Ətraflı axtarış
Baxanların
3574
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/30
Sualın xülasəsi
Nə üçün ideanın bəzi cisimlərini kənar etmək olmaz?
Sual
Xahiş edirik bunu açıqlayın, nə üçün bir ideaya etiqad tapdıqda onun bəzi cismlərini tərk etmək olmaz?
Qısa cavab

İdeanın lüğətdə mənası, əqidə tanımaq deməkdir. Amma əqidənin özünə və düşüncə tərzinə də deyilir. Amma termində bəzi vaxtlar ümumi olaraq əməl və nəzəriyyə düşüncələrinə şamil olmasında istifadə olunur və bəzi yerlərdə isə xüsusi olaraq dünya görüşü qarşısında istifadə olunur. İkinci surətdə, ideya silsiləvari bir nəzəriyyəyə şamil olur ki, insanın rəftarı barəsində və dünya görüşünün silsiləvi əqidələri beləliklə dünya, insan və bütün varlıqlar barəsində irəli görməklikdir.

Həyatda bir idea və dünyagörüşün nə qədər lazım olması barəsində demək lazımdır:

Qurani- kərimdə bir çox ayələr bu zəruriliyə işarə edərək buna təkid edir və bu da bundan irəli gəlir ki, ağılın təcrübəsiz olması, ölümdən sonrakı həyatda və axirət aləminə teori bir ehtiyacın duyulması və dini ideanın tələb olunması deməkdir.

Dinin göstərişlərinə əsasən bir ideaya din və ya şəriət də adlandırırlar, o zaman həqiqi varlığı özündə əks etdirir ki, o dində olan əsllərə payidar olsun. Əlbəttə şəriətdəki bir çox əsllər təəssüb üzündən tərk edilməzsə, baxmayaraq ki, etqadın əslinə heç bir ziyan vurmur bu zaman şəxsin mürtəd olmasına səbəb olmur. Amma nəin ki, səadət və kamilliyi yetişmir, dünya və axirətdə bir çox problemlərə səbəb olur. bizim əqidəmizdə əgər bir şəxs hər hansı idea və din barəsində tədqiqat apardığında onun haqq və düzgünlüyünü isbat edib onu qəbul etsə onun əsl zərurətini də qəbul etməlidir.

Ətreaflı cavab

İdea kəlməsi lüğət nəzərindən, idea tanımaq, əqidə tanımaq və ya əqidə almi deməkdir. Amma öz mənasında isə əqidə və düşüncə tərzinə deyilir.

Bu ləkmə əslində latın dilinin iki kəlməsindən "ide" fikir və nəzəriyyə mənasında və "logi" tanımaq və ya tanışlıq kəlməsiylə tərkib olmuşdur. İlk mərhələdə elm üçün "ide" təyin olunmuşdur; yəni bir elm ki, öz öhdəsinə məsuliyyət hissini götürüb, hədəfi isə insanların xidmətində olub onları qoruyaraq onun düşüncələrini ağılın hakimiyyət etməsini qəbul etməyə hazırlaşmaqdır.

Sonralar isə zaman keçdikcə geniş və güclü mənaya yiyələnərək ətraflı şəkildə düşüncə və fəlsəfənin bir çox sistemlərinə o cümlədən bir məzhəb ki öz yolunu təyin etmək üçün onları etiqadı olan və ya öz məqamını təyin edilməsində siyasi və ictimai cəhətdən öz təsirini göstərir. Bu açıqlamayla hər növ düşüncə tərzi ki, insana anlayış bağışlayır, belə bir halda bir növ cəmiyyətdəki məsələlər bərabərində şəxsin özünə yer tutmasını bildirir ki, bu da idea və ya ideologiyanın tərəfində özünə yer tutur.[1]

Əlbəttə diqqət etmək lazımdır ki, ideologiyanın terminindəki mənası açıq olaraq iki mənaya işarə olunmuşdur ki, biri o biri mənasından ümumidir. Onun birinci mənası fikir və əqidənin mütləq olmasına şamildir ki, bundan əlavə də fikirlər (nəzəriyələrə) şamil olur; yəni o fikirlər ki, aşkarda olan insanları gördüyü əməl və işlərə nəzarət etmir. Beləliklə "əməli" fikirlərə şamil olur" yəni o fikirlər "olmalı" və "olmamalı" həqiqətlərə şamil olmalıdır.

İdeologiyanın ikinci mənası isə yalnız fikir sisteminə məxsusdur ki, insan rəftarının təşkilini təyin edir. O zaman ki, ideologiya "dünya görüşü" qarşısında qərar tutur, ondan məqsəd məxsus mənasıdır.[2]

Dünya görüşü ümumi və bir sıra silsiləvi etiqadldır ki, dünya və insan barəsində bir sözlə varlıqlar barəsində bəhs olunur. Başqa cür desək dünya görüşü "bütün varlıqlar barəsində məlumat"ın olması deməkdir.

İdeoligiyayla dünya görüşü arasında olan fərq bundan ibarətdir ki, dünya görüşü yalnız nəzəriyyə fikrindən ibarətdir, amma ideologiya bir sıra fikir silsiləsindən təşkil olunmuşdur ki, insanın bütün rəftarını təyin edir. Bunun üçün də Allahın varlığına inam dünya görüşünün bir hissəsi sayılır; çünki insan əməlində bir başa təsiri yoxdur və onun mənası olmalı və olmamalıqlara şamil olmur. Bu da o zamandır ki, ideologiyanın ümumi mənada işlətməyək, belə olmayan halda bu əqidənin qəbul edilməsi deməkdir.

Bunun üçün də bu tərəfin əsasında, hər bir dinin etiqadi qanununun sistemini, o dinin dünyagörüşü və əməli hökümlərini idea adlandırmaq mümkündür və onları dinin üsul (əsli) və fru (fəri) kimi bilmək olar.[3]

İdeologiya və dünyagörüşün zərurəti.

Məlum olduğu kimi insanın digər varlıqlarla əsas fərqi vardır ki o da insanda olan ağıl qüvvəsinin olmasıdır. Bunun üçün də onun həyatı başqa varlıqlarla fərqlidir.

İnsan həyatı o zaman bir həqiqi insan həyatı kimi sayılır ki, düzgün və doğru ideologiya və dünyagörüşü əsasında bərpa olsun.

Qurani- kərimdə bir neçə ayə, ideologiya və görüşünün nə qədər zərərli olduğunu sabit edir və düzgün ideaya sahib olmayan insanı hər bir yırtıcı heyvandan aşağı dərəcədə və yolunu azmışlardan bilir.[4] Bunun üçün də Qurani nəzərində insanın dəyəri onun ideologiya və dünyagörüşünə bağlıdır.

Ruhun cavidan və əbədi həyatı və insan ağlının axirət aləmindəki həyata qarşı təcrübəsizliyi ideologiyanın zəruri ehtiyaclarından biri sayılır.

Beləliklə geniş və ətraflı bir proqrama ehtiyac duyulur ki, insanın əsl hədəfi o işlər ki, olmalı və ya olmamalıdır və ya məsuliyyətlər seçilmişdir bəs budur ki bir din və ya ideanın nə qədər zəruri olmasına olan ehtiyacı bildirir.

İnsan ilk yaradılışda, ən azı insanların inkişafı və yayılması cəmiyyətdə bir çox problemlərin yaranmasına səbəb olmuşdur (کان الناس امة واحدة ...)[5] ideologiyaya ehtiyac və Quran terminində bir şəriətə ehtiyac vardır. Baxmayaraq zaman keçdikcə, insan inkişaf edərək kamilliyə çatır, amma buna daha çox ehtiyac vardır.

Bunun üçün də insanın ideologiyaya olan ehtiyacı zəruri və inkar edilməzdir; çünki idea, məktəb və ya Quran termininə əsasən şəriət, geniş şəkildə bu proqramı öz öhdəsinə götürmüş və bəşərin əsl hədəfi olan dünyəvi və axirətdə olan səadət və kamilliyini təmin edir.

Əgər bir şəxs fikirləşib tədqiqat apardıqdan sonra bir ideaya və ya məktəbin (din) haqq və düzgün olduğunu təyin etdikdə onu qəbul edərsə, onun zəruri və lazım olan məsələlərini də qəbul etməlidir. Ustad Mütəhhəri deyir: "Bir ideaya etiqad tapmaq o zaman məna daşıyır və özündə həqiqəti bildirər ki, özünə iman şəklini alsın, başqa sözlə, dilindəki iqrarı (təkid) qəlbindəki etiqadı əməliylə üst- üstə düşsün".[6]

Bizim dini təlimlərimizdə hər bir yerdə imandan söz açılarsa ondan sonra əməl kəlməsi də gəlmişdir və bu da onu bildirir ki, iman olduğu yerdə əməl də olmalıdır.[7]

Dinə etiqad əməldən başqa bir şey sayılmır çünki bunların arasında böyük bir rabitə vardır; bir həddə ki, rəvayətdə bildirilir: "İmam həmin əməldir".[8]

Ənam surəsinin 158- ci ayəsindən də istifadə olur ki, saleh əməli olmayan iman insan üçün heç bir faydası yoxdur. İmanı əks etdirən insanın əməlidir, iman əməldə aşkar olur.

Başqa cür desək, bir dinə etiqad və iman o zaman öz əksini tapır ki, həmişə o dinin əhkam və qanunlarına riayət etsin. İstər şəxsi olsun ki, insanı səadətə və kamilliyə çatdırır və ya ictimai qanunlar olsun ki, cəmiyyətdə Allaha doğru meyilli olmağa səbəb olur. bu məsələ bütün dinlərdə qəbul olunmuş və imanla əməl arasındakı əlaqəni dini göstəriş olaraq qəbul etmişdirlər.

Lbəttə əgər bir şəxs dinin və ideanın bəzi əmrlərini yerinə yetirməsə, o halda ki, birinci: O hökümlər dinin zəruri məsələlərindən olmasın və ikinci: İnkar və təəssüb üzündən olmasın, bunlara payidar olmamaq baxmayaraq ki, şəxsin dindən çıxıb mürtəd olmasına səbəb olmur və etiqadın da əslinə heç bir ziyan vurmur. Amma bütün bunlar nəin ki, insanın mənəvi səadət və xoşbəxtliyə çatmasına mane olur,[9] bəlkə dünyada və axirətdə də əzaba düçar olmasına səbəb olur.



[1] - Əli Babayi, Qulamrza, Fərhənge ulume siyasi, cild 1 səh 92- 93.

[2] - Misbah Yəzdi, Məhəmməd Təqi, İdeolojiye tətbiqi, səh 2.

[3] - Həmin, Amuzeşe əqaid (üç cildli) səh 12.

[4] - Qurani- kərim, Ənfal surəsi, ayə 22- 55, Əraf surəsi, ayə 179.

[5] - Həmin, Bəqərə surəsi, ayə 213.

[6] - Mütəhhəri, Mürtəza, Məcmueye asar, cild 2, səh 57.

[7] - " الایمان هو الاقرار باللسان و عقد فی القلب و عمل بالارکان" Əl- kafi, cild 2, səh 27, " أَنَّ الْإِسْلَامَ قَبْلَ الْإِیمَانِ".

[8] - Əl- kafi, cild 2, səh 33, bab fi ənnəl- iman məbsus... " الایمان عمل کله".

[9] - Əlavə məlumat üçüm müraciət olunsun Ustad Mütəhhərinin, Məcmueye asarına cild 2, səh 51- 62, Misbah Yəzdi, İdeolojiye tətbiqi, cild 1- 2.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    124970 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    94548 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    75878 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    61814 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    59229 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    38782 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    30740 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    27757 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    27557 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25910 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...