Ətraflı axtarış
Baxanların
3894
İnternetə qoyma tarixi: 2009/06/21
Sualın xülasəsi
Ислам нәзәринҹә инсан неҹә мөвҹуддур?
Sual
Ислам нәзәринҹә инсан неҹә мөвҹуддур?
Qısa cavab

Гуран нөгтеји-нәзәриндән инсан елә бир варлыгдыр ки, бир тәрәфдән илаһи фитрәтә, диҝәр тәрәфдән исә мадди тәбиәтә маликдир. Илаһи фитрәт ону јүксәк дәрәҹәли мәнәвијјат вә мәрифәтә тәрәф чәкир. Мадди тәбиәти исә инсаны маддијјата, шәһвәтә вә шәр ишләрә сүрүкләјир. Инсанын һәјаты һәмишә онун мадди тәбиәти илә фитрәти арасында мүбаризә сәһнәсидир. Гуран нәзәриндән бу инсан дәјишкән, һалдан-һала дүшән бир варлыгдыр. Әҝәр илаһи фитрәти галиб ҝәлсә, мадди тәбиәти онун бу һиссијјатынын јолунда она хидмәт едәр. Бу һаләтдә инсан артыг һидајәт јолунда гәрар тутмуш вә һагг јолунда гәдәм ҝөтүрмүш олур.

Гуран вә рәвајәт нәзәриндән инсан елә бир варлыгдыр ки, дүнјаја ҝәлдији заман һеч бир аҝаһлығы, билији олмур. Елми олмур амма илаһи фитрәти олур. Һәмин һаләтдә инсанда маддијјат тәрәфә дә мејл олур. Бу аләмә ҝәлдији заман бир тәрәфдән мәрифәт вә мәнәвијјата тәрәф, диҝәр тәрәфдән тәбиәт вә маддијјта тәрәф истигамәтләнмиш олур. Гуранын инсана бахышы беләдир. Јәни, инсанларын мүхтәлиф хүсусијјәтләри архасында ваһид бир батин ҝөрүр.

Ətreaflı cavab

Исламда инсаншүнаслыг хүсуси шәкилдә тәгдим олунан хүсуси бир нәзәрдир. Инсанын һәгигәти һаггында ики нәзәријјә ирәли сүрүлүр. Әввәл, инсанлар мәдәни, иҹтимаи, игтисади вә сијаси ҹәһәтдән нә гәдәр фәргли олсалар да, ваһид бир ҹөвһәрә маликдирләр. Араларындакы фәрг јалныз, сонрадан вүҹуда ҝәлмиш бәзи просесләрлә бағлыдыр.

Бу нәзәријјәнин мүгабилиндә диҝәр нәзәр дә будур ки, инсанларын мүхтәлиф заман, мәкан вә милләтләр арасында ҹөвһәрләри бир-бириндән фәргләнир.

Биринҹи нәзәријјәни бүтүн милләтләрдә олан динләр, ирфани мәзһәбләр, елм вә фәлсәфә мәктәбләринин мүхтәлиф дәстәләри гәбул едирләр. Буна бахмајараг бу јеҝанә јолун тәфсир вә шәрһиндә јенә дә мүхтәлиф фикир вә нәзәријјәләр ирәли сүрүлмүшдүр.

Икинҹи нәзәријјәни мүасир фәлсәфә тәрәфдарлары гәбул вә иддиа едирләр ки, инсанларын һәгигәти бир мәдәнијјәтдир, амма бу мәдәнијјәтләрин фәргли олмасы инсанларын ҹөвһәриндә дә мүхтәлифлијә сәбәб олуб. Бәзиләри исә инсан меһвәрлик вә ја “модерн инсан нәзәријјәсини ирәли сүрүрләр. Белә ки, ренесанс дөврүндән - диндә ислаһдан сонра инсанын һәгигәтиндә дәјишиклик баш вермиш, инсан ганунчулуғу модерн инсана чеврилмишдир.

Әсл һәгигәтдә инсанын һәјатында дәјишиклик нәтиҹәсиндә мәдәнијјәт вә һәјатын гурулуш вә шәкли дәјишиб. Һалбуки, инсанын һәгигәти, ҹөвһәри вә ондакы мејлләр олдуғу кими сабит вә дәјишмәздир. Ислам нәзәриндә инсанлар һарада јашамасындан, мәдәнијјәт, елм, адәт-әнәнә вә саир ҹәһәтдән мүхтәлиф заман вә мәканлардан асылы олмајараг онларын шәхсијјәт вә ҹөвһәрләри вәһдәт тәшкил едир. Инсанын ваһид шәхсијјәти елә бир ҹәһәтдир ки, һәм Гуран, һәм фәлсәфи бахышлар, һәм тәҹрүби елм вә һәм дә тәбии вә инсан елмләри онун шәхсијјәтинин һәмишә сабит вә дәјишмәз олмасына шәһадәт верир.

Гуран нәзәриндән инсан елә бир варлыгдыр ки, бир тәрәфдән илаһи фитрәтә, диҝәр тәрәфдән исә мадди тәбиәтә маликдир. Илаһи фитрәт ону јүксәк дәрәҹәли мәнәвијјат вә мәрифәтә, мадди тәбиәти исә инсаны маддијјата, шәһвәтә вә шәр ишләрә тәрәф дәвәт едир. Инсанын һәјаты һәмишә онун мадди тәбиәти илә фитрәти арасында мүбаризә сәһнәсидир. Гуран нөгтеји-нәзәриндән бу инсан дәјишкән, бир һаләтдән башга һаләтә дүшән бир варлыгдыр. Әҝәр илаһи фитрәти галиб ҝәлсә, мадди тәбиәти онун бу һиссијјатынын јолунда она хидмәт едәр. Бу һаләтдә инсан о, артыг һидајәт јолунда гәрар тутмуш вә һагг јолунда гәдәм ҝөтүрмүш олур.

Гур`ани-кәримдә инсанлар һаггында бәзән фәзиләт, бәзән дә рәзаләт вә бәјәнилмәмиш сифәт кими мүштәрәк сифәтләр бәјан олунур. Әлбәттә, бүтүн бунларын һеч бири о мәнада дејил ки, һазырда инсанларын һамысы истәр фәзиләт, истәсә дә рәзаләтдән ибарәт олан бу  сифәтләрә маликдирләр. Мәгсәд будур ки, инсанда һәм фәзиләт, һәм дә рәзаләт сифәтләри үчүн шәраит вә истедад вардыр. Гуран бујурур ки, инсанын фитрәти илаһидир. (Јә`ни Аллаһа мәһәббәт инсанын тәбиәтиндә јарадылышыда гојулуб.

فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا

Аллаһын фитри олараг инсанлара вердији динә (үз чевир)”[1],

Диҝәр ајәдә бујурур:  إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعا

“Һәгигәтән, инсан (сәрвәтә) чох һәрис (тамаһкар вә кәмһөвсәлә) јарадылмышдыр!”[2]

Бир јердә инсанын фәзиләтиндән сөз ачылыр, диҝәр јердә исә онун рәзаләтиндән данышылыр; бир јердә инсанда олан илаһи мәһәббәтдән, диҝәр јердә инсанын һәрислији, тамаһкарлығы, сәбирсизлији вә гүдрәтсизлијиндән сөз ачылыр. Бүтүн бу сөјләниләнләр инсанын анадан доғуланда фәзиләт вә ја рәзаләт сифәтләринә малик олдуғуна дәлаләт етмир. Аллаһ-таала Гуранда инсан һаггында бујурур:

وَاللّهُ أَخْرَجَکُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِکُمْ لاَ تَعْلَمُونَ شَیْئاً

Аллаһ сизи аналарынызын бәтнләриндән һеч бир шеј билмәдијиниз (дәрк етмәдијиниз) һалда чыхартды.[3]

Рәвајәтләрдә бәшәр өвладынын илаһи фитрәтлә - пак вә илаһи бир фитрәтдә (товһид фитрәтиндә) доғулдуғу гејд олунур..[4]

Гуран вә Ислам нәзәридән инсан едә бир варлыгдыр ки, дүнјаја ҝәлән заман нә елми олур, нә дә аҝаһлығы, амма илаһи фитрәтдә олур. Һәмчинин, һәмин һалда инсанда маддјјата вә тәбиәтә мејл олур. Бәс инсан бу аләмә ҝәләндә әслиндә бир тәрәфдән аҝаһлыг вә мәрифәти өјрәнир, диҝәр тәрәфдән тәбиәтә вә маддијјата тәрәф мејл едир. Гуранын инсана бахышы беләдир. Јәни, инсанларын мүхтәлиф хүсусијјәтләри архасында ваһид бир батин ҝөрүр.

Фәлсәфи нөгтеји-нәзәрдән дә бу мәсәлә һәмин вәзијјәтдәдир. Мүхтәлиф фәлсәфи мәктәбләр: истәр јунан, истәр Ислам, истәрсә дә мүасир гәрб фәлсәфәсиндә һәмишә инсана јеҝанә бир вәһдәт бахышы илә бахылыб вә инсанда үмуми шәхсијјәт тәсәввүр олунуб. Ола биләр ки, исламда инсана бахыш никбин олсун; бу мәнада ки, инсан фитрәти пак бир фитрәтдир. Диҝәр ҹәһәтдән инсанын фитрәтинә мәсиһилик аләми тәрәфиндән хошаҝәлмәз нәзәр олсун бу мәнада ки, инсан фитрәтдә напак, чиркин вә ҝүнаһкар бир варлыгдыр. Мүхтәлиф фәлсәфә мәктәби вә идеолоҝијаларда  инсанын варлығына бахышын фәргли олмасына бахмајараг һамысы инсанын вәһдәт вә шәхсијјәти үзәриндә мүштәрәк фикрә маликдирләр.

 

Әлавә мүталиә үчүн бах:

1.               Меһди Һадәви Теһрани, “Вилајәт вә дәјанәт”, Мүәссеји фәрһәнҝије ханеји хирәд. Гум. Икинҹи чап, 1380 шәмси или.

2.               Меһди Һадәви Теһрани, “Етигадлар вә суаллар” Мүәссеји фәрһәнҝије ханеји хирәд. Гум. Икинҹи чап, 1378 шәмси или.



[1] Рум сурәси, 30

[2] Мәариҹ сурәси, 19

[3] “Нәһл сурәси, 78.

[4] Ислам Пејғәмбәри (сәләллаһу әлејһи вә алиһ) бујурур: “Һәр бир доғулан инсан илаһи фитрәтлә дүнјаја ҝәлир.” (Кулејни, “Әл-Кафи”, 2-ҹи ҹилд, сәһ-12, һәдис-4)

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    113453 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    86471 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    65383 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    48858 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    37489 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    35960 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    24803 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    24098 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23957 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21966 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...