Ətraflı axtarış
Baxanların
7629
İnternetə qoyma tarixi: 2011/11/24
Sualın xülasəsi
Yuxu ilə huşdan geymə vəziyyətində ruhun fəaliyyətlərinin fərqi nədir?
Sual
Ruhun yuxu və huşdan getmə vəziyyətlərindəki fəaliyyəti arasındakı nə kimi fərq vardır? Nə üçün yuxuda gördüyümüz şeylər zehnimizdə qalır, lakin huşsuzluq vəziyyətində belə deyildir?
Qısa cavab

Ruhun ayıqlıqda bədənlə əlaqəsi və idarəsi onun yuxudakı əlaqə və idarəsi ilə tamamilə fərqlidir. Buna görə də islam təlimlərində yuxu bir növ “ölümün qardaşı” hesab olunmuşdur.

Təcrübi elmlərin yuxu zamanı ruhun bədənlə əlaqəsinin necəliyi barədə agahlığı olmasa da, yuxu zamanı baş verən fiziki dəyişikliklərə olan agahlığı bir qədər güclənmişdir. Laboratoriyada aparılan təcrübə və tədqiqatlara əsasən, yuxunun bir-biri ilə tamamilə fərqli olan iki mərhələsi vardır: REM Non REM. İnsanın Non REM mərhələsində gördüyü yuxular (yuxu güclü və dərin olduğuna görə) zehində qalmır, yalnız REM yuxuları zehində qalır. İnsanın huşdan getdiyi zaman da ruhun bədənlə əlaqəsinin şiddətlə zəiflədiyinə və yuxunun dərin olduğuna görə ehtimali yuxular zehnində qalmır.

Ətreaflı cavab

Ruhun fəaliyyətinin nədən ibarət olması və necəliyi indiyə qədər bəşər elmi tərəfindən dərk oluna bilməyən mühüm, müəmmalı və mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu məsələ alimlərin fikir ixtilafına səbəb olmuşdur. Belə ki, bəzi alimlərin dediyinə görə, ruhun həqiqəti və onunla əlaqədar digər məsələlər barəsində mindən artıq nəzəriyyə mövcuddur.[1]

Qurani-Kərim də ruhun mahiyyətini tanımaqla əlaqədar insanın qüdrətsiz olduğuna təkid edərək buyurur: “Ya Peyğəmbər! Səndən ruh barəsində soruşurlar, de: ruh mənim Pərvərdigarımın əmr və fərmanıdır, sizə elmdən cüzi miqdardan başqa bir şey verilməmişdir.”[2]

Ayə və rəvayətlərdən kömək almaqla başa düşürük ki, bədən və orqanizmin əksinə olaraq ruh mücərrəd bir varlıqdır, onda maddənin xüsusiyyətləri yoxdur. Yəni zaman və məkanda məhdud və məhsur olmur. Həmçinin aşkar bir məsələdir ki, oyaqlıqda və yuxuda, eləcə də bədəndən ayrıldığı vaxt – ölüm zamanı ruhun bədənlə olan əlaqəsi tamamilə bir-birindən fərqlənir. Quran buyurur: “Allah insanın ruhunu yuxu zamanı və öldüyü zaman alır. Əcəli gəlib çatan şəxsin ruhu alınan zaman bir daha qayıtmır. Amma əcəli çatmayan insan yuxu zamanı ruhu alınsa da, yenidən onun bədəninə verilir.”[3]

Qurani-məcid ölümü “təvəffa” təbiri ilə qeyd edir. “Təvəffa”nın mənası əxz etmək, geri almaqdır. Başqa sözlə, Allahın bəndəyə verdiyi can və ruh ondan iki mərhələdə geri alınır: 1. Yuxu zamanı onun zəif mərhələsi, 2. Ölüm zamanı güclü mərhələsi.

Hər bir halda çox maraqlı və müəmmalı bir məsələdir ki, yuxu zamanı bədəndən ayrılan ruh necə bir ruhdur və onun əsər-əlaməti nədir? Ruh bədəndən ayrılan zaman onun hansı əlamətləri vardır? Çünki yuxu zamanı insanda çox da əsaslı dəyişiklik baş vermir, yalnız onun fiziki və idrak qüvvələri zəifləmiş olur.[4]

Sonradan qeyd ediləcəyi kimi, təcrübi alimlər və fizioloqlar yuxu və röya ilə əlaqədar apardıqları tədqiqatlar nəticəsində bu həqiqəti əldə etmişlər ki, insan yatanda ölümə daha çox yaxın olur. Digər tərəfdən, onların apardıqları tədqiqatlar insanın ruhu ilə yox, yalnız fiziki orqanizmi və cismi ilə əlaqədardır. Onlar yuxunu bir-biri ilə ziddiyyətli olan REM və adi yuxu olan Non REM olaraq iki qismə bölürlər:

a) Aram yuxu.

Bu, qısa müddətli dalğa, yaxud Non REM adlandırılır. Bu mərhələdə beyin istirahət vəziyyətində olur. Beyindəki dalğalar və impulslar aram və asudə bir vəziyyəti nümayiş etdirir, gündəlik fəaliyyətlərin yorğunluqları bədəndən çıxır. Aram yuxu yatağa girdiyimiz zamanın əvvəlində uzun müddətlidir. Amma tədrici olaraq sonrakı 90 dəqiqəlik dövrdə onun müddəti qısalır.

b) Ziddiyyətli, yaxud REM yuxusu. Bu yuxu baş verən zaman bədəndə bir-biri ilə təzadlı olan hadisələr baş verir. Beyində oyaqlıq zamanına oxşar olan kəskin dalğalar yaranır və fəal hormonlar ifraz olunur. Göz də örtülmüş göz qapaqları arasında oyaqlıqda olduğu kimi sağa-sola, yuxarı-aşağı hərəkət edir. Amma bu mərhələdə bədən heç vaxt hərəkət etmir və həqiqətdə bədənin skelet əzələləri iflic kimi qalır. Biz bu dövrdə yuxu görürük. Ziddiyyətli yuxular qeyd olunan doxsan dəqiqəlik periodun ikinci yarısını təşkil edirlər.

Adi yuxunun dörd mərhələsi vardır ki, orada gözün sürətli titrəyişli hərəkəti müşahidə olunmur. Məcmu halında insanın yuxusu bir-biri ilə tamamilə fərqlənən beş mərhələdən ibarətdir. Bu mərhələlərdə beynin elektrik siqnalları (impulsları) bir-biri ilə təfavütlüdür və yuxu zamanı ərzində bu iki mərhələdə növbə ilə təkrar olunur.[5]

REM yuxusu zamanı iflic oluruq, beyin və onurğa beyinin neyronları hərəkətdən dayanır, amma həmin halda beyin çox fəal olur. Beyində qan cərəyanı və oksigen məsrəfi artmağa başlayır və s.[6]

Həmçinin, ziddiyyətli yuxu mərhələsində qarın nahiyəsində olan reflekslər, o cümlədən qəlbin və tənəffüsün hərəkətləri, qan təzyiqi, vajinal ifrazı artmağa başlayır, ətraf əndamlarda adernalin ifrazı çoxalır (ürəyin həmlə – infarkt ehtimalı), mədənin-bağırsaqların fəaliyyəti artmağa başlayır.[7]

REM yuxusu zamanı çox qəribə bir halət baş verir, ürəyin döyünmə tənzimatı əksər hallarda bu vəziyyətdə pozulur və ürək xəstəliyi olan şəxslər bu zaman ürək infarktı keçirə bilər. Gecələr (bu cür) ölüm halları gündüzdən daha artıqdır.[8]

Nə üçün bəzi yuxular yadımızda qalır?

Tədqiqatlar göstərir ki, əgər insan təzadlı yuxu mərhələsində oyansa, öz yuxusunu danışmağa başlayır, amma əgər adi yuxu mərhələsində oyansa, zehnində heç bir şey qalmır.[9]

Bəziləri israrla deyirlər ki, heç vaxt yuxu görmürəm. Belə şəxslər səhvdədirlər. Hamı yuxu görür. Amma yuxuların əksəriyyəti tez bir zamanda unudulur. Əgər insan yuxu əsnasında, yaxud yuxunu gördükdən dərhal sonra oyanmasa, yuxusu yadında qalmayacaqdır. Uzun illər yuxu görmədiyini güman edən insanlar laboratoriyada REM yuxusu əsasında oyansalar onlar üçün yuxuda gördükləri müxtəlif hadisələr çox qəribə və maraqlıdır.[10]

Biz təkcə o zaman öz yuxularımızın məzmunundan agah oluruq ki, yuxu görən zaman (yaxud ondan dərhal sonra) oyanmış olaq. Əgər belə bir halətdə diqqət yetirsək və yuxularımızı yadımıza salmağa çalışsaq, onun bir qədəri sonradan zehnimizə gələcək, əks halda bizim yuxularımız ötəridir və sürətlə məhv olur. Mümkündür müəyyən bir yuxu görək, amma onun möhtəvasının nədən ibarət olduğunu xatirimizə gətirməyə bilərik.[11]

Ümumi şəkildə belə demək olar: Yuxu ruhun bədəndən ayrılmasıdır və bu ayrılma bəzən şiddətli və güclü, bəzən isə zəif; bəzən uzun müddətli, bəzən qısa müddətli olur. Huşsuzluq halında isə ruhun bədəndən ayrılması şiddətlidir, onun zamanı və müddəti huşsuzluq dərmanının və yaxud cərrahiyyə əməliyyatının növünə bağlıdır və bu əsasda fərqli ola bilər. Lakin əsas məsələ budur ki, huşsuzluq yaradan dərmanlar orqanizmə güclü təsir qoyduğuna görə ruhun bədənlə olan əlaqəsi çox zəif şəkildə saxlanır, orqanizmin fəaliyyətini o qədər zəiflədir ki, sanki, ruh heç bir vasitə olmamış kimi, bədənsiz qalır. Bədənin ruh üçün vasitə olması qabiliyyətini tamam-kamal şəkildə əldə edənə qədər ruhun ona nəzər yetirməsi çox zəif olacaqdır. Buna əsasən, huşsuzluq halında ruhun bədənlə əlaqəsi şiddətlə kəsildiyinə və ruhun bədənə zəif diqqət yetirməsinə görə hətta ağır və çətin cərrahiyyə əməliyyatları ruhu təsirləndirmir və insanın ayılmasına səbəb olmur.

Yuxarıdakı məsələlərə diqqət yetirməklə demək olar:

1. Ruhun bədənlə və onun işləri ilə əlaqəsi nəinki yuxuda, hətta oyaqlıqda da bizim üçün dəqiq şəkildə məlum deyildir.

2. Yalnız ziddiyyətli yuxu mərhələsində gördüyümüz röyaları zehnimizdə saxlayırıq, adi yuxular çox az yadda qalır. Yuxunun zehində qalma şərti də yuxu gördükdən sonra tez bir zamanda oyanmaqdan ibarətdir.

3. Adi mərhələlərdə olan yuxuların yadda qalmamasının səbəbi budur ki, bu mərhələdə yuxu çox ağırdır və ruhun bədəndən ayrılması ziddiyyətli yuxu mərhələsinə nisbətən daha artıqdır. Buna görə də ruhun bədənlə əlaqəsinin çox şiddətlə kəsildiyi huşsuzluq halında, zamanın keçməsi ilə şəxs ayıqlıq vəziyyətinə qayıtdığından ehtimali yuxularını yadında saxlaya bilmir.



[1] Ayətullah Məkarim Şirazi, “Gənclər üçün üsuli-dindən 50 dərs”

[2] “İsra” surəsi, ayə: 85

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ ما أُوتیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلیلا

[3] “Zümər” surəsi, ayə: 42

[4] Misbah Yəzdi, Məhəmməd Təqi, “Pişniyazi müdiriyyəti islami”, səh. 71 və 72

[5] Bax: Xudapənahi, Məhəmməd Kərim, “Fizioloji psixologiya”, səh. 242

[6] Nel Karlson, “Fizioloji psixologiya”, səh. 401

[7] Xudapənahi, Məhəmməd Kərim, “Fizioloji psixologiya”, səh. 247

[8] Rabert B. Krahm, “Fizioloji psixologiya”, səh. 325

[9] Xudapənahi, Məhəmməd Kərim, “Fizioloji psixologiya”, səh. 325

[10] Nil Karlson, “Fizioloji psixologiya”, səh. 403

[11] Rita L. Etiknson və həmkarları, “Heleqardın psixoloji əsasları”, səh. 372

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Məhəmməd ibni Hənəfiyyənin rəvayətində deyilən “hüczə” kəlməsinin mənası nədir?
    4639 Hədis elmləri
    Rəvayətlərdə “hüczə” kəlməsindən məqsəd dünyada bizimlə Allah, Peyğəmbər və imamlar (əleyhimus-salam) arasında qərar verilən sarılma vasitəsi və səbəbidir. O səbəblər din, gözəl əxlaq, saleh əməllərdən ibarətdir. Əgər insanlar islam dininə tabe olsalar, gözəl əxlaqa yiyələnsələr və yaxşı işlər görsələr, bu əməllər axirətdə ilahi ...
  • Mütaliə hikmətində əşya və əşyalılıq vücudla bərabərdir yoxsa mahiyyətlə?
    3709 İslam fəlsəfəsi
    “Əşyalılıq” və “vücud” iki ayrı məfhumdurlar ki, vahid nümunəyə sahibdirlər. Hər nə qədər vücuddan söhbət açılırsa, əşyalılıqdan da söhbət açılır. Amma filosoflar vücud dedikdə həm mütləq şəkildə həm zehni vücudu əhatə edir, həm də varici vücuda şamil olunur və bir çox iradlara bu yolla cavab vermişlər. İrad ...
  • Müntəzər (intizarı çəkilən) Məhdi barəsində şiənin nəzəri nədir?
    6708 Qədim kəlam
    Yuxarıdakı sual çox külli və ümumi olduğundan, qərara almışıq ki, həzrət Məhdi (əleyhis-salam)-ın həyatı, qeybət dövrünün xəbərləri və zühur əlamətlərinə qısaca işarə etmiş olaq. O həzrətin adı “ م.ح.م.دM.h.m.d”dir. Onun çoxlu ləqəbləri vardır, o cümlədən: Qaim, Müntəzər, Sahibul-əsr və s. O həzrətin əziz atası imam ...
  • Əxlaqın din əsasında olması hansı mənada istifadə olunur?
    3984 دین
    Din və əxlaq arasında olan rabitə barəsində iki nəzəriyyə vardır ki, ibarətdirlər: Əxlaq müstəqildir və dinlə heç bir rabitəsi yoxdur. Əxlaq din, iman və etiqadsız yarana bilməz. Qərb mədəniyyətində bu mövzu geniş şəkildə bəhs olunur və onun tarixi Renesansdan əvvəlki dörvlərə qayıdır;çünki ...
  • Müqəddəs çörəyi yemək haramdır? Mən islami kitablardan oxumuşam ki, Allahın adı çəkilməyən yeməkləri yemək caiz deyil. Bu düzgündür?
    3799 Qeyri müsəlmanların yeməyi
    1. Bəzi müasir fəqihlərin fətvasına əsasən: Kafir kitab- əhlinin bədəni və əlləri dəyən yemək və su nəcis və haramdır. Əlbəttə bəzi digər mərceyi- təqlidlər (Ayətullah Təbrizi, Ayətullah Fazil Lənkərani, Ayətullah Vəhid Xorasani və s...),[1] buyururlar: Asimani dinlərin ardıcıllarının (xristianlar və yəhudilər) bədənləri ...
  • Kərbəla əsirləri hansı gündə Kərbəladan Şama doğru hərəkət etmişlər?
    4790 تاريخ بزرگان
    Məqtəl və tarix kitablarının nəqlinə uyğun olaraq Kərbəla əsirlər karvanı Məhərrəm ayının 11-də Kərbəladan hərəkət etmiş və 12-də Kufəyə daxil olmuşlar. Məhərrəmin 19-da Kufədən Şama doğru hərəkət etmiş və səfərin 1-də Şama daxil olmuşlar.[1]
  • Cəfr elmini, “mənaya” və “bəlaya” elmlərini izah edin.
    8163 Qədim kəlam
    Cəfr elmi barəsində məsumlardan (əleyhimus-salam) nəql olunan rəvayətlərin məcmusundan məlum olur ki, cəfr – Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih)-in vasitəsi ilə Əli (əleyhis-salam)-ın və ondan da sonrakı imamların ixtiyarına verilən bir sıra ilahi maarif məcmuəsidir. Onun bir hissəsi qiyamət gününə qədər baş verəcək hadisələr barədə elmdən ibarətdir, ...
  • Osmanlı və Hindistanda olan İslam nəzəriyyəsində olan fərq nədir?
    4517 Fiqh tarixi
    Hind və Osmanlı hakimiyyətində olan İslamı müqayisə etmək üçün bu iki ölkədə olan məzhəblər ki, hakim olmuşdurlar, Məlumat əldə edilsin. Osmanlı hakimiyyətində olan fiqhi məzhəb (7- ci əsrdə kimi) hənəfi məzhəbi olmuşdur ki, sünnü məzhəbində olan dörd məzhəbdən biridir. Əlbəttə Osmanlılar əqidə cəhətindən Əşəri ...
  • Nə üçün bəzi müsəlmanların əməlləri onların din və məzhəb əqidələriylə üst- üstə düşməyib əksinə olur?
    3844 Əməli əxlaq
    İnsan bir neçə təbəqədən təşkil olmuş bir varlıqdır; ruhi və İlahi, maddi və mənəvi, ictmai və atifi və... təbəqələrdən ibarətdir. Bu təbəqələr həmişə bir- biriylə mübarizədədirlər ki, bu da insanı əqidəsiylə əməlləri arasında müxalifətə doğru yol açır. İlahi dinlər, xüsusiylədə İslam dini insanları nəfsin istəkləri tələsindən qurtarıb onu ...
  • Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in nəzərindən başqalarına hədiyyə verməyin qayda-qanunları hansılardır?
    3801 Əməli əxlaq
    Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih)-in əməli rəftar və davranışlarından biri başqalarına hədiyyə vermək və başqaları da hədiyyə verdikdə onu qəbul etmək idi. Amma o həzrətdən nəql olunan rəvayətlərə əsasən, bu iş insanın özü və başqaları üçün əzab-əziyyətə, məşəqqətə səbəb olmamalıdır. Çünki bu işdə əsas məqsəd ülfət və ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127710 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    96847 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78441 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67003 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61718 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39291 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33169 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28697 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28293 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26359 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...