы, ики әсас диҝәр суалын ҹавабына бағлыдыр. 1. Сәадәт һансы мәнададыр? Сәадәт камалдан ајрыдыр ја јох?  2. Инсан нә ҹүр варлыгдыр? Сырф маддидир, јохса јох ...
  • Bədənin gözəlliyi üçün olan cərrahiyyələr barəsində İslamın nəzəri nədir?
    5689 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/05
    Təqlid mərcələrinin bədənin gözəlliyi cərrahiyyəsi barəsində müxtəlif nəzəriyyələri varlarıdır ki, aşağıda qeyd edirik: Həzrət Ayətullahul- üzma Xamineyinin dəftərinin cavabı: Bu iş öz- özlüyündə caizdir. Bu şərtlə ki, naməhrəmlə təmas və ya digər günahlara səbəb olmasın. Həzrət Ayətullahul- üzmaMəkarim Şirazinin dəftərinin cavabı: Əgər digər bir haramla yanaşı ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    162617 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    153861 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117404 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109293 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    97287 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    90955 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53151 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    44365 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43454 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    42543 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...