Ətraflı axtarış
Baxanların
9303
İnternetə qoyma tarixi: 2009/06/15
Sualın xülasəsi
Динин мүхтәлиф сәтһ вә мәрһәләләри һансылардыр?
Sual
Динин мүхтәлиф сәтһ вә мәрһәләләри һансылардыр?
Qısa cavab

Динин әсас мәрһәләләри бунлардан ибарәтдир:

а) Өз-өзүнә олан дин: Илаһи бир гүввә вә ирадә илә инсанын доғру јола һидајәтиндән өтрү батиндә олан бир гүввә, өз-өзлүјүндә олан диндир. Башга сөзлә десәк, өз-өзлүјүндә олан дин, инсанын илк јаранышы илә ахирәти арасында олан бир јолдур.

б) Ҝөндәрилмиш дин: Аллаһ-таала тәрәфиндән инсанларын сәадәт вә хошбәхтлијә һидајәт олунмаларындан өтрү илаһи пејғәмбәрләр васитәсилә ҝөндәрилән тәлимләрҝөндәрилмиш динитәшкил едир. Башга сөзлә десәк, әслиндә, ҝөндәрилмиш динин ја бир гисми, ја да һамысы вәһј јолу илә инсанларын һидајәтиндән өтрү пејғәмбәрләрин ихтијарында гојулмуш һәгиги диндир. (јәни, Аллаһ јанында лөвһи мәһфузда олан диндән)

Ətreaflı cavab

Дин үчүн дөрд мәрһәлә тәсәввүр олунур. Онларын әсаслары бунлардыр:

а) Өз-өзүнә олан дин: Илаһи бир гүввә вә ирадә илә инсанын доғру јола һидајәтиндән өтрү батиндә олан бир гүввә, өз-өзүнә олан диндир. Башга сөзлә десәк, бу дин, инсанын илк јаранышы илә ахирәти арасында олан бир јолдур. Гуранын бәјанына әсасән, инсанын илк јарадылышында инсан елмсиз олур: Аллаһ сизи аналарынызын бәтнләриндән һеч бир шеј билмәдијиниз (дәрк етмәдијиниз) һалда чыхартды.”[1]

Инсанын јаранышындан олан мәгсәд исә башга ајәдә белә бәјан олунур: ”Мән ҹинләри вә инсанлары јалныз Мәнә ибадәт етмәк үчүн јаратдым!” Јәни, сонсуз мәрифәт үчүн јаратмышдыр. Чүнки мәрифәтин нәтиҹәси ибадәтдир вә һәр кәс өзүнүн мәрифәти мигдарында ибадәт едир.

Сәдрул-Мүтәллиһин бу ајәнин тәфсириндә јазыр: Ҹинләри вә инсанлары јалныз мәрифәт (аҝаһлыг) әлдә етмәкдән өтрү јаратдым![2] Аллаһ-таала Өзү сонсуз олдуғуна ҝөрә инсана вердији мәрифәт дә сонсуз дәрәҹәјә гәдәр ирәлиләјә биләр. Өзлүјүндә олан дин, әслиндә бәшәрин һидајәтиндән өтрү Лөвһи-мәһвуздан ҝөтүрүлмүш бир нүсхәсидир ки, илк јаранышындан сонуна гәдәр ону әһатә едир. Бу да ејни һәгигәт вә әслиндә сүбута маликдир.

б) Ҝөндәрилмиш дин: Аллаһ-таала тәрәфиндән инсанларын сәадәтә, хошбәхтлијә һидајәт олмаларындан өтрү илаһи пејғәмбәрләр васитәси илә ҝөндәрилән тәлимләр мәҹмусу “ҝөндәрилмиш дини” тәшкил едир. Башга сөзлә десәк, әслиндә ҝөндәрилмиш динин ја бир гисми, ја да һамысы вәһј јолу илә инсанларын һидајәтиндән өтрү пејғәмбәрләрин ихтијарында гојулмуш - өзлүјүндә јаранан диндир. (јәни, Аллаһ јанында лөвһи мәһфузда олан дин)

Доғрудур ки, бу адлар танынмаз галыб, лакин тарихдә баш верән һадисәләр вә динин һәгигәтинә вармаг динин мәрһәләли олмасына ајдын шәкилдә дәлаләт едир. Аллаһ-таала инсаны хәлг едәндә онун әввәлинә вә ахырына аҝаһ иди. Инсанын сәадәт вә хошбәхтлијә чатмасы үчүн  ајдын јол гојур вә мүхтәлиф заман мәрһәләләриндә бу илаһи хошбәхтлик нүсхәсиндән бир гисмини Өз елчиләринин васитәсилә инсанлара ҝөндәрир. (бу да ҝөндәрилмиш диндир).

“Дин” сөзүнүн мүхтәлиф ишләнмә јолларына нәзәр салдыгда бу мәрһәләләрә өзүмүз дә раст ҝәлирик. Ваһид илаһи бир диндән сөз дүшәндә ону “ислам кими таныјырыг. (Аллаһ јанында (һагг олан) дин, әлбәттә, исламдыр”.) Јахуд јанлыш әгидәни дүзҝүн етигаддан ајыранда һәгигәтдә фитри динә (јәни, Аллаһ јанында лөвһи мәһфузда олан динә) диггәт јетиририк. Мәсәлән, “һәзрәти Ибраһимин (әлјеһиссалам) дини төвһид дини олуб”, вә ја Мусанын (әлјеһиссалам) дининдә чәтин һөкмләр вар иди” – дедикдә үмуми шәкилдә әсл һәгиги диндән (јәни, Аллаһ јанында лөвһи мәһфузда олан диндән) сөз ачылыр. Ислам дини сонунҹу диндир”, “Ислам дини кечмиш динләрин шәри һөкмләрини сона јетмиш, гүввәдән дүшмүш сајыр”. Бүтүн бу ҹүмләләрдә диндән мәгсәдимиз ҝөндәрилмиш дин нәзәрдә тутулур. Инсанын дин кәлмәсинә диггәт јетирмәмәси вә онун мәрһәләләрини нәзәрә алмамасы нәтиҹәсиндә дин барәсиндә бәзән чох гәрибә мәфһумларын баша дүшүлмәси мејдана чыхыр.

Ону да хатырладаг ки, дин мәрһәләсиндә даһа ики мәрһәлә дә гејд олунмалыдыр. Кәшф олунмуш вә дүзәлтмә дин.

Даһа чох мүталиә етмәк үчүн мәнбәләр:

1. Меһди Һадәви Теһрани, Вилајәт вә дәјанәт, мүәссисеји фәрһәнҝије ханеји хирәд, . Гум. Икинҹи чап, 1380 шәмси или.

2. Меһди Һадәви Теһрани, Мәбани кәлами иҹтиһа ”, мүәссисеји фәрһәнҝије ханеји хирәд. Гум. Икинҹи чап, 1377 шәмси или.

3. Меһди Һадәви Теһрани, “Мәктәб вә низами игтисади ислам”, мүәссисеји фәрһәнҝије ханеји хирәд. Гум. Икинҹи чап, 1378 шәмси или.



[1] Нәһл сурәси, 78.

[2] Сәдрил-мүтәллиһин. Әл-әсфарул-әрбәә”, Ҹ.3, сәһ-515.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Bir neçə mətləb Buxarinin həyatından açıqlayın.
    5022 تاريخ بزرگان
    Əbu Əbdullah, Məhəmməd ibni İsmayıl ibni Muğəyrə ibni Bərdəziyyə, Cofi əl- Buxari, Əhli sünnətin tanınmış hədis alimlərindəndir. O hicrət ilinin 194- cü ilində Buxara şəhərinin kəndlərindən olan "Xərtəng" kəndində dünyaya gəlmiş və həmin uşaqlıq dövründə, atasını itirmişdir. Güclü yaddaşa malik olmuş və uşaqlıq dövründən hədisləri toplayıb saxlamağa səy etmişdir.
  • Şeytanın İmam Əli (ə)- a nisbət dostluq və əlaqəsi vardımı?
    5084 Qədim kəlam
    Təhqiq və axtarışlara əsasən hədisi mənbələrdə, hətta irfani kitablarda böyük ariflərdən eşq və məhəbbətə aid olan bəhslərdə, şeytanın İmam Əliyə (ə) sualda qeyd olunan ibarətlə əlaqəsi barədə rəvayət tapılmadı. Əlbəttə rəvayətlər vardır, amma o rəvayətlərdə Şeytanın yolunu azmasına işarə olunub. Həmçinin İmam Baqirdən (ə) rəvayət olunan hədisə ...
  • İslamın elmi mirasında “islami tibb” adlı müstəqil bir elm vardırmı? Yeni tibb elmi ilə rəvayətlərdə (təbabətə dair) mövcud olan tövsiyələr arasında ziddiyyət yaranan zaman çıxış yolu nədir?
    7111 Qədim kəlam
    Allah-taala peyğəmbərlərin göndərilməsinin əsas hədəfini insanların mənəvi və ruhi saflaşdırılması, onlara din və hikmətin öyrədilməsi kimi bəyan edir. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) özünün besətdən olan hədəfini “bəşər cəmiyyətlərində gözəl əxlaqların təkmilləşdirməsi” kimi elan edir. Hal-hazırda bəşər elmlərinin, o cümlədən təbabət, sənaye və s. sayı-hesabı yoxdur. ...
  • Həcdə qurbanlıq etməyin fəlsəfəsi nədir?
    4653 Nizamlar hüquq və əhkam
    İslamın bütün qanunları və göstərişləri məxluqatın xeyrinə çox dəqiq hikmətlər əsasındadır. O cümlədən İslamın hökmlərindən və qanunlarından biri budur ki, hacılara vacibdir qurban bayramı günündə mina adlı yerdə qurbanlıq etsin. Həcdə qurbanlıq etməyin hikmətlərindən bəzilər bunlardan ibarətdir: Hacıların nəfsani istəklərini qurbanlıq etməyə və əmmarə nəfsi ...
  • İmam Zaman (əleyhis-salam) evlənibdir, ya yox?
    4580 Qədim kəlam
    Həyat yoldaşına və övlada malik olmasına ehtimal verilsə də, habelə o həzrətin qeybdə olması izdivacdan ibarət olan ilahi bir sünnəti hökmən tərk emtəsini lazım tutmasa da, bu məsələ ilə əlaqədar rəvayətlərdə qənaətbəxş bir dəlillə rastlaşmaq olmaz. Bəlkə də demək olar ki, ilahi təqdir o ...
  • Allah kimdir və onu isbat etmək üçün hansı dəlillərdən istifadə etmək olar?
    9631 Qədim kəlam
    Allah- Taala, mütləq kamal və varlıqdır ki, heç bir nöqsan və çatışmazlıq onda yoxdur. Bərabəri olmayan bir varlıqdır ki, hər işi görməyə hər an və zaman qadir, eşidən və şahiddir. İradə və ixtiyar sahibidir hər bir varlığın xaliqi (yaradıcısı) və diridir, hər xeyir iş və yaxşılığın mənbəyidir, bütün varlığı sevir ...
  • İslam cəmiyyətində elm hövzələrdə ictihad dərəcəsinə yetişən qadınlar olmuşdularmı?
    5839 تاريخ بزرگان
    İslam dininin elm və biliyə dəyər verməsi, hər bir müsəlman kişi və qadına elm öyrənməyi vacib etməsi İslam cəmiyyətlərində daim xanımların təhsil almalarına və bir qisminin ictihad dərəcəsinə yetişməsinə səbəb olmuşdur. Xanım müctehidə Əmin (vəfat-1403 hicri-qəməri, (1980)) və hal-hazırda qadınlar elmi hövzəsinin müəllimlərindən olan xanım müctehidə Sifatini kimi nümunəvi qadınları ...
  • Təthir ayəsinin, ayənin ortasında qərarlaşması, xüsusiylə aid olmasını demək olarmı? Əhli beyt kimlərdir?
    5602 Təfsir
    Sualın birinci hissəsinin cavabında demək olar: Təthir ayəsinin bir ayənin içində yerləşməsi bunu tələb edir ki, özündən qabaqkı və özündən sonrakı cümlələrə uyğun olsun. Əgər Peyğəmbər (ə)- in həyat yoldaşlarına məxsus olmasa da, heç olmasa ümumi formada onlara da şamil olsun. Amma diqqət etmək lazımdır ki, Bir: Belə ...
  • İslam və xristiyanlıqda mənəviyyatın fərqləri?
    6839 Təzə kəlam
    Hər bir dində mənəviyyatın dəyər və etibarı, həmin dinin dəyər və etibarı ilə birbaşa əlaqəsi vardır. Xristiyanların özlərinin də etiraf etdiyinə görə xristiyan dininin mənbələri ağıla zidd təlimlərlə zəngindir. Təbii ki, belə mənbələrdən götürülən mənəviyyat bir çox kənara çıxmalarla müşahidə olunacaqdır. Bu islamla xristiyanlıq arasında olan ən mühüm ...
  • İslam nəzərindən süni mayalanmanın hökmü nədir?
    14357 Nizamlar hüquq və əhkam
    Süni mayalanma xüsusilə insanın süni mayalanması yeni məsələlərdən biridir, ona görə də onun hökmü ayə və rəvayətlərdə açıqlanmayıbdır. Amma şiənin fəqih alimləri ayə və rəvayətlərdə ictihad üslubundan istifadə etməklə bu barədə nəzərlərini bildiriblər. Hazırda bu barədə şiə fəqihləri arasında neçə nəzər var:1.

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    139364 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    109814 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    92008 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    90142 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    72201 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    49668 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    44481 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    32639 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    32451 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    31487 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...