جستجوی پیشرفته
بازدید
2055
تاریخ بروزرسانی 1392/09/23
کد سایت fa18998 کد بایگانی 18772 نمایه معنای ظن متأخم و تراکم ظنون و شرایط حجیت آنها
خلاصه پرسش
منظور از «ظن متأخم» و «تراکم ظنون» چیست؟ و در چه شرایطی حجت هستند؟
پرسش
منظور از «ظن متأخم» و «تراکم ظنون» چیست؟ و در چه شرایطی حجت هستند؟
پاسخ اجمالی
ظن متأخم به علم، ظنی است که نزد مردم عادی به عنوان علم شناخته می شود؛ به همین دلیل به آن علم عادی و عرفی هم می گویند. همان گونه که در فقه به آن ظن اطمینانی و یا ظن قوی می گویند.
از آن جا که این ظن در نزد فقها و اصولی ها اطمینان آور است، از امارات معتبره شمرده شده و دارای حجیت است.[1]
معنای «تراکم ظنون»، با این مثال روشن می‌شود که؛ اگر فتوایی از سوی یک فقیه در مورد یک مسئله صادر شود و چون به دور از شأن فقها است که بدون دلیل شرعی فتوا دهند؛ ظنّ و گمان به وجود دلیل برای این فتوا حاصل شود، سپس وقتى فقیه دیگرى همچون خود او با وى در آن رأى موافق درآمد، ظنّ مزبور تقویت می‌شود و به همین نحو هرچه تعداد موافقان افزوده گردد، به قوّت ظنّ نیز اضافه می‌شود تا جایى که از تراکم‏ ظنون‏ و قوّت آنها قطع حاصل می‌شود، همان‌طوری که شأن اخبار متواتر چنین می‌باشد.[2] 
ظاهراً بین دو عبارت «ظنون متراکم» و «تراکم ظنون» فرقی نیست و ظنون متراکم یا تراکم ظنون یعنی تعداد ظنونی که بر مفاد مسئله‌ای، اتفاق دارند، پس تراکم ظنون هم به همان معنای ظنون متراکم است.
یکی از ادله اثبات حجیت اجماع محصّل، «ظنون متراکم» است که در کنار دیگر دلائل حجیت اجماع محصّل آورده شده است،[3] اما تراکم ظنون فقط درباره فتوای فقیه و اجماع نیست، بلکه در مورد هر خبری مانند خبر واحد، و اطراف علم اجمالی نیز جریان دارد؛ برای نمونه، اگر کسی خبر دهد که زید مرده است و اماره و نشانه‌های دیگری نیز بر همین خبر اقامه شوند و این خبر را تصدیق کنند، به این أمارات و نشانه‌ها، تراکم ظنون گویند.[4]
علم و قطع و یا اطمینانی که از تراکم ظنون در برخی موارد پدید می‌آید، حجت است و باید بر طبق آن عمل کرد.[5] اما نمی‌توان حجیت تراکم ظنون را به عنوان یک ضابطه کلی پذیرفت و در همه موارد آن‌را جاری دانست؛ زیرا مراتب و موارد گمان‌ها و حالات اشخاص متفاوت است؛ یعنی ممکن است تراکم ظنون برای برخی موجب قطع و یا اطمینان شود، اما برای برخی دیگر از موجب قطع و یا اطمینان نشود.[6]
البته برخی میان خبر متواتر و فتوای فقیه فرق گذاشته‌اند و فتوای فقیه به جهت این‌که بیشتر از دلایل ظنی حاصل می‌شود، نمی‌تواند به جهت تراکم ظنون، موجب یقین و قطع شود، مگر در موارد اندک.[7]
 

[1]. ر.ک: میرزای قمی، قوانین الأصول، ج 1، ص 370، کتابفروشی علمیه اسلامیه، تهران، 1378 ق.
[2]. ذهنى تهرانى، محمدجواد، تشریح المقاصد فی شرح الفرائد، ج 2، ص 421، نشر حاذق، قم، چاپ اول، 1405ق؛ سبحانى تبریزى، جعفر، إرشاد العقول الى مباحث الأصول، مقرر: حاج عاملى، محمد حسین‏، ج 3، ص 173، مؤسسه امام صادق(ع)، قم، چاپ اول، 1424ق؛ جمعى از مؤلفان، مجلة فقه أهل البیت(ع)، شماره 29، ص 72 – 73، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(ع)، قم.
[3]. جمعی از نویسندگان، قواعد أصول الفقه على مذهب الإمامیة، ص 369،  مجمع العالمی لأهل البیت(ع)‏، قم، 1427ق.
[4]. ر.ک: حلى، حسین، أصول الفقه، ج 6، ص 482 - 484، مکتبة الفقه و الاصول المختصة،‏ قم، چاپ اول، 1432ق.
[5]. علامه حلى، حسن بن یوسف، نهایة الوصول الى علم الأصول، مؤسسه الامام الصادق(ع)، ج 2، ص 44؛ قم، چاپ اول، 1425ق؛ سبزوارى، عبدالاعلى، تهذیب الأصول، ج 2، ص 83، مؤسسة المنار، قم، چاپ دوم، بی‌تا.
[6]. میرزای نائینى، محمد حسین، فوائد الاُصول، ج 3، ص 151، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، 1376ش.
[7]. إرشاد العقول الى مباحث الأصول، ج 3، ص 174.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • ارث زن در چه صورتی با مرد مساوی است ؟
    3558 حقوق و احکام 1387/06/03
    به طور کلی در دو صورت ارث زن و مرد مساوی هست: 1ـ ارث پدر و مادر(در اکثر موارد)  2ـ ارث خویشاوندان مادری میت.و بالا بودن تعداد کارمندان زن، موجب تساوی یا عدم تساوی ارث زن و مرد نمی گردد. بله ما این گفته را می پذیریم که برای تعالی ...
  • مراد قرآن از اینکه کوه ها را میخ زمین اعلام نموده، چیست؟
    3381 علوم قرآنی 1388/07/20
    در منابع اسلامی خصوصیات و فوائد مختلفی برای کوه ها در نظر گرفته شده، از جمله اینکه آنها چون میخی بر سطح زمین کوبیده شده و چون وزنه های تعادلی برای زمین عمل می کنند و بدون وجود و پراکندگی آنها در سطح این کره خاکی، از تبدیل آن به ...
  • چند نوع غسل داریم؟
    1111 انتقال نجاست 1393/02/03
    غسل بر دو گونه‌ است، واجب و مستحب. غسل‌هاى واجب عبارتند از: 1. غسل جنابت؛ جهت آگاهی بیشتر در این زمینه به نمایه 2028 (جنابت و اسباب آن) در همین سایت مراجعه نمایید. 2. غسلهای ویژه بانوان: (غسل حیض، غسل نفاس، غسل استحاضه)؛ 3. غسل مس میّت؛ جهت آگاهی بیشتر در این زمینه به ...
  • اصل عملی و دلیل اجتهادی یعنی چه و رابطه بین این دو چیست؟
    2988 مبانی فقهی و اصولی 1390/07/28
    اصل عملی   اصل عملی، اصطلاحی است در اصول فقه به معنای قواعدی که در موارد بروز شک در تعیین حکم شرعی، وظیفه عملی مکلف را پس از آن که به دلیل و اماره‌ای دست نیافت روشن می‌کند. به بیان دیگر، اصل عملی یا اصول عملیه، اصولی ...
  • دحیه کلبی چه شخصیت ممتازی داشت که جبرئیل در شکل او بر رسول اکرم(ص) نازل می‌شد؟
    1481 برخی صحابیان 1392/10/17
    این سؤال در واقع به این پرسش بر می‌‌گردد که این فرد چه ویژگی و فضیلتی داشت که بزرگ‌ترین فرشته الهی به صورت او نازل می‌شد؟! بنابر نقل تاریخ نویسان دحیه کلبی دارای امتیازاتی چون زیبایی ظاهری بوده که بنابر درخواست پیامبر(ص)[1] از خداوند، جبرئیل(ع) به شکل او بر رسول خدا(ص) ...
  • چرا محمد بن حنفیه، امام حسین را در نهضت کربلا یاری نکرد؟ آیا آنچه را که درباره وی می گویند که ادعای امامت داشت صحیح است؟
    6554 تاريخ بزرگان 1390/02/29
    قضاوت در باره شخصیت و فضایل ایمانی و اخلاقی محمد بن حنفیه -با توجه به تحریفاتی که در طول تاریخ در باره شخصیت و جایگاه این مرد بزرگ صورت گرفته- جدا سخت است. اما با کنکاش و جست و جو از لابلای شواهد و قراین پراکنده در منابع تاریخی می ...
  • دلیل محرم شدن خواهر و برادر رضاعی چیست؟
    2148 کلیات 1392/01/20
    اگر طفل شیرخواری، با حفظ تمام شرایط و ضوابط رضاع در فقه؛ از زنی شیر بخورد، طبق نصّ صریح قرآن کریم،[1] با زنی که از او شیر خورده و نیز با دختران آن زن، مَحرم می‌شود، اما این حکم مختص به آن زن و دختران او نمی‌شود، بلکه به دلیل ...
  • آیا جمله «أَکْرِمِ الضَّیْفَ وَ لَوْ کَانَ کَافِراً» حدیث است؟ معنای آن چیست؟
    781 درایه الحدیث 1392/08/28
    در آموزه‌های اسلامی، اهمیت ویژه‌ای به مهمان و پذیرایی از آن داده شده است. پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرماید: «هرگاه شخصی وارد شهری می‌شود؛ مهمان هم‌کیشان خود در آن شهر است».[1] و در سخن دیگری می‌فرماید: «هرگاه مهمانی بر شما وارد می‌شود، به همراه خود؛ رزق و روزی‌اش را نیز می‌آورد»؛[2] ...
  • اگر مأمور خرید حقوق کم خود را با تغییر فاکتورهای اجناس جبران کند، اقدامش شرعی است؟
    2534 حقوق و احکام 1388/06/15
    از آن جا که سؤال مذکور از جمله مباحث فقهی است لازم دانستیم از دفاتر مراجع عظام استفتا نماییم که پاسخ دریافتی از آنها به این شرح است:دفتر حضرت آیت الله العظمی مقام معظم رهبری (مدظله العالی):جایز نیست و آنچه ذکر شده، مجوز این کار نمی شود.دفتر حضرت آیت الله ...
  • پولی که از طریق نوشتن پایان‌نامه برای دیگران به دست آمده، چه حکمی دارد؟
    1525 رعایت مقررات و قوانین 1392/08/19
    با توجه به اینکه نوشتن پایان‌نامه در دانشگاه‌ها و سایر مؤسسات، جهت ارزیابی علمی افراد صورت می‌گیرد، سپردن این کار به افراد دیگر (طوری که عرفاً آن پایان‌نامه نتیجه علمی فرد محسوب نشود) نوعی تقلب و ادعای بدون واقعیت به شمار می‌آید و بر خلاف قوانین و مقررات مربوطه است؛ ...

پربازدیدترین‌ها

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5718  نفر