Ətraflı axtarış
Baxanların
3637
İnternetə qoyma tarixi: 2009/11/10
Sualın xülasəsi
Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
Sual
Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
Qısa cavab

Илаһи тәрәфиндән ҝөндәрилән дин дүнјанын сонуна гәдәр бәшәријјәтә сәадәт јолуну зәманәт верир. Бу о демәкдир ки, онун ҹәмијјәтин әсасыны тәшкил едән дөвләт вә гурулуша биҝанә јанашмасы гејри-мүмкүндүр. Имам Рза (ә) ислами дөвләтин зәрурилији һагда бујурур: “Биз тарихдә елә бир күтлә вә ја милләт танымырыг ки, башчы вә рәһбәрсиз һәјат сүрмүш олсун. Шүбһәсиз, инсанларын дин вә дүнја ишләринин идарәсиндә дә тәдбирли рәһбәрә еһтијаҹы вар вә онлары рәһбәр вә башчысыз бурахмаг Аллаһ-таалаја рәва дејил. Бир дә ки, Өз јаратдыгларынын белә зәрурәтә еһтијаҹы олмасы Она там мәлум мәсәләдир. Демәли, дөвләт ҹәмијјәти һәр һансы тәҹавүзә гаршы һазыр едир, үмуми һүгугларыны бөлүшдүрүр, күтләви ибадәт вә намазлары бәрпа едир, зүлмкарлығын гаршысыны алыр.”[i]



[i] Әлламә Мәҹлиси, “Биһарул-әнвар”, ҹ. 60, сәһ. 60

Ətreaflı cavab

Исламын ганун-гајдаларынын әһатәлији онларын јалныз дөвләт формасында мүмкүнлүјүнү тәләб едир. Демәк олар, һакимијјәтдән кәнарлашдырылдығы сурәтдә онларын әксәријјәти мәна кәсб етмәјиб, фәалијјәтдән дүшүр. Имам Рза (ә) ҹүмә намазынын тәшкили илә әлагәдар бир һәдисдә ҹәмијјәтин мүтәшәккиллији барәдә бујурур: “Әҝәр Аллаһ-таала инсанлара иманлы, етибарлы вә әманатдар һаким мүәјјән етмәсәјди, дин арадан ҝедәр, илаһи гајда-ганунлар дәјишиләр, бидәтләр артар, динсизләр һүдудлары позуб-азалдар вә беләҹә шүбһәләр мүсәлманлар арасында рәваҹ тапарды.”[1]

Демәлијик ки, Ислам дини өз низамлы ганунаујғунлуглары илә елә илкин дөврләрдән мүсәлманлар вә гејри-мүсәлманлар тәрәфиндән хүсуси рәғбәтлә гаршыланмыш, Пејғәмбәрин (с) о заман Мәдинә шәһәриндә гурдуғу дини дөвләт формасы чохларынын диггәтини ҹәлб етмишдир. Белә ки, 1343-ҹү һиҹри-гәмәри илиндә Мисирдә Әли Әбдүррәззаг адлы бир јазычынын “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм”[2] китабында Пејғәмбәрин (с) јалныз бир елчи олуб, һеч бир һөкумәт ишләринә гарышмадығыны иддиа етдији заман әлһи-сүннәнин әксәр алимләри тәрәфиндән шиддәтли етиразла гаршыланмыш вә ҝүнаһкар гәләмә верилмишдир.[3] Онун кимиләринин о заман Камал Ататүркүн Османлы хилафәтини девириб, Түркијәдә динсиз гурулушу бәрпа етдији тарихлә ејни вахта дүшмәси һеч дә тәсадүфи дејил. О заман Мисирдә дә Мәлик Фуады мүсәлманларын хәлифәси кими тахта чыхарылмасы ҝөздән јајынмамалыдыр. Динә там зидд олан белә фикир вә һадисәләрин Ислам дүнјасында баш вермәси о заман гәрбин динсиз-секулјар тәфәккүрүндән, сијаси-империалист миссијаларындан мәншәләнирди.

Әслиндә о шәхс, ики мүһүм мәсәләни иддиа едирмиш:

1. Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдә гурдуғу систем һөкумәт сајылмыр.

2. Мәдинәдә баш верәнләрин дин илә әлагәси јохдур.

О, биринҹи мүддәаны белә әсасландырмышдыр ки, Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдә апардығы гуруҹулуг ишләри бир дөвләти тәмсил едән өлчүләрлә ујғун дејил. Икинҹи мүддәада исә Пејғәмбәр (с) вә онун шәнини сијасәт вә һөкумәт ишләриндән гәти узаг ҝөрүр.

Онун биринҹи иддиасына ҹаваб олараг гејд едирик ки, әҝәр биз о дөврүн гурулушуну мүәјјән бир системлә мүгајисә етмәли олсаг, о заман тарихдәки ибтидаи иҹма формаларындан тутмуш та бөјүк империјалара гәдәр һәр һансы ҹәмијјәти онунла ујғунлашдырмаг чәтин мәсәләдир. Демәли, һөкумәти мәналандыран елә бир ифадә сечмәк лазымдыр ки, онларын һамысыны әһатә едә билсин. Мәсәлән, белә демәк олар:

“Һөкумәт, ҹәмијјәтин ишләрини идарә едән бир игтидардыр.”

Бу примитив тәриф, демәк олар, бүтүн гурулуш формаларыны әһатә едир вә ганун, мәһкәмә, иҹра вә с. органлара өзүндә јер верир.[4] Тәрифдәки “игтидар” вә ја гүдрәт ифадәси исә һөкумәтин әсасыны мүәјјәнләшдирән өлчүдүр.

Бу тәрифә әсасән, Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдәки һакимијјәти там бир һөкумәт сајылыр вә һәмин гурулуш һагда бир чох китаблар јазылмышдыр.[5]

Амма Пејғәмбәрин (с) һакимијјәтинин динә әсасланмасы исә нечә мәсәлә илә ајдын олур:

1. Ислам ганунларынын әксәријјәтинин иҹрасы дөвләтсиз мүмкүн дејил. Мәслән, ҹәза һөкмләри, мәһкәмә вә ја малијјә мәсәлләри.

2. Пејғәмбәр (с) өзү бу ишләрә бир һаким вә вали кими рәһбәрлик едирмиш.[6]

3. Бир дә ки, әҝәр пејғәмбәрлик вә рисаләт һөкумәт вә сијасәт ишләри илә ујғун ҝәлмирдисә, нә үчүн Пејғәмбәр (ә) шәхсән вахтыны белә ишләрә сәрф едирди?  Бәс, бунлар ону (с) өз әсл вазифәсиндән узаглашдырмырдымы? Һәтта Пејғәмбәр (с) јалныз дини вәзифәсини јеринә јетирирмиш кими ҹаваб верилдији сурәтдә, о заман динин сијасәтлә ҝениш әлагәләри олдуғу мәлум олаҹаг.Бурада даһа бир суал диггәти ҹәлб едир вә о да будур ки, нә үчүн Пејғәмбәр (с) өзү шәхсән бу ишләрә гарышырмыш вә онлары мәсәлән, јахын сәһабәләринә тапшырмырмыш?...

Буну да гејд едирик ки, Әбдүррәззаг кимиләринин атдығы шүбһәләр мүасир дөврдә даһа артыг рәнҝарәнҝләшиб. Белә шүбһәләри дүзҝүн ҹавабландырмаг үчүн исә онларын әсл вәтәни олан гәрб тәфәккүр тәрзинә вармаг лазымдыр. Бир дә ки, мүасир гәрб фәлсәфәси илә танышлыг үчүн, өтәри дә олса, һәмин мәдәнијјәтин әсасыны тәшкил едән христианлығын тарихи илә марагланмалыјыг.[7]



[1] Һәмин.

[2] Тәр: “Ислам вә һөкумәт әсаслары”

[3] Әбдүррәззаг, “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм”

[4] Бурада һөкумәтдән мәгсәд “government”дир.

[5] Мәсәлән, Ҹәһишјари, “Әл-вүзәра вәл-күттаб” (331 һг.); Һилал Әс-Сабинин (448 һг.) әсәри; Мавәрди (450 һг.) вә Әбу Јәла (458 һг.), “Әл-әһкамус-султанијјә” китабы; Ибн Гәјјум Ҹузијјә (751 һг.), “Әс-сијасәтүш-шәријјә” китабы; Әли ибн Мүһәммәд ибн Мәсуд Хәзаи (789 һг.), “Тәхриҹид-дәлалилис-сәмијјә әла ма канә фи әһди-Рәсулиллаһ (с) ...” китабы; Рәфаәт Тәһтави, “Ниһајәтүл-иҹаз фи сијрәти сакинил-Һиҹаз” китабы вә Ибн Идрис Кәттани, “Әт-тәратибил-идаријјә” китабы.

6] Мөвзу: “Мәсумларын (ә) рәһбәрлији дәлилләри”

[7] Мөвзу: “Дин вә христианлыг”, 212-ҹи суал.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Əgər cənabət qüslu zamanı insandan hava çıxsa, qüslu sona çatdırmalıdır yoxsa, təzədən qüsl almalıdır?
    3081 Qüslün keyfiyyəti və əhkamı
    Mərhum ayətulllah Xumeyni (rəh.) buyurur: Əgər qüsl arasında insandan kiçik hədəs baş verərsə[1], məslən bol edərsə, qüslu batil etməz.[2] Amma diqqət etmək lazımdır ki, bu qüsldan sonra dəstəmazın şərt olduğu əməlləri yerinə yetirmək istəyən şəxs dəstamaz almalıdır. Amma, ehtiyat budur ki, ...
  • İmam Hüseynin (ə) pak cəsədini kim dəfn etdi?
    4002 تاريخ بزرگان
    Bu mövzuda alimlərin nəzəriyyələri müxtəlifdir. Bu nəzəriyyələrdən biri, bəzi rəvayətlərdə və tarix kitablarında işarə olunduğu kimidir və o da budur: İmam Hüseynin (ə) pak cəsədi onun əziz övladı İmam Zeynəl- abidin (ə)- ın vasitəsiylə Kərbəla torpağında dəfn olunmuşdur: Yəni İmam Səccad (ə) Kərbəla şəhidlərinin təyin və dəfni üçün xüsusiylə ...
  • Qadının irsi kişi ilə hansı halda bərabərdir?
    3198 İrs
    Ümumiyyətlə iki halda qadınla kişinin irsi bərabərdir: Ata və ananın irsi (çox halda) 2. Meyyitin ana tərəfdən olan qohumlarının irsi. Qadın işçilərin sayının çox olması, qadınla kişinin irsinin bərabər olması ya bərabər olmamasına səbəb olmur. Bəli biz bu sözü qəbul edirik ki, cəmiyyətin düzgün yolda inkişafı üçün, ...
  • Xərçəngi yemək haramdırmı?
    6807 Nizamlar hüquq və əhkam
    Fəqihlərin (Allah onlardan razı olsun!) kəlamlarında suda yaşayan heyvanların ətinin halal olması üçün meyar verilmişdir. Onlar buyururlar: “Rəvayətlərdən belə əldə olunur ki, suda yaşayan heyvanların əti yeyilmir, yəni onun yeyilməsi haramdır,[1]yalnız ...
  • Kərbəlada namaz Məkkədə olduğu kimi tam şəkildə qılınmalıdır?
    4371 Cürbəcür
    Namazın İmam Hüseynin (ə) hərəmində tam yaxud qəsr qılınması barəsində aşağıdakıları qeyd etmək olar: Səfərdə olan şəxs məscidul həram və Peyğəmbər (s) məscidində və Kufə nməscidində namazını tam qıla bilər. Lakin əvvəllər bu məscidlərin bir hissəsi olmayan, amma sonradan bunlara əlavə olunan yerlərdə namaz qılmaq ...
  • Имам Заманын (әҹ) зүһурдан сонра вәзифәси нәдир? Бу сөз дүздүр ки, Имам Заман (әҹ) бир нәфәр саггаллы гоҹа гадынын әли илә шәһадәтә јетишәҹәк?
    3683 Qədim kəlam
    Бу суалын хүласә ҹавабы јохдур. Изаһлы ҹавабы сечин ...
  • Niyə mərcə təqlidin ölümündən sonra fətvaları etibarsız sayılır?
    3029 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi
    Qeyd etmək lazımdır ki, ictihad bir sıra fərqli elementlərə malikdir; o cümlədən ictihad mənbələri (Quran, sünnət, ağıl və s.) kimi və yaxud onların mövzu və şərtləri (elm, müctehidin dini mətnlərdən çıxarışı və s.) kimi bu qəbildən olan elementlərə işarə etmək olar. Hər bir müctehid, daim bu fərqlilik və ...
  • Үсулиддиндә әдаләтдән мәгсәд нәдир?
    4573 Qədim kəlam
    Кәлам елминдә әдаләт бәһси ҝениш мәнада арашдырылыр вә тәриф олунур. Амма, алимләр арасында (хүсусилә, имамијјә илә мөтәзилә) әдаләт бәһсиндә ән чох ихтилафлы мәсәлә һәр бир шәхсә мүкафат вә ҹәза верилмәсиндә онун һаггынын нәзәрә алынмасы зәрурәтидир.Әшаирә мәзһәбиндән оланлар әдаләт бәһсиндә бу нәзәријјәни ...
  • Məsxərə etməyin dəqiq mənası nədir? Karikatura çəkmək də məsxərənin nümunəsi hesab olunmur?
    5995 Nizamlar hüquq və əhkam
    Lüğət alimləri və Quran müfəssirlərinin əksəriyyəti məsxərə və istehzanın eyni məna daşıdığını demişlər. Məsxərə və istehza etməyin mənası odur ki, bir şəxsi təhqir etsinlər, onun məqam və şənini alçalsınlar, yaxud dini və insani təlimlərdən, prinsiplərdən və əsaslardan hər hansı birini dəyərsiz qələmə versinlər və ona rişxənd etsinlər. ...
  • Məsumların kəlmələrinin və işlərinin höcciyyət ölçüsü nə qədərdir?
    3222 ولایت، برترین عبادت
    İslamın mötəbər dəlillərindən biri, Peyğəmbərin (s) və digər Məsumların (ə) sünnətidir ki, Quran ayələri kimi Müsəlmanlar üçün höccətdir, üç şəkildə bizim əlimizdədir. Məsumun sözü, işi və təsdiqi. Məsumların hədislərdə və rəvayətlərdə gəlmiş sözləri "Məsumun qovlu (sözü)" onların etdikləri fellər və işlər "Məsumun feli" onların başqalarının işini yaxud ...