Ətraflı axtarış
Baxanların
3624
İnternetə qoyma tarixi: 2011/09/04
Sualın xülasəsi
Allahın bəzi bəndələrini unutması anlamı nə mənadadir?
Sual
Bir çox ayələrə istinadən Allah-Taala dünya və axirətdə bəzi bəndələrini unudacaqdır. Görəsən Allah-Taalada da unutqanlıq mümkündürmü?
Qısa cavab

Allah-Taala Qurani-kərimdə dörd dəfə bəndələrin unutqanlığını özünə nisbət vermişdir. Beləki, bir ayədə deyilir: "Bugün onları unudacağıq necə ki, onlar belə bir günün gəlişini unutmuşdular". Bu və bu kimi ayələr Allahın axirətdə (hətta dünyada) bəzilərini unutmasının göstəricisidir. Sözügedən mənada unutqanlıq nə deməkdir? İslam mənbələrində mövcud əqli və vəhyani arqumentlər unutqanlığı (məxluqun halından xəbərdar olmamaq mənasında) Allahın pak və münəzzəh zatından uzaq bilirlər. Habelə, Allah-Taalanın öz kəlamında deyilib: "Yaradanın unutqan deyildir."

Məsumların (ə) kəlamlarından aydın olur ki, Allahın unutmağında məqsəd qəflət, elmsizlik, xəbərdar olmamaq deyil, çünki Allah tamam gizli və aşkar elmlərdən xəbərdardır. Bəlkə də Allahın unutmağında məqsəd ilahi rəhmətin onu haqq edənlərdən kəsilməsidir. Həzrət Əli (ə) buyurur: "Allahın unutmağı onları öz xeyrindən məhrum etməsidir." Deməli, ilahi kəlamlarda Allahın unutqanlığından, unutmasından söz gedirsə, bu bəndənin öz halına qoyulması, Allahın rəhmət əlinin başından götürülməsi mənasındadır ki, bu da bəndənin Allahı unutmasının, dünyaya məşğul olmasının nəticəsidir. Başqa ibarətlə desək, Allahın unutması ilahi yaradılış qanunları əsasında bəndənin Allahı və dini əmrləri unutmasının əks təsiridir.

Ətreaflı cavab

İbtida sualın çıxarışında istinad edilmiş ayələri bəyan edəcək, sonra əqli və nəqli (Quran və rəvayət) dəlillər əsasında məlum suala cavab verəcəyik. Qəsdimiz suala şərh vermək, sonda qaranlıq və paradoksal məqamları aradan qaldırmaqdır.

Qurani-kərimdə bir neçə ayə ilə qarşılaşırıq ki, sözügedən sualın (Allah bəzilərini unudacaq?) yaranmasına zəmin yaradır. Onlar aşağıdaklılardan ibarətdir:

1.         "Bugün onları unudacağıq necə ki, onlar belə bir günün gəlişini unutmuşdular."[1]

2.         "Və deyiləcək: "Bugün sizləri unudacağıq necə ki, sizlər bu günü görəcəyinizi unutmuşdunuz."[2]

3.         "Bizim nişanələrimizi görməməzliyə vurduğun kimi bugündə sən unudulacaqsan."[3]

4.         "Allahı unutdular və Allahda onları unutdu."[4]

Müşahidə etdiyimiz kimi yuxarıdakı ayələrdə bir qrup bəndənin Allah-Taala tərəfindən unudulması aşkar şəkildə qeyd olunmuşdur. İlk üç ayədə unutqanlığın məhşər günündə, dördüncü ayədə isə dünyada olması göstərilmişdir.

İndi ilk olaraq belə bir sual meydan gəlir ki, Allahda unutqanlıq var? Unutqanlıq (bir şeyin Allah yanında olmaması mənasında) sifətini Allaha nisbət vermək olarmı? İkincisi, əgər belədirsə, unutqanlığın keyfiyyəti, mahiyyəti haqqında nə demək olar? Unutqanlıq (bir şeyin Allah yanında olmaması mənasında) sifətini Allaha nisbət vermək olarmı?

İslam etiqadları, dini inanclar (əlbəttə sübutlar əsasında) bütün naqis (səlbiyyə) sifətləri, o cümlədən sözügedən mənada unutqanlığı Onun zatından uzaq, elm və kamal dərəcələrinə malik Allahı hər növ nöqdsanlardan pak bilirlər. Bu da etiqadi və ilahi mənbələrdə, əqli və fəlsəfi arqumentlərlə isbat olmuşdur ki, geniş şəkildə onları şərh etmək bəhsimizdən xaricdir.[5]

Qurani-kərimdə Allahı birbaşa bütün nöqsanlardan pak bilərək, buyurur: "Sənin yaradanın unutqan deyildir."[6] Başqa yerdə isə belə buyurur: "Mənim Rəbbim nə yoldan azan, nə də unudandır."[7]

Beləliklə, Quranın sözügedən ayələri Allahın unutqan olmamasına şəhadət verir. Belə bir sual yaranır ki, Allahın unutmağına dəlalət edən ayələr bəs hansı mənadadır?!

Məsumlarımızın (ə) rəvayətləri həmişə qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirmiş, ilahi ayələri şərh və bəyan etmişdir. Burada da qaranlıq məqama aydınlıq gətirirlər. "Bugün onları unudacağıq..." ayəsinin təfsiri barəsində İmam Rzadan (ə) nəql olunan hədisdə deyilir: "Unudacağıq, yəni onları tərk edəcəyik, çünki onlar qiyaməti, bugün üçün hazırlığı tərk etmişdilər. Bizdə onları o gündə öz başlarına buraxacağıq."[8] Deməli, Allahın unutmasından məqsəd lütf və rəhmət nəzərini onların üstündən götürülməsidir.

Necə ki, həzrət Əlidə (ə) bu xüsusda buyurur: "Allahın unutmağı onları xeyirdən məhrum etməsidir."[9] Bu hikmətli üslub ədalət və unudanların məramı əsasındadır. Bəndələrin Allaha nisbəti, il boyu dərs oxumayan, dərslərə əhəmiyyət verməyən, təhsili, dərsi, məktəbi oyun meydançasına çevirən şagird kimidir. Müəllimdə belə bir şagirdi müşahidə edir və sonda onu öz halına qoyur. İmtahan günü yetişdikdə də ona kömək etməkdən, ona dəstək olmaqdan çəkinir.

Belə halda zəruri bir nöqtəyə diqqət etmək lazımdır ki, Allahın unutması və ya rəhmətini məlum bəndələrin üzərindən götürməsi, bəndələrin Onu unutmasına, dini ayinləri oyuncaq hesab etməsinə bağlıdır.[10] Yəni Allah-Taala unutmağın cəzasını unutmaqla ödəyir. Necə ki, unutqanlığın ziddi olan yada salmaq barəsində Allah-Taala buyurur: "Məni yada salın, məndə sizi yada salım."[11]

Deyilənlərə əsasən Allah-Taala Quranda unutqanlığı özünə nisbət vermiş və digər tərəfdən ağıl və Quranın şahidliyi ilə qəflətdən, agahsızlıqdan doğan unutqanlığın, mütləq kamal sahibi, heç bir zərrəcik elmindən kənar olmayan ("Alim əl-Qəni")[12] Allahdan uzaq olması sabit olur. Deməli, Allahın unutqanlığından məqsəd onun bəndələrinə diqqətsizliyi, inayət və nəzərini üzərlərindən götürməsi, rəhmət və xeyirindən məhrum etməsidir.

Ümidvarıq Quran ayələrindəki dəyərlər daim biz əliboş bəndələrə şamil olsun, bəlkə bununla da Allahın rəhmət və əfvini özümüzə cəlb edək.



[1] - "Əraf", 51

« فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا »

[2] - "Casiyə", 34

« وَ قیلَ الْیَوْمَ نَنْساکُمْ کَما نَسیتُمْ لِقاءَ یَوْمِکُمْ هذا.»

[3] - "Taha", 26

« قالَ کَذلِکَ أَتَتْکَ آیاتُنا فَنَسیتَها وَ کَذلِکَ الْیَوْمَ تُنْسى‏ »

[4] - "Tövbə", 67

« نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُم »

[5] - Bax: "Əl-qəvl əl-sədid fi şərh əl-təcrid", səh. 274 sonra, "İslam əqidələri", 15-22 fəsillər

[6] - "Məryəm", 64

« و ما کان ربک نسّیا .»

[7] - "Taha", 52

« لا یَضِلُّ رَبِّی وَ لا یَنْسى‏ »

[8] - "Nur" təfsiri, "Nur əs-səqəleyn" təfsirinə istinadən

[9] - "Nur" təfsiri, "Bürhan" təfsirinə istinadən, "Tövbə" 67

[10] - "Əraf" 51, "Casiyə" 34-35 ayələrindən çıxarış edilmişdir.

[11] - "Bəqərə", 52

« فاذکرونی اذکرکم »

[12] - "Səba", 3

« عالِمِ الْغَیْبِ لا یَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِی السَّماواتِ وَ لا فِی الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِکَ وَ ....»

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Tur dağının bəni İsrailin başının üstünə qaldırılmasından məqsəd nədir?
    3961 Təfsir
    Quran ayələrinin neçəsində " وَ رَفَعْنا فَوْقَكُمُ الطُّور" təbiri və bəni İsrail barəsində oxşar təbirlər bəyan olubdur. Təfsir kitablarında gələnlərə əsasən bu ayələr bir tarixi hadisəyə işarə edir ki, həzrəti Musanın (ə) zamanında bəni İsrailin Allahın göstərişləriylə müxalifətinə görə baş verib. Qadir Allah Tur dağının bir ...
  • Nəzirlə əhdin nə fərqi nədir?
    3639 بیشتر بدانیم
    Nəzr, əhd və and içmək, ona əməl edilməsi (hər biri üçün qərar verilən şərtləri nəzərə almaqla) lazım olan, Allahla bağlanmış bir əhd və peymandır. Ona görə də, bu cəhətdən bir- birinə oxşayırlar. Aşağıda əvvəlcə hər birinin tərifi, sonra fərqləri açıqlanacaq. "Fiqh terminində" nəzir; ...
  • Qərb fəlsəfəsində həyatın mənası nədir?
    6478 فلسفه غرب
    Müasir dövrdə ən mühüm və aktual fəlsəfi mövzulardan biri də “həyatın mənası”dır. Bu ünvan barədə bir sıra suallar irəli çəkilir, o cümlədən: Həyatın müəyyən və konkret bir hədəfi və məqsədi vardır, ya yox? Həyat dəyərlidir, ya yox? Özlərinin xüsusi maraq və şəraitlərində insanların həyata dair müstəqil bir ...
  • İmam Cəfər bin Məhəmməddən nəql olunan rəvayətə əsasən Peyğəmbər (s) yatmazdan öncə üzünü qızı Fatimənin sinələrinin arasına qoyarmış. Bu hədis nə dərəcədə düzgündür? (Baharul Ənvar, cild 43, səh 78.)
    4675 Hədis elmləri
    - Rəvayətlər iki qrupa bölünürlər: Bir qrup rəvayətlər sənəd baxımından düzgün, güclü və s olub etibarlıdır. İkinci qrup rəvayətlər zəif, məchul və s olub etibarsız hesab edilirlər.- Bu sual olunan hədis Munaqib ibn Şəhr Aşubun kitabında qeyd edilmişdir. Bu hədisi Baharul ənvarda da nəql edilmişdir. Bu rəvayətin sənədi olmadığından ...
  • İran dini mədrəsələrində təhsil sistemi necədir?
    8868 Fiqh tarixi
    Bu gün İran elmi hövzələrində təhsil şagirdlərin birinci dövrəni və ya orta məktəbi bitirdikdən sonra başlayır. Bu təhsil zamanı başlanğıc mərhələnin dərslərini (sərf, ərəb dilinin qramatikası (nəhv), məna və bəyan, məntiq), səth dərslərini (üsul, fiqh, fəlsəfə), ümumi dərsləri (əqaid, təfsir, iqtisadiyyat, Quran elmi, əxlaq, xarici dillər, kompyuter ...
  • O hansı ayədir ki, nazil olarkən onu 70 min mələk müşayiət edirdi?
    3764 Təfsir
    Rəvayətlərdə gəlmişdir ki, bu xüsusiyyət Ənam surəsi zikr olunur.İmam Sadiq ə. Bu barədə buyurur: Ənam surəsi bir dəfəyə nazil olmuşdur. 70 min mələk onu müşayiət edirdi. Həzrət Məhəmməd (s) göndərilmişdir. Onu əziz tutun. Allah taalanın adı orada 70 yerdə işlədilmişdir. Camaat bu surənin hansı həqiqətlərinin olduğunu bilsəydilər onu tərk ...
  • Əgər Allah hər şeyi yaradandırsa, insanların günah və pis əməllər də, Allahın məxluqudurmu?
    4138 Qədim kəlam
    Bu sualın cavabı, iradənin tərifi və onun təkvini və təşrii iradəyə bölməklə aydın olur. İradə iki qismdir, biri təkvini iradə, o biri isə təşrii iradədir. Təkvini iradə, varlıq sisteminə tam və kamil qgahlıqdan ibarətdir, yəni o miqdarda ki, Allah yaranış aləminin tam və kamil sisteminə alimdir, həmin elm, varlıq ...
  • Haram yeməyi meyl etməyin hökmü nədir?
    3633 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əgər bir şəxs yemək yedikdən sonra, bilsə ki, yediyi yemək haram yeməkdir və ehtimal verməmişdir ki, haramdır bəlkə halal olmasının nişanələrini hiss etmişdir, misal üçün bir müsəlmandan almışdır ki, günah iş görməmişdir. Amma əgər yemək barəsində şəkk edibdirsə misal üçün müsəlman olmayan bir şəxsdən almışdır, belə bir halda təhqiq etməli ...
  • Duanın təsir etməsi onu ərəb dilində oxumağa bağlıdırmı?
    3209 Əməli əxlaq
    Duaların ərəb dilində oxunmasının lazım olmamasına baxmayaraq, hətta namazda duanın fars dilində deyilməsi icazəlidir, amma daha yaxşısı budur ki, İmamlar (ə)- dan olan dualar onların mənalarına diqqət etməklə, ərəb dilində oxusun. Aşağıdakı məsələ bu işin sübutunu bizim üçün aydınlaşdırır: Quran Allahın bəşərə olan sözü olduğu kimi, İmamlar (ə)- ın ...
  • Şirk nədir?
    6857 Qədim kəlam
    "Şirk" lüğətdə nisbət (pay) qərar vermək və Quran terminində isə şirkdən məqsəd, şərik, oxşar və Allah- Taalaya onun kimi başqa bir varlığı qərar verməkdir və bunun qarşılığında isə "Hənəfiyyət"- dir. "Hənif" yəni bərabərliyə meyilli olmaq, odur ki, tövhid yolunun davamçıları şirkdən üz çevirərək, əsl mənbəyə üz tutmuşdurlar və bunlara hənif ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    109942 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    83629 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    61799 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    45187 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    34314 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    30925 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    23627 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23343 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    22736 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21343 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...