Ətraflı axtarış
Baxanların
4038
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/05
Sualın xülasəsi
Allah- Taalanın şəxsiyyəti varmı?
Sual
Allah taalanın şəxsiyyəti varmı? Bu mənim nəzərimə belədir ki, Allah taalanın şəxsiyyəti yoxdur. Amma əgər ona bir şəxs kimi baxmasaq necə ondan bağışlanmaq diləyə bilərik? Ya ondan elm tələb edə bilərik?
Qısa cavab

İslam dini xristianlığın əksinə olaraq Allah taalanı insan kimi təsəvvür etmir və etməyi də qadağan edir. Həmçinin Allah taalanı insan formasında (qiyafəsində) deyil, əksinə bənzəri olmayan nəhsayətsiz (sonsuz) vücud olaraq tanıtdırır. Bu cəhətdən də Allah taala insanla müqayisə olunmur; insanda olan sifətlərin heç biri onda axtarılmır və ya insanda olan sifətlərin heç biri onda müqayisə olunmur. Çünki, Allah taalanın təşəxxösü (varlığı) onun nəhayətsiz olmağı deməkdir. Allahın özünə olan elmi də bu qəbildəndir. Insanların etdikləri ibadətin Allahın şəxsiyyətinin nəhayətsiz olmasını da məhdudlaşdırmır.

Ətreaflı cavab

Sualı verən şəxsin bəyanından belə aydın olur ki, O, xristianlıq inancına əsasən bu sualı vermişdir. Çünki, xristianlıq təlimləri Allahı "God" yəni Allah, "Personal" yəni şəxsiyyət kimi qələmə vermişdir. Bu dində Allah taala insan qiyafəsində tanıtdırılmışdır. Bu səbəbdən də təşəxxös sözünü Allaha qiyafə və ya şəxsiyyət ünvanında bəyan etmişdir. Həmçinin bunu da başa düşə bilməmişdir ki, necə olur ki, Allahın təşəxxösü olur, amma bu onu məhdudlaşdırmır?

İslam dini sxolostikası baxımından Allah taalanın təşəxxösü vardır. Amma bu onu nə insan qiyafəsinə salmır nə də onun məhdudlaşmasına səbəb olur. Əsinə Onun vücudu müstəqil və bənzərsizdir.

Əgər Allaha taala insanla müqayisə olunarsa bu halda analoqlu nəticələr almaq mümkün olar. Amma bir halda ki, Allah eşidəndir, görəndir, hiss edəndir və bu kimi sifətlərin insanda da olmağına baxmayaraq insandan kamil surətdə fərqlənir. Ən azından insan bu sifətlərə vasitə ilə yiyələnir. Yəni gözlə görür, qualqla eşidir. Bir halda ki, Allah taala vasitəsiz və nəhayətsiz görür və eşidir.

Bu səbəbdən də deyə bilərik ki, Allahın təşəxxösü məhdud deyil və onun təşəxxösü elə nəhayətsiz olmağı deməkdir.[1]

Allahın özünə olan elmi də onun zatının nəhayətsizliyindən xəbər verir.

İnsanın dualarının da Allah dərgahında qəbul olunması üçün Allah taalanın məhdud olmasına ehtiyac yoxdur. İnsan nə qədər də Allah barəsində elmə yiyələnsə, yenə də onun dərkində acizdir. Çünki, məhdud olan naməhdud bir şeyi təsvir edə bilməz.[2] Amma özü başa düşdüyü qədər onu tanıya və ibadət edə bilər.[3]

mərufun inde kulli cahil”[4] Yəni Allah taala olduqca aşkardır. Amma yaranmişlar onu tanımaqda acizdirlər. Allah taala nəhayəti olmayan dəryadır və yaranmışlar öz qabiliyyətlərinə uyğun bu dəryadan istifadə edə bilirlər.

Ayrı bir tərəfdən isə bütün yaranmışlar ondan ehtiyaclı olduqları üçün öz niyaz əllərini ona tərəf uzatmışdılar.[5]

Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “İlahi mən səni lazım qədər tanıya bilmədim”[6] “İlahi mən sənə layiqincə ibadət edə bilmədim”[7]

Çünki, ona layiqincə ibadət etmək üçün onu layiqincə tanımaq lazımdır, bu da mümkün deyildir. Çünki, yaranmışlar məhduddırlar. Məhdud və sonu olan varlıq sonsuz varlığı necə tanıya bilər?

Baxmayaraq ki, Allah taalanın mahiyyəti yoxdur və onu nam- nişanla təsəvvür etmək mümkün deyildir. Amma təcəlla məqamında onu anmaq mümkündür. Çünki, O, təcəlla və zühur məqamında adlara və sifətlərə bölünür.[8] İnsanlar da öz zəka və elm mərtəbələrnə əsasən onu qavrayır və dərk edərək ibadət edirlər. Deməli təşəxxösün ibadətdə heç bir aidiyyatı yoxdur və təşəxxös də deyəndə İlahinin nəhayətsiz olması nəzərdə tutulur.



[1] - Bax Əllamə təbatəbai, nəhayətul hikmət, şərhi Məhəmməd Mehdi Mömin, cild 1, səh 159

[2] - Cavadi Amoli, Əbdullah, təhrir- təmhid kitabı səh 18

[3] - Yenədə ora səh 19

[4] - Şeyx Səduq, Tovhid, bab tovhid və nəfy təşbih hədis – 15

[5] - Təhrir təmhid, Cavad Amoli səh 21, fatir surəsi ayə 15

«"یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید"»

[6] - Miratul Uqul cild 8, s 146.

[7] - Yenədə ora

[8] - Bax: təmhidul qəvaid, səh 62-64 

Həkim Səbzvari Əsfarın traktatında buyurur:

«أن للحق تعالى بعد تجلیه الذاتی على ذاته بذاته تجلیا على أسمائه و صفاته و لوازمها و تجلیا على ذوات الأشیاء. أما الأول فکما أن له مقاما أحدیا و هو مرتبة نفس الذات و الهویة المطلقة کذلک له مقام واحدی و هو مرتبة الذات المستجمعة لجمیع الأسماء الحسنى و الصفات العلیا مستتبعة للأعیان الثابتة للماهیات الممکنة بحیث لو جاز إطلاق الماهیة على تلک المعانی المعقولة أعنی مفاهیم الأسماء و الصفات لکانت الأعیان لوازم الماهیات و هی فی هذه المرتبة لا مجعولة بلا مجعولیة الذات موجودة بوجود الذات لا بوجود آخر أما تجلی الثانی فهو تجلیه فی مرتبة کن على ذوات الأشیاء و هذا لتجلی یسمى بالفیض المقدس کما أن الأول و هو تجلیه فی أسمائه و صفاته یسمى بالفیض الأقدس و هذا هو الرحمة الصفتیة التی وسعت شیئیة مفاهیم الصفات کما أن الفیض المقدس هو الرحمة الفعلیة التی وسعت شیئیة الماهیات»

Əsfar, cild 8, səh 3

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Bir Avropalı üçün İslam və şiəni olduğu kimi tanıtdırın.
    4411 Qədim kəlam
    İslam lüğətdə təslim olmaq və boyun əymək deməkdir. Bunun üçün də İslam dinini, İslam adlandırmışdırlar ki, onun bütün göstərişləri aləmlərin Rəbbi olan Allahın qarşısında təslim olmaqdır ki, insan yeganə Allahdan başqasına itaət etməsin və yalnız o Allahın əmrlərini yerinə yetirsin. Həqiqətdə İslam dini bütün keçmiş ...
  • İnsan və Allah tərəfindən olan hidayətlər.
    4602 Qədim kəlam
    İnsanların düz yola hidayət olması iki qismə bölünür:Birincisi insanın daxilindən (fitrətən) gələn tohid səsidir ki, buna bəzən təbii (təkvini) hidayət və vicdanın səsi də deyirlər.Qurani- kərimin bəyanına əsasən bütün dünya insanları, Allah taalanın lütfü sayəsində bu hidayət növündən bəhrələnərək ilahi şəriətə tərəf yönəlmişdir.İkinci hidayət yolu isə möminlərə ...
  • Haram yoldan əldə edilmiş və sahibi də məlum olmayan pulun xumsu ödənməlidirmi?
    3983 İtmiş və sahibsiz mallar
    Haram yol ilə əldə edilən pul əldə edənin şəxsi malikiyyətində deyil. Öz əsas maliki və ya maliklərinə qaytarılmalıdır. Əgər bu mümkün deyilsə, Maliki məchul malın hökmündədir. Və xumsu yoxdur. Bəlkə o pulun bütövü Camiuş- şərait bir mərcəi təqlidin ixtiyarında olmalıdır və ya onun icazəsi ilə sahibinin niyyətinə ...
  • Allah nə üçün div kimi xəyali varlıqlara varlıq bağışlayır? Digər tərəfdən yaddaşt edir ki, bu divlər ancaq Allahın izniylə ziyan yetirirdilər?
    4424 Qədim kəlam
    Cin bir varlıqdır ki, Quran onun yaradılışı barədə buyurur: "Və cinni ondan qabaq (Adəmin yaradılışından) isti və yandırıcı oddan yaratdıq". Buna əsasən cin həqiqi varlıqlardandır ki, hidayətləri üçün Peyğəmbərlər göndərilibdir. İnsan kimi Allahın ibadətinə əmr olunubdur. Allahın göstərişləri qarşısında itaət ya boyun qaçırmaq nəticəsində, kafir ...
  • Mələklər ismət dərəcəsinə sahibdirlər?
    4146 فرشتگان
    Mələklər və firiştələr çox şərif və lətif varlıqlardırlar. Mələklər çoxlu yaxşı xüsusiyyətlərə sahibdirlər ki, Quran ayələrində bəyan olubdur- o cümlədən heyvani və maddi xüsusiyyətlər onların vücuduna yol tapa bilmir. Mələklərin heç cürə günah etməyə meylləri və qüdrətləri yoxdur. Buna əsasən hər cür günahdan pak ...
  • Bəni İsrailin dana pərəstişinin cəzası hikmətli idi?
    4277 Təfsir
    Təfsirçilər bu ayədə Allahın öldürmək əmrindən məqsədində üç ehtimal veriblər: 1. Bu əmr, imtahan əmri olub və onların tövbəsiylə bu əmr onlardan götürülübdür. 2. Bu ayədə qətldən məqsəd şeytani vəsvəsələri və nəfsani şəhətlər kəsməkdir. 3. Ayədə qətldən məqsəd, həqiqi qətldir yəni bir- birinizi öldürüb həlak ...
  • Misir müsəlmanlarının imam Əliyə (ə) inancları vardırmı?
    3902 تاريخ بزرگان
    Misir dövləti İslamın mühüm mərkəzlərindən biridir və Misir xalqı Əhli- beytə xüsusi hörmət və sevgi bəsləyirlər. İranın Misirdəki mədəniyyət nümayəndəsi cənab Dr Zəmani bu barədə belə deyir: Bu ölkənin bütün əhalisini Əhli- beyit (ə) və Peyğəmbər (s) aşiqi hesab etmək olar. Onlar pak İmamlara (ə) şiddətli şəkildə ...
  • Nə üçün Allah- Taala Kəbə evinin düzəlməsini əmr edib?
    6137 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi
    Ayə və hədislərə istinad edərək deyə bilərik ki, Məkkə və Kəbə evi bəşəriyyətin hidayət yolunun və İlahi ibadətin göstəricisidir. Bundan əlavə insanlar üçün bərəkət və onların ibadət üçün cəmləşdikləri müqəddəs məkandır. Bu yerin susuz olmağına və daim quru səhralıq olmağına baxmayaraq İlahi öz bərəkətini buraya nazil edərək bu yeri bəşəriyyət ...
  • Fariks bazarının şəri hökmü nədir?
    3030 Elektronik ticarət
    Fariks bazarı elə bir bazardır ki, orda müxtəlif ölkələrin valyutaları (riyal, dollar, evro, pund, dinar və s..) alış-veriş olur. Bu bazarda bir valyutanı digar bir valyutya alıb satırlar. Bu alverda qayda belədir ki, hər kəs düşünsə ki, bir müddət sonra hansısa bir valyutanın qiyməti qalxacaq, o valyutadan ...
  • Nə üçün Əbdullah Cəfər Kərbəla səfərində imam Hüseyn (əleyhis-salam)-la getməmişdir?
    5631 تاريخ بزرگان
    Əbdullah ibni Cəfərin Kərbəlada iştirak etməməsi ilə əlaqədar çoxlu dəlillər qeyd etmişlər. Onların bəziləri münaqişəlidir və qəbul etmək olmaz. Amma bəzilərinə etimad etmək olar. Onların ən mühümü və yaxşısı Əbdullahın yaşlı və xəstə olmasıdır. Bu, digər tarixi hadisələrlə, o cümlədən öz ailəsini imam Hüseyn (əleyhis-salam)-ın karvanı ilə göndərməsi, Kərbəlada iştirak ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127972 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    97045 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78646 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67514 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61883 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39374 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33464 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28756 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28369 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26471 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...