جستجوی پیشرفته
بازدید
1854
آخرین بروزرسانی: 1397/02/29
خلاصه پرسش
منظور از بنیادگرایی اسلامی چیست؟
پرسش
بنیادگرایی یعنی چه؟ و منظور از بنیادگرایی اسلامی چیست؟
پاسخ اجمالی
کلمه «بنیادگرایی»، معادل کلمه لاتین Fundamentum به معنای شالوده، اساس و پایه است.[1] معادل این واژه در زبان عربی «الاصولیه»[2] است که به معنای بازگشت به اصول و مبانی می‌باشد. این اصول و مبانی می‌تواند در قالب یک مذهب، یک دین، یک ایدئولوژی یا یک مکتب باشد.
بنیادگرایى تنها مخصوص مسیحیت نیست، بلکه سایر ادیان را نیز در برمی‌گیرد؛ لذا درباره مشخصات بنیادگرایى به صورت کلى چنین آمده است:
«مشخصه اصلى بنیادگرایان یک شریعت آن است که بیش از دیگر پیروان شریعت که با دنیاى پیرامون همساز شده‌اند، پیگیر مفاهیم بنیادى نخستین می‌مانند. آنان به بنیادهاى ایدئولوژى یعنى متن‌هاى بنیادى مقدس باز می‌گردند و قاطعیت و جزمیّت آنها را جدّى می‌گیرند. جزمیات مدارا ستیز در اصل باید مدام فتنه‌گر، خشونت پیشه و جنگ‌جو باشند و هر تفکر جزمى به ناگزیر مدارا ستیز است».[3]
با تأمل در این تعریف به‌وضوح نگاه منفى نسبت به بنیادگرایى یا اصول‌گرایى در ادبیات سکولار غرب نمایان می‌شود. شاخص‌هایى مانند ناهمسازى با دنیاى پیرامون و جدید، جزمیّت‌گرایى، فتنه‌گرى، خشونت پیشگى و جنگ‌جویى. بنابراین، هنگامى که در گفتمان لیبرال غربى از اصول‌گرایى درباره یک دین یا مکتب سخن گفته می‌شود، نگاه منفى و تنفّرآمیز نسبت به آن آشکار است؛ زیرا مرادشان مفهوم مثبت پایبندى به اصول و مبانى منطقى نیست، بلکه تنگ نظرى و کوته‌بینى را القاء می‌کنند.[4]
بنیادگرایان اسلامی؛ ادعا می‌کنند که هدفشان بازگشت به اصول، ریشه و اساس برای شناخت و فهم اسلام و دعوت به سوی آن است.[5] بنیادگرایی اسلامی به عنوان یک ایدئولوژی، دارای مؤلفه‌ها، گزاره‌ها و بنیان‌های فکری - سیاسی خاصی است که آن‌را از سایر ایدئولوژی‌های رایج در قرن بیستم همچون لیبرالیسم، سوسیالیسم، ناسیونالیسم و مانند آن جدا می‌کند. بنیادگرایی اسلامی به رغم تعدد و تنوع‌اش در عرصه نظر و عمل در دنیای اسلام، بنیان‌های فکری و سیاسی مشترکی دارد که عبارتند از: جامعیت و شمولیت دین اسلام، پیوند میان دیانت و سیاست، لزوم بازگشت به اصول و مبنای دین اسلام، برقراری حکومت اسلامی، داشتن برنامه و راهبرد عملی برای گذر از وضع نامطلوب غیر اسلامی به وضع مطلوب اسلامی. بر این اساس، بنیادگرایی اسلامی تفسیری جدید و مغایر با قرائت مدرنیته از روابط میان انسان، خداوند و جامعه ارائه می‌دهد تا سعادت دنیوی و اخروی بشر را تأمین کند.[6]
در پایان؛ باید به این نکته مهم توجه کرد که افرادی که «بنیادگرا» شناخته می‌شوند همه در یک سطح و دارای یک روش فکری نیستند. برخی از آنها را تنها می‌توان در قالب «متحجّران» و «دگم‌اندیشان» رده‌بندی کرد که هیچ انعطافی را در دین برنمی‌تابند، اما گروهی از آنان نیز اندیشورانی هستند که به هر دو عنصر «لزوم بازگشت به مبانی اصیل دینی» و «واقعیات تغییر یافته در طول زمان» توجه کرده و تلاش در هم‌خوانی میان آنها دارند.
 

[1]. هی‌وود، اندرو، درآمدی بر ایدئولوژی‌های سیاسی، ترجمه، رفیعی مهرآبادی، محمد، ص 495، تهران، وزارت امور خارجه، 1379ش؛ فرهنگ فارسی معین، واژه «بنیاد».
[2]. واژه یاب، دیکشنری فارسی به عربی، کلمه «الاصولیة»؛
[3]. مظفرى، آیت، جریان شناسى سیاسى معاصر ایران، ص 31، قم، زمزم هدایت؛ ر. ک به این کتاب: شلایشرت، هوبرت، شگردها، امکان‌ها و محدودیت‌هاى بحث با بنیادگرایان، مترجم، نیکفر، محمدرضا، تهران، طرح نو، 1381ش.
[4]. جریان شناسى سیاسى معاصر ایران، ص 31.
[5]. ر. ک: قرضاوی، یوسف، آینده بیداری اسلام و مفهوم بنیادگرایی، ترجمه، تیموری قلعه‌نوعی، موسی، ص 17 – 20، بی‌جا، 1381ش؛ غنوشی، راشد، حرکت امام خمینی و تجدید حیات اسلام، ترجمه، خسروشاهی، هادی، ص 42، تهران، اطلاعات، چاپ دوم، 1377ش.
[6]. ر. ک: خسروی، غلامرضا، درآمدی بر بنیادگرایی اسلامی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره اول، بهار 1385، ص 121 – 140.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    905242 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    569687 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    501625 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    429691 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    408647 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    375018 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    362469 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    348434 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    327231 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    317019 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...