Ətraflı axtarış
Baxanların
3649
İnternetə qoyma tarixi: 2010/02/04
Sualın xülasəsi
Вилајәти-фәгиһ мәсәләсинин тарихи һара гәдәрдир?
Sual
Вилајәти-фәгиһ мәсәләсинин тарихи һара гәдәрдир?
Qısa cavab

Фигһ елминдә иҹтиһад мәгамына чатан фәгиһин, Ислам һөкумәтинин рәһбәри мәнасында ишләнән “вилајәти-фәгиһ” мәсәләси бәзиләринин нәзәринә ҝөрә ислам тәфәккүрүндә тәзә олуб ики әсрдән аз тарихи вардыр. Һалбуки, шиә әгидәсинә ҝөрә бу мәсәлә гејбәт әсриндән башлајараг ҹәмијјәтин идарәсинин мүгәддәс шәриәт тәрәфиндән адил фәгиһләрин өһдәсиндә гојмасы шәкк-шүбһәсиз гәбул олунан бир мәсләдир.

Һиҹрәтин дөрдүнҹү вә бешинҹи илиндә јашамыш даһи шиә алимләриндән мәрһум Шејх Муфид вилајәти-фәгиһ мөвзусунда чох мәтләбләр јазмышдыр. О, шәхсин дәрин бу мөвзудакы дәрин мәналы гијмәтли ифадәләриндән мин илдән чох вахт өтүб.

Ətreaflı cavab

Фигһ елминдә иҹтиһад мәгамына чатан фәгиһин, Ислам һөкумәтинин рәһбәри мәнасында ишләнән “вилајәти-фәгиһ” мәсәләси бәзиләринин нәзәринә ҝөрә ислам тәфәккүрүндә тәзә олуб ики әсрдән аз тарихи вардыр. Онлар иддиа едирләр ки: шиә вә сүннү алимләриндән гәдим тарихдән һеч ким фәгиһин фәтва вә гәзавәт мәсәләсиндән әлавә ислам ҹәмијјәтиндә вә ја ислам өлкәләриндә рәһбәр вә ја һакимијјәт һаглары олмуш олсун. Јалныз, ики әсрдән бир аз әввәл бу мөвзуја илк дәфә Фәтһәли шаһ гаҹырын мүасири, Фазил Кашани ады илә танынмыш мәрһум Молла Әһмәд Нәраги тохунмушдур. Бу иддианын давамында бу мәсәләнин мәрһум Нәраги тәрәфиндән ачылмасы исә зәманәнин падшаһынын мүдафиәси вә һимајәти кими үнванланмышдыр.[1]

Әлбәттә, әҝәр мәрһум Нәраги зәманәсинин падшаһыны тәсдигләмәк фикриндә олсајды јахшы оларды ки, диҝәр гәдим алимләр кими “Султан Аллаһын көлҝәсидир”[2] кими рәвајәтләрә әл атар вә ону зәманәнин падышаһына тәтбиг етмәклә ондан итаәтин ваҹиблијини бәјан едәр вә ону шәриәтдә ваҹиб сајарды.[3]  Һалбуки о, фәгиһи һаким вә рәһбәр кими елә гәләмә верир ки зәманәсинин шаһына зәррә гәдәр дә олса сидг етмир.

Әҝәр ирад тутулса ки; О әввәл белә бир мәгамә әввәлҹә фәгиһ үчүн исбат етмиш сонрадан онун өзү бир фәгиһ кими зәманәнин шаһыны султан кими тәсдигләмиш вә онунун һакимијјәтинә шәри дон ҝејдирмишдир. Ҹаваб будур ки: Мәрһум Нәраги һансы сәбәбә јолу бу гәдәр узатмыш вә бу ишин нә фајдасы олмуш, нәјә ҝөрә зәманәнин шаһыны бирбаша тәсдигләмәмиш вә ону Аллаһын јер үзүндә көлҝәси кими танытдырмамыш вә онун итаәтини ваҹиб сајмамышдыр? Әҝәр еһтимал олунса ки бу бөјүк шәхсијјәтин һакимјјәтдә тамаһы олмуш вә ја өз нәфси истәкләринә ҝөрә белә әфсанәләри ислама нисбәт вермишдир, гәтијјәтлә гејд етмәк лазымдыр ки бу даһи алимин, арифин вә әхлаг устадынын һәјат тарихчәси, садәлөһвҹәсинә еһтимал верилән белә бөһтанлардан узаг вә мүнәззәһдир. Белә бөһтанлар ән чох адәтән, о шәхсә јох, бәлкә дә ону бу ҹүр даһи шәхсијјәтә вә фәгиһә нисбәт верәнләрин өзләринә аид ола биләр.

Инди даһи шәхсијјәт нисбәт верилән бу мәсәләни әфсанә кими нәзәр алыб кәнара гојсаг вә ислам тарихинә диггәтлә нәзәр салсаг ҝөрәрик ки шиә әгидәсинә ҝөрә бу мәсәлә, гејбәт әсриндән башлајараг ҹәмијјәтин идарәсинин мүгәддәс шәриәт тәрәфиндән адил фәгиһләрин өһдәсиндә гојмасы шәкк-шүбһәсиз гәбул олунан бир мәсләдир. Бу ҹәһәтдән бу мөвзунун әслини арашдырынҹа, ән чох онун барәсиндә олунун тәһгигатлар вә нәзәријјәләр һаггында бәһс етмәк даһа мүнасиб оларды.

Мәрһум Шејх Мүфид (338-413 һиҹр гәмәри), һиҹрәтин дөрдүнҹү вә бешинҹи илиндә јашамыш даһи шиә алимләриндәндир. Ислам аләминдә танынмыш бу мәшһур алимин бүтүн сөзләриндә, әсл вилајти-фәгиһ мәсәләсинин гәбулу вә мәсум Имамлар (әлејһимуссалам) тәрәфиндән фәгиһ алимләрин гејбәт әсриндән сонра ислам ҹәмијјәтинин рәһбәрлијини өһдәләринә алмасы мәсләсинин тәсдиги вә гәбулу ачыг-ајдын бәјан олунур. О, шәхсин бу мөвзудакы дәрин мәналы гијмәтли сөзләриндән мин илдән чох кечмәсинә бахмајараг бу ҝүн дә бу мөвзу ҝүн кими ајдын шәкилдә парламагдадыр. Бахмајараг ки бәзиләри бу парылтыны ҝөрмүрләр вә ја ҝөрмәк истәмирләр.[4]

Шејх Муфиддән сонра ардыҹыл олараг диҝәр алимләр вә фәгиһләр дә вилајәти-фәгиһ мөвзусунда вә онун ихтијарларынын һүдудулары әтрафында елми мүбаһисәләр етмишләр.   Онлардан, Шејх Әбус-Салаһ Һәләби (447 һиҹ.гәм), Ибни Идрис Һилли (598 һиҹ.гәм), Мүһәггиг Һилли (676 һиҹ.гәм), Мүһәггиг Кәрәки (940 һиҹ.гәм), Мөвла Әһмәд Мүгәддәс Әрдәбили (990 һиҹ.гәм), Ҹавад ибни Мүһәммәд Һүсејни Амули (1226 һиҹ.гәм), Молла Әһмәд Нәраги (1245 һиҹ.гәм), Мир Фәттаһ Әбдул-Фәттаһ ибни Һүсејни Мәрағи (1266 һиҹ.гәм), Шејх Мүһәммәд Һәсән Нәҹәфи, Саһиби-Ҹәваһир (1266 һиҹ.гәм), Шејх Мүртәза Әнсари (1281 һиҹ.гәм), Һаҹы АгаРза Һәмәдани (1322 һиҹ.гәм), Сејјид Мүһәммәд Бәһрул-улум (1326 һиҹ.гәм),  Ајәтуллаһ Бүрүҹирди (1382 һиҹ.гәм), Ајәтуллаһ шејх Мүртәза Һаири (1362 һиҹ.гәм), ајәтуллаһ Хумејни (рәһ.) (1388 һиҹ.гәм) ишарә етмишләр.[5]



[1] Мәһди Һаири Јәзди, Һикмәт вә һөкумәт, сәһ-178.

[2] Мәҹлиси, Биһарул-Әнвар, ҹ-74, сәһ-354. (Китабул-әшәрә, баб:Әһвалул-мулук вал-умәра,69-ҹу һәдис) Әлбәттә, мәрһум ајәтуллаһ Хумејни (ра) бу рәвајәти елә тәфсир едир ки јалныз, мәсум Имама (әлејһиссалам) вә вилајәти-фәгиһә аид олур.

[3] Диггәт етмәк лазымдыр ки белә рәвајәтләр ики мәнада тәфсир олунур:А) Һөкумәт һәр кимин әлиндәдирсә о јер үзүндә Аллаһын көлҝәси сајылыр вә ондан итаәт ваҹиб вә лазымдыр. Бу тәфсирә әсасән, һакимн хүсүсијјты вә һакимијјәти әлә кечирмә јолу ондан итаәтин ваҹиб олуб-олмамасына һеч бир аидијјаты олмур. (Јәни, һәр кәс һансы јолла һаким олса она итаәт ваҹиб олур.мүт) Шүбһәсиз ки белә тәфсир зәманәнин солтанлары вә һакимијјәтләрини әлдә сахламагдан өтрү ән дадлы вә зөвглү дәлил оларды.

Б) Һөкумәти вә рәһбәрлији әлә алмаг истәјән шәхс әввәлҹәдән јер үиүздә Аллаһын көлҝәси олмасы габилијјәти олмалыдыр. Јәни, онун һакимијјәти мәхсус бир јолла әлә ҝәлсин ки онун өзүнү Аллаһ вә шәриәти тәсдиг етмиш олсун вә онун бу һакимјјәтә ләјагәти олмуш олсун. Бу тәфсирә әсасән, Исламын белә хүсусијјәтләрә малик олан бир һакими вә онун итаәтинин ваҹиблијини јалныз, вилајәти-фәгиһ мәсәләсиндә вә онун бүтүн лазым олан шәраитә малик олмасы тимсалында ҝөрә биләр.

[4] Вилајәти-фәгиһ вә Шејх Муфид. 255-и суал.

[5] Вилајәт-фәгиһ вә үләма, 256 вә 257-и суаллар.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    119892 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    91283 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    71117 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    54971 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    52303 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    37769 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    26798 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    26211 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    26101 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25204 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...