Ətraflı axtarış
Baxanların
4382
İnternetə qoyma tarixi: 2010/10/13
Sualın xülasəsi
“Аллаһын илк јаратдығы әглдир” – сөзүнүн мәнасы нәдир?
Sual
“Аллаһын илк јаратдығы әглдир” – сөзүнүн мәнасы нәдир?
Qısa cavab

Фәлсәфи терминолоҝијада әгл (шәриәт вә Гуранда дејилән мәләк дә адландырмаг олар) елә бир субстансијадыр (ҝөвһәрдир) ки, һәм затән (өзлүјүндә) вә һәм дә фелән (ишдә)  мүҹәррәддир. Јәни, затән мадди олмајыб, ишләрини һәјата кечирмәкдә бәдән кими мадди аләтә еһтиајҹы јохдур. Әлбәттә бу там мүҹәррәд варлығы инсан нәфсинин гүввәләриндән сајылан тәфәккүр гүввәси илә сәһв салмаг оламз. Бахмајараг ки, инсанын нәфси тәфәккүр мәрһәләсиндә мүҹәррәд варлыгларла о ҹүмләдән, әгл аләми илә әлагә јарадыр вә өз истедадына мүнасиб бир шәкилдә о аләмдән истифадә едир.

Варлыг аләминдә “әглләр аләми” адлы бир аләм вар. Бу аләм, ашағы сәвијјәли аләмләрин јаранмасында васитә ролуну ојнајыр. Бунунла јанашы илк јаранан варлыг “илк әгл” вә ја “илк јаранан” ваһид вә антиваһидин вүҹуду исә нә маддәјә, нә замана вә нә дә потенсиаллыға бағлыдыр. Јаратмагда вә тәсир гојмагда Аллаһ-тааланын пак затындан башга һеч бир шејә мөһтаҹ дејил. Илк әглдә, Аллаһ-тааланын бүтүн камал сифәтләри зүһур етмишдир. Бу варлыг, имкан аләминдә јаранмышларын ән камилидир вә мүмкүн варлыгларын арасында ән камили, ән шәрәфлиси, ән гүдрәтлиси вә ән бәситидир. Һалбуки, Аллаһ-таалаја нисбәтдә Она мөһтаҹ, фәгир вә там шәкилдә Она бағлыдыр.

Фәлсәфәдә сәбәб вә нәтиҹәнин ујғунлуғу ганунуна әсасән, сәбәбијјәт бәһсиндә гејд олунур ки, нәтиҹә сәбәбин ҹилвәси, тәзаһүрү вә тәҹәлла мәрһәләсидир. Әслиндә нәтиҹә өз сәбәбинин ән ашағы мәрһәләсидир. Бу гануна әсасән, сәбәб һәр нә гәдәр әшрәф вә уҹа мәгамлы олса, нәтиҹәнин дә вүҹуду јүксәк мәгамлы, шәриф вә нәтиҹәләрин ән үстүнү һесаб олунаҹаг. Бу ҹәһәтдән, Аллаһ-тааланын јаратдыглары арасында илк нәтиҹә вә варлыг олан әгл, Һагг-тааланын бүтүн камиллик сифәтләрини өзүндә тәзаһүр етдирир.

Ислам Пејғәмбәриндән (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) вә мәсум Имамлардан (әлејһимуссалам) бизә чатан рәвајәтләрдә “илк јаранмыш” вә ја “илк мәхлуг” вагәдә мүхтәлиф ифадәләрлә ад апарылмышдыр. Онлардан бәзиләриндә Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) нуруну, Аллаһ-тааланын илк јаратдығы варлыг кими ачыгламышлар.

Ətreaflı cavab

Әглин маһијјәти: Фәлсәфи терминолоҝијада әгл (шәриәтдә вә Гуранда адландырырыг) елә бир субстансијадыр ки, һәм затән вә һәм дә фелән (ишдә) мүҹәррәддир. Јәни, өзү мадди олмајыб, ишләрини ҝөрмәкдә дә бәдән кими васитәјә еһтиајҹы јохдур. Истәр тәбиәт аләминдә, истәрсә дә метафизик аләмдә халис әглин белә васитәләрә еһтијаҹы јохдур. Белә мүҹәррәдә “там мүҹәррәд” дә дејилир. Әгл, тәбиәтдәки варлыглара тәсир едир, амма өзү һеч вахт тәсир гәбул етмир. Үмумијјәтлә, там вә сырф мүҹәррәд варлыг сабит вә дәјишмәз олуб, онда һеч бир дәјишиклик вә заман олмур. Заман һәрәкәтинин өлчүсү вә она табе оолдуғундан, там варлығын исә замандан ајрылдығына ҝөрә, белә мүҹәррәд варлыға заманын нисбәт верилмәси мәнасыздыр. Бир мәсәләјә дә диггәт етмәк лазымдыр ки, там мүҹәррәд варлыг сајылан әгли, инсан нәфсинин гүввәләриндән сајылан тәфәккүр васитәси олан “инсан әгли” илә сәһв салмаг олмаз.[1]

Әлбәттә, варлыглар аләми вә каинат бир ҹәһәтдән үч үмуми аләмә: маддә, мисал вә әгл аләминә бөлүндүјүнә ҝөрә инсанын дәркләри дә үч гисмә: һисси, хәјали вә әгли идрака бөлүнүр. Инсанын нәфси идрак заманы гејд олунмуш мәртәбәләрин һәр бири илә мүнасиб әлагә јарадыр. Она ҝөрә дә инсанын нәфси вә идрак гүввәси үмуми дәркләр мәгамында сырф мүҹәррәд аләмлә (әгл аләми) илә бағланты јарадыр вә өз истедадына мүнасиб шәкилдә о аләмдән истифадә едир вә фејз әлә ҝәтирир.[2]

Илк јараныш; Әгл: Бүтүн һикмәт алимләри, мәшшаиләр, ишрагиләр вә молла Сәдранын давамчылары (әглләрин сајы вә чохлуғунун неҹәлијиндә фикир ајрылығы ҹәһәтдән) белә бир әгидәдирләр ки, хүсуси әгли аләм вар вә бу аләм өзүндән ашағы сәвијјәли аләмләрин јаранмасында васитә ролуну ојнајыр. Беләликлә ән јүксәк сәвијјәли аләм һәмин әгл аләмидир ки, әввәла тәкдир, икинҹиси антуалдыр (ҝерҹәкликдә мөвҹуддур), үчүнҹүсү исә варлығы замана, маддәјә вә истедада бағлы дејилдир вә дөрдүнҹүсү, јарадылыш вә варлыг аләминдә тәсир гојмагда, Аллаһ-тааланын пак затындан башга бир шејә мөһтаҹ дејилдир.

Фәлсәфәдә сәбәб вә нәтиҹәнин ујғунлуғу ганунуна әсасән, сәбәбијјәт бәһсиндә гејд олунур ки, нәтиҹә сәбәбин ҹилвәси, тәзаһүрү вә тәҹәлла мәрһәләсидир. Әслиндә нәтиҹә өз сәбәбинин ән ашағы мәрһәләсидир. Бу гануна әсасән, сәбәб һәр нә гәдәр әшрәф вә уҹа мәгамлы олса, нәтиҹәнин дә вүҹуду јүксәк мәгамлы, шәриф вә нәтиҹәләрин ән үстүнү һесаб олунаҹаг. Бу ҹәһәтдән, Аллаһ-тааланын јаратдыглары арасында илк нәтиҹә вә варлыг олан әгл, Һагг-тааланын бүтүн камиллик сифәтләрини өзүндә тәзаһүр етдирир. Бу варлыг, имкан аләминдә јаранмышларын ән камилидир вә мүмкүн варлыгларын арасында ән камили, ән шәрәфлиси, ән гүдрәтлиси вә ән бәситидир. Һалбуки, Аллаһ-таалаја нисбәтдә мөһтаҹ, фәгир вә там шәкилдә сырф Она бағлыдыр. Бу ҹәһәтдән, илк јаранмыш олан (әгли там) өз варлығынын шиддәти, үстүнлүјү илә јанашы затән потенсиал олараг мәһдуддур. Бу мәһдудијјәт өз нөвбәсиндә онун нәтиҹә вә мәхлуг олмасына дәлаләт едир. Бу потенсиал мәһдудијјәт илк әглин варлыг аләминдә мәгамыны мүәјјәнләшдирир вә она мүәјјән һүдуд верир. Һәмчинин, белә бир варлығын маһијјәтинин дә “мүмкүн варлыг” олдуғуну ачыглајыр. Чүнки, маһијјәт варлығын һәгигәтидир. Она ҝөрә дә мәһдуд варлығын маһијјәти вардыр. Илк әглин шәхси бир ваһид олмасына бахмајараг, онда бир нөв чохлуг да вар вә һәмин чохлуг онда чохлу мүмүкүн варлыгларын јаранмасына имкан верир. Әксинә, Һагг-таалаын пак затында һеч бир чохлуғун олмасы мүмкүн дејилдир.[3]

Ирфан нәзәријјәси:

Билдијимиз кими ирфан мөвзусу фәлсфә мөвзусундун үстүндүр вә ирфан мөвзусунда бәһс олунун фәлсәфә ганунлары өзүнәмәхсус даһа дәгиг фәлсәфи-ирфани ҝөзәллији өзүндә ачглајыр. “Әл-Ваһид”[4] әсас ганунунун әсас елементләри сајылан иҹад (судур) етанасија мәсәләсидир. Бу мәсәлә (етанасија) фәлсәфә бәһсиндә өзүнү “иҹад”, “сәбәбијјәт” вә буна охшар шәкилдә ҝөстәрир. Бу мәна һеч вахт ирфан бәһсиндә ҝәлән “тәзаһүр”, нәшәт” вә “зүһур” мәнасыны чатдыра билмир. Демәли, гејд олунмуш әсас ганунун әсас үнсүрләри ирфан вә фәлсәфә бәһсләриндә фәргләнирсә, онларын мәналары ирфан бәһсләриндә фәлсәфә бәһсиндәки мәналардан даһа үстүн вә долғун олурса, һәмчинин, сәбәбијјәт принсипи фәлсәфә вә ирфанда бир тәрифлә ачыгланмырса, онда шүбһәсиз ки, “әл-Ваһид” ганунунун мәнасы бу ики саһәдә (ирфан вә фәлсәфәдә) јәни, әгли вә шүһуду (батини мүшаһидә мөвзусунда) мүхтәлиф мәналарда ишләнәҹәк. Нәтиҹәдә, “илк јананыш” олан варлығын маһијјәти, “философ мәдәнијјәтиндә” “илк заһир оланла” “арифин мүшаһидәсиндә”ки, маһијјәтлә фәрглидир.  Она ҝөрә дә әҝәр варлыгларын һамысы бир һәгигәтин мүәјјән мәртәбәләриндән олса вә Һагг-таала онларын ән али мәртәбәсиндә олса, ҝениш әһатәјә малик олан һалда, Һагг-таалаја бағлы ваһид бир дәрәҹәләри малик варлығын ондан иҹад олмасыны тәсәввүр етмәк һеч дә чәтин дејил. Бу әсаса ҝөрә демәк олар ки, ваҹибдән иҹад олан о ҝениш мәртәбәли ваһид елә бир мәртәбәјә малик вәһдәтдир ки, варлыг аләминдә градасија принсипини нәзәрә алмагла ән али дәрәҹәли мәртәбәјә маликдир. Варлығын градасијасына әсасән, ваҹибдән иҹад олан шеј варлығын һәгиги нүмунәси кими там бағлылыгдан ибарәт олмасы илә  јанашы һеч бир мүстәгиллији јохдур вә там шәкилдә ваҹиб Һагга бағлыдыр. Буна ҝөрә дә мүтләг вәһдәти вә мүтләг бәситлији вә бу кими мәналарда дүзәлиш етмәк вә нәтиҹәдә Гуранда ҝәлән бу ајәни үрәјимиз истәдији кими тәфсир етмәк олмур: “Бизим бујурдуғумуз бир ҝөз гырпымында јеринә јетәр!” [5]  Чүнки, Һагг-таала бу мәктәбдә һәгигәти бәсит тәгдим етмәсинә бахмајраг, бу бәситлик ејни јох, нисбидир. Јәни, Өз фејзинә нисбәтдә һеч бир гејд вә шәрти јохдур вә сырф бәситдир, мүрәккәб дејилдир.                 Амма Һагг тааланын өзүндән мүәккәблик сифәти инкар олдуғуна јәни, мүтләг мүҹәррәд  (елә бир маһијјәт (варлыг ки) өзүндән башга һеч бир шејлә бирләшмәк вә ваһидләшмәк шәрти онда тәсәввүр олунмур – јәни елә бир варлыг ки мүтләг шәкилдә һеч бир шејә еһтијаҹы јохдур вә һәр тәрәфли еһтијаҹсыздыр “би шәрти ла”, нә “ла би шәрт” јәни, елә бир маһијјәт вә варлыг ки, өз-өзлүјүндә камил дејил вә башга маһијјәт мөһтаҹдыр). Демәли Һагг таланын өз затында елә бир гејд вардыр ки, О өзүнүн затынын мүтләг шәкилдә ачыгланмасына мане олур вә әҝәр гејдлә ачыгланса, бүтүн там әшјалара мүтләг јох, гејдли һалда малик олур. Ондан иҹад (садир) олан шеј исә елә јеҝанә бир һәгигәтдир ки, өз бәситлији илә бүтүн варлыг аләмини әһатә едир вә ирфанда мүшаһидә едилән бәситлик исә бу мүтләг фејзә чата билмәз. Илк јаранмыш әгл һаггында ирфан аләминдә, бу ганундан үстүн сәвијјәдә сәбәбијјәтин тәзә бир гануну ачыгланмыш вә бу ганунун даирәси о гәдәр ҝенишдир ки, ики тәрәфдән јәни, “ән мүгәддәс фејз” вә “мүгәддәс” тәрәфләри әһатә етмәкдән ҝенишдир. Чүнки, мүәјјәнлик рәнҝи илә бојанмыш һәр бир шеј һәмин рәһмани нәфәсин вә бәситләшмиш фејзин әһатәси алтында гәрар тутур вә онда мүтләглик  вә гејдсизликдән башга һеч бир гејдә јер јохдур. Онун һаггында һеч вахт маһијјәт вә она бәнзәр ифадәләрини ишләтмәк олмаз. Нәтиҹәдә, белә бәһсдә маһијјәтин нуру вә парламасы һикмәтиндән сөз ачылмасына имкан олмамасындан әлавә, али һикмәтин фәгр вә еһтијаҹлы олмасындан да сөз ачылмаға маҹал јохдур. Чүнки, фәгрин имаканлығы варлығын ејни бағлылығы демәкдир вә варлыгдан һеч бир сәһми олмајан бир шејин сырф бағлылыг ролуну ојанамасына бахмајараг онда фәлсәфи еһтијаҹлыг тәсәввүр олунмасада ирфани фәгирлик вә еһтијаҹлыг өз јериндә галыр. Белә мәгамда олан бир варлығын өзүндән һеч бир варлығы вә вүҹуду јохдур. Һәр һалда, илк јаранмыш варлыгда белә бир вүҹудун маһијјәт вә вүҹуддан ибарәт олмасы нәзәријјәси һеч дә дүзҝүн тәсәввүр дејилдир. Ирфан бахымында илк јарадылмыш вуҹубд вә маһијјәтдән тәшкил тапдығы бир тәгдирдә, тәбии ки сонракы јарадылышлар һагда суала јер галмыр. Чүнки, Аллаһ-таала әввәл, сонунҹу заһир вә батин олмасы илә јанашы һәм дә батиндә дә һеч бир шеј Она тај дејилдир. Һәр һалда “әввәл, ахыр, заһир вә батин”[6] олан бир варлыгда маһијјт вә тәркибдән сөз ачыла билмәз вә онун һаггында һеч вахт икинҹи, үчүнҹү вә саир тәсәввүр олуна билмәз.[7]

Илк әгл һәмин Мәһәммәдин (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) нурудур:

Бөјүк варлыг аләми руһани вә ҹисмани варлыглар топлусудур. Бөјүк аләм инсанијјәт һәгигәтинин сурәти вә гејбин хәлифәсидир. Камил инсан, инсанијјәт һәгигәтинин камиллик мәзһәри олдуғуна ҝөрә, бүтүн варлыг аләминин дә камалллар мәзһәри олур вә О, аләмин тәдбир төкәнидир. Онун һәгигәти һәмишә гејбдә олуб, илаһи сифәтләрлә вәсф олунур вә бу һаггын маһијјәти һәмишә гејбдәдир. Еләҹә дә, хәлифә истәр руһлара вә истрсә дә гејри-руһлара өз инсанијјәт һәгигәтинә ҝөрә һәмишә фезј верир. Чүнки, ики фејз арасында васитә јалныз илк әглә аиддир вә илк әгл инсанијјәт һәгигәтинин илк мәзһәридир. Неҹә ки, Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бујурур: “Аллаһ-тааланын илк јаратдығы мәним нурумдур!”[8]  Бу ҹәһәтдән, Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) гејбин хәлифәси, заһир вә шаһадәт аләмидир. Хәлифә, варлыг аләминин ҹаны һөкмүндә олур ҝизлидир. (неҹә ки инсанын ҹаны бәдәндә ҝизлидир) [9]

Елә ки, Аллаһ-таала, Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) нуруну јаратды, о нурда онлара ејни вүҹуд вермәздән әввәл бүтүн пејбғәмбәрләрин вә өвлијанын руһларыны бир јерә ҹәм едир.[10] Бу илк әгл мәрһәләсиндәдир. Даһа сонра үмуми варлығы өзүндә һифз едән Лөһви-мәһфуздан зүһур әрсәсинә ҝетдикҹә, ваһид нәфси бир-бириндән ајрылыр. Бунунла да, торпаг аләминдә бир-биринин ардынҹа дүнјаја ҝәлиб инсанлар арасында өз нурларыны ачыглајырлар.[11]

Әзәлдән Аллаһдан илк фејз тапан,

Әбәди Аллаһын мәрифәт ҝүзҝүсүдүр.

Аллаһын илк әрсәјә ҝәтирдији үмуми әгл (әгли күлли)

Бу пејғәмбәрләр нурунун падышаһы,

Һидајәт нуру, хәтми рәсули Мустафа (пејғәмбәрләрин сонунҹусу)

Сәфа вә ҹәфа јолунун һидајәтчиси

Мәтндәки терминләрин изаһы:

Гарадасија мәртәбәләри: Вүҹуд, јеҝанә бир һәгигәтдир амма, онда бир нөв чохлугда тәзаһүр едир. Бу чохлуг вүҹудун вәһдәти илә фәргли олмамасындан әлавә онун вәһдәтинә дә тәкид едир. Бу чохлуг елә бир чохлугдур ки, онларын фәргли ҹәһәтләри әслиндә мүштәрәк ҹәһәтләринә гајыдыр. Мүхтәлиф һәгиги камал сифәтләринин зүһуру әслиндә јеҝанә бир һәгигәтдә мүхтәлиф шәкилләрдә зүһур едән сифәтләрдир.

Зәифлик вә шиддәт, биринҹи вә ахыр, потенсиаллыг вә антналлыг вә саирә кими сифәтләр бу мәнада өзүнә јер тапыр. Она ҝөрә ки вүҹудун һәгигәти, өз затында вәһдәт вә чохлуға маликдир. Белә ки, ики варлығы бир-бириндән ајыран ҹәһәт, әслиндә онлары бир-биринә бағлајан ҹәһәтидир. Гарадасјанын мәнасы будур.

Јох шәрти вә гејд шәртсиз (бе шәрти ла вә ла бе шәрт јәни, бир шејин олмамасы шәрти илә јахуд гејд-шәртсиз): Јәни, бир шеји белә бир шәртлә нәзәрдә тәсәввүр етмәк ки, затындан башга онда бир шеј тәсәввүр олунмасын. 2-и мәна исә һәр һансы бир вүҹуду мүтләг вә азад шәкилдә тәсәввүр етмәк анламына ҝәлир. Јәни, һансыса бир шејин әввәлҹәдән она гошулуб-гошулмајаҹағыны шәрт етмәмәк.

Рәһмани нәфәс: “Нәфәс” јәни, һава, јәни, ағыз бошлуғунда һәрфләрин мәхрәҹинин мәканына дәјмәдән ағыздан чыхан һавадыр. Бу һәлә сөз сајылмајан, садәҹә һава вә рәнҝсиз, гејри-мүәјјән нәфәсдир. Демәли сөз о нәфәсә дејилир ки, ағыз бошлуғунда мүәјјән һәрфләрин ишләндији јерләрә дәјмәклә ағыздан чыхсын вә мүәјјән сөз вә һәрфләрдән ибарәт олсун. Рәһмани нәфәс һәмин илаһи нәфәсдир ки, затын батининдә олан бир шејин изһар олунмасына сәбәб олур.

Фәгр имканы: Јәни, варлығын маһијјәтини сәбәбин варлығына там шәкилдә затән бағлы вә мөһтаҹ олмасына дејилир.

Бөјүк аләм: Аләм, форма вә деталларын һармонијасында инсан кимидир. Она ҝөрә дә бәзән аләмә “бөјүк инсан”, инсана исә “кичик аләм” дејилир.

Ҹәлаләддин Руми өз Мәснәвисинин дөрдүнҹү фәслиндә јазыр:

Бәс, кичик шәкилдә олан аләм сәнсән,

Бәс, бөјүк аләм мәнасы дә сәнсән

Үмуми нәфс: Әрши әланын тәдбир төкәнинә үмуми нәфс дејилир.


[1]Ислам фәлсәфәсинә мүгәддимә, Әбдуррәсулун бәндәчилији,сәһ.186; Имам Хомејни (рәһмәтуллаһ) адына елми-тәдгигат мүәссисәси.

[2] Бидајәтул-һикмәт, он икинҹи мәрһәлә, икинҹи фәсл, сәһ.14-143; он икинҹи мәрһәлә, доггузунҹу фәсл, сәһ.171-172; Ниһајәтул-һикмәт, он биринҹи мәрһәлә, үчүнҹү фәсл, сәһ.143-146; он биринҹи мәрһәлә, доггузунҹу фәсл, сәһ.313-323; Әсфар, ҹ.1; сәһ.303; ҹ.7; сәһ. 262-276; Ниһајәтул-һикмәтин шәрһи, Мисбаһ Јәзди, Мәһәммәд Тәги, № 355-460.

[3]Тәрҹүмә вә шәрһ Бидајәтул-һикмәт, Ширвани, Әли, ҹ.4;сәһ-236; Гум елми һөвзәсиндә Ислам тәблиғаты идарәси нәшријјаты мәркәзи.

[4]Фәлсәфә мөвзусунда бәһс олунун мүһүм бәһсләрдән бири дә “әл-Ваһид ла јәсдуру әнһу илләл-ваһид” (Ваһид бир варлыгдан јалныз, ваһид варлыг төрәнә биләр), Әлламә Тәбатәбаи, Бидајәтул-һикмәт, једдинҹи мәрһәлә, дөрдүнҹү фәсл, сәһ.113-114; Ниһајәтул-һикмәт, алтынҹы мәрһәлә, дөрдүнҹү фәсл, сәһ.165-167.  

[5] Гәмәр сурәси 50.

[6] Һәдид сурәси 3.

[7] Әл-Гәваидә мүгәддимәнин һашијәси, Ҹавад Амули, Абдуллаһ, сәһ.50-53; хүласә, Зәһра нәшријјаты.

[8] Сиреји Һәләбијјә, ҹ.1; сәһ.159.

[9] “Фүсусул-һикәм” китабына јүксәк дәрәҹәли һиммәтләр адлы шәрһ. Һәсәнзадә Амили, Һәсән, сәһ.52; Иршад вә мәдәнијјәт назирлијнин чап вә нәшријјаты.

[10] Јәни, тарихин мүәјјән мәрһәләсиндә јаранмаздан әввәл (ред.)

[11] Шәрһ Фүсусл-һикәм, Ҹами.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Hədislərdə gəlmişdir ki: İki nəfər arasında sülh yaratmaq bütün namaz və oruclardan üstündür dedikdə nə nəzərdə tutulur?
    4685 Hədis elmləri
    Bəzi tərcüməçilərin etdiyi tərcümələrdə sizin işarə etdiyiniz kimi diqqətsizlik baş vermişdir. Ona görə ki, ərəb mətninə diqqət eləsək “صَلَاحُ ذَاتِ الْبَیْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ الصَّلَاةِ وَ الصِّیَام”[1] görərik ki, Allahın Rəsulunun (ə) kəlamı bu cürdür ki, iki nəfər arasında sülh yaratmaq bir çox namaz ...
  • Əl telefonuna enerji yükləməkdən ötrü məscidin işığından istifadə etmək olarmı?
    3147 Məscidlərin və müqəddəs yerlərin əhkamı
    Baxmayaraq ki, məscidin işığından və vəsilələrindən şəxsi məsələlərdə istifadəsinə icazə yoxdur amma, dəqiq bilinsə ki, məscidi tikən və ya onun şəri hamisi bu işə icazə versə, iradı yoxdur. Əlavələr: Təqlid mərce müctehidlərinin bu mövzuda nəzərləri:[1] Həzrət ayətullah üzma Xamnei (Allah qorusun); Əgər vəqf olunana ...
  • Hurul- eyn barəsində və onların qadınlara da məxsus olması barədə açıqlama verin?
    7712 Təfsir
    Allaha iman və yaxşı işlər qarşısında İlahi nemətlərdən biri də cənnət və onun nemətləridir. Behiştə daxil olmaq üçün kişiylə qadın arasında heç bir fərq yoxdur. Allahın behiştdə verdiyi nemətlərdə biri də (Hurul- eyn)- dir ki, Quran və bir çox rəvayətlər ona işarə etmişdir. Buna görə də bir çox təfsir ...
  • İmam Zamanını (əc) zühuru göydən gələn uca bir səsəmi bağlıdır? Ondan əvvəl zühur olacaqmı?
    3493 نشانه های ظهور
    İmam Zamanın (əc) qəti zühur əlamətlərindən biri Qədr gecəsi bütün göy aləmini uca bir səsin bürüməsidir. Rəvayətlərə görə bu səs “seyhə” və ya “səs” adlanır və mübarək ramazan ayının 23-cü Qədr gecəsi və cümə axşamı ilə üst-üstə düşür.[1] Bütün dünya əhli öz qulaqları ilə ...
  • Nəzirlə əhdin nə fərqi nədir?
    4309 بیشتر بدانیم
    Nəzr, əhd və and içmək, ona əməl edilməsi (hər biri üçün qərar verilən şərtləri nəzərə almaqla) lazım olan, Allahla bağlanmış bir əhd və peymandır. Ona görə də, bu cəhətdən bir- birinə oxşayırlar. Aşağıda əvvəlcə hər birinin tərifi, sonra fərqləri açıqlanacaq. "Fiqh terminində" nəzir; ...
  • Вилајәти фәгиһин васитә илә сечилмәси гајдасында дөвр ирады гаршыја чыхыр. Буну неҹә һәлл етмәк олар?
    5113 Nizamlar (Qurluşlar)
    Һазырда Иран Ислам Республикасында вилајәти фәгиһи сечән мүтәхәссисләр (хубраган) мәҹлисини мүһафизләр шурасы тәсдиг едир. Инди бела бир шүбһә јараныр ки “әҝәр мүһафизләр шурасыны рәһбәр тәсдиг едирсә, мүһафизләр шурасынын үзвүләри вилајәти-фәгиһи сечән мүтәхәссисләри тәсдиг едирсә, вә онлар да рәһбәрлији сечирсә, бу мәсәлә гејри-мүмүкүн олан ...
  • Səfərə çıxmaqın, qəsr namazının və şəhərin sonunun meyar və sərhədlərini izah edin
    5561 Səfərdə olmaq
    Böyük mərcə təqlidləri bu suala aşağıdakı kimi cavab vermişlər: Həzrət ayətullah ul üzma Xamenei: 1. Səkkiz fərsəx[1] olan yolla getmək istəsəniz namazı şikəstə qılınız və əgər səkkiz fərsəx olmayan yolla getsəniz namazı bütöv qılmalısınız. 2. Əvvəl səkkiz fərsəxi ...
  • Namaz əsnasında salamı cavablandırmağın yolu necədir?
    4063 Nizamlar hüquq və əhkam
    Namaz halında, insan başqasına salam verə bilməz. Əgər başqası ona salam versə, gərək o cür cavab versin ki, salam kəlməsi əvvəldə gəlsin;Məsələn desin: " السَّلٰامُ عَلَیْکُمْ" ya " سَلٰامٌ عَلَیْکُم" və lakin " عَلَیْکُمُ السَّلٰامْ
  • Aya həzrət Məhdi (ə. c.) təzə din və Qurandan başqa bir kitab gətirəcəkdirmi?
    3986 Qədim kəlam
    Bildiyimiz kimi İslam dini Allah tərəfindən və bütün səmavi dinləri kamil edən bir din kimi Peyğəmbərə (ə) nazil olmuş və qiyamət gününə kimi sabit və dəyişilməzdir. Bütün İlahi övliyaları və məsum imamların vəzifəsi bundan ibarətdir ki, onu hifz edib və onu insanlar arasında nəşr etsinlər. O cür ki, həzrət Əli ...
  • Alim və fazil kimə deyirlər və fərqləri nədir?
    6501 Nəzəri əxlaq
    Elm və bilik, cahillik və nadanlığın əksidir. Elm və biliyə sahib olan şəxsə alim deyilir. Amma fəzl, bir şeyin artıq olmağına deyilir. Və onun ziddi nöqsandır. Başqalarına nisbətdə üstünlüyü olan şəxsə fazil deyirlər. Bu cəhətdən demək olar ki, hər bir elm üstünlükdür, amma hər üstünlük elm deyil. ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127683 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    96830 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78419 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    66954 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61700 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39281 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33133 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28690 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28282 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    26352 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...