جستجوی پیشرفته
بازدید
12309
آخرین بروزرسانی: 1392/09/27
خلاصه پرسش
معنای امساک در جرایم چیست؟ وقوع امساک در جرم آدم ربایی و سرقت چگونه است؟
پرسش
با سلام؛ می‌‌خواستم بدانم که امساک در جرایم علیه اشخاص به چه شکل است؟ به عبارت دیگر، در چند تا از جرایم علیه اشخاص فعل مجرمانه‌ی امساک ممکن است اتفاق بیفتد و به چه صورتی اتفاق می‌‌افتد. مثلاً در جرم آدم ربایی یا سرقت، فعل امساک چطوری اتفاق می‌‌افتد. خواهشمند است با ذکر سند جواب تفصیلی بفرمائید.
پاسخ اجمالی
در تحقق جنایات، گاه یک فرد و گاه افراد متعددی دخالت دارند. در صورتی که افراد متعدد دخالت داشته باشند؛ گاهی وقوع جنایت به همه مستند است -البته به فاعل اصلی بالمباشره و بقیه بالتسبیب می‌گویند- گاهی نیز وقوع جنایت به برخی از افراد مستند است و به برخی دیگر مستند نیست. در جایی ‌که به همه مستند باشد، به کسی که «بالمباشره» جنایت را انجام داده جانی اصلی و به بقیه افراد، شرکای در جرم اطلاق می‌‌شود.
در صورتی که فعل به برخی از افراد مستند نشود، ولی آنان در وقوع جنایت به جانی اصلی به نوعی کمک کرده باشند، به گونه‌ای که انجام جرم و جنایت برای او راحت‌‌تر شده باشد، به آن افراد، معاون در جرم اطلاق می‌‌شود.
امساک در جرم نیز یکی از زیر مجموعه‌‌های معاونت در جرم محسوب شده و به شخص مُمسِک، نیز معاون اطلاق می‌‌گردد.
در ماده 127 و 128 قانون مجازات اسلامی، مجازات معاونت در جرم به طور مطلق بیان شده است، اما مجازات امساک در برخی از جرایم مانند قتل عمد، مشمول مجازات‌‌های این دو ماده نمی‌‌شود؛ زیرا در صدر ماده 127 بیان شده اِعمال این مجازات‌‌ها برای معاون در صورتی است که ماده دیگر یا شرع مقدس برای برخی از معاونت‌‌ها مجازات خاصی معین نکرده باشد، و اتفاقاً امساک در قتل از جرایمی است که در شرع مقدس برای آن مجازات حبس ابد تعیین شده است؛ از این‌رو مجازات دو ماده ذکر شده برای مُمسِک در قتل قابل اجرا نیست.
معاونت در جرایم هم در جرایم علیه اشخاص قابل تصور است، هم در جرایم علیه اموال. اما امساک که یکی از زیر مجموعه‌‌های معاونت است در جرایم عمدی علیه اشخاص اتفاق می‌‌افتد، هر چند ممکن است در برخی از جرایم علیه اموال نیز اتفاق بیفتد، ولی مورد توجه جدی حقوق دانان و فقها تحت این عنوان قرار نگرفته است.
 
پاسخ تفصیلی
در بیشتر موارد، جنایات به وسیله یک عامل انسانی و با یک یا چند فعل که از ماهیت یکسانی برخوردار هستند صورت می‌‌گیرد، اما گاهی افراد متعدد در تحقق و ایجاد جنایت دخالت دارند، در صورتی که یک فرد در ایجاد آن دخالت داشته باشد آن شخص به عنوان مجرم و بزه‌کار، تحت تعقیب کیفری قرار می‌‌گیرد، و با توجه به میزان وجود عناصر و ارکان مادی و معنوی جرم، در صد مجرمیت او مشخص شده و مجازات مورد نظر اعمال می‌‌گردد.
البته، ایجاد جنایت به واسطه یک فرد بدون دخالت افراد یا اسباب دیگر در وقوع آن، به نسبت هر جنایتی صورت‌‌های خاص و متعددی پیدا می‌‌کند که در کتاب‌‌های جزایی در بحث جرایم علیه اموال و اشخاص به تفصیل از آن بحث شده است. اما در جایی که جنایت ناشی از مداخله عوامل و افراد متعدد باشد که هر یک به نحوی سبب وقوع آن شده‌اند، دو صورت قابل تصور است: الف؛ جنایت ارتکابی به همه عوامل مذکور مستند شود، ب؛ جنایت ارتکابی فقط به برخی از افراد مستند گردد و به برخی دیگر مستند نشود.
اگر جنایت به همه مستند شود کسی که جنایت را «بالمباشره» انجام داده که وقوع اصل جنایت به او مستند می‌‌شود تحت عنوان جانی اصلی و بقیه مداخله کنندگان تحت عنوان شرکای در جنایت، قابل پی‌‌گرد خواهند بود. اما اگر برخی از افراد با قصد مشترک مجرم اصلی را در تحقق جنایت یاری کرده باشند، ولی جنایت به آنان مستند نشود، بلکه کارشان فقط تحقق جنایت را برای جانی آسان‌‌تر کرده باشد این فرد یا افراد، تحت عنوان معاون، تعقیب می‌‌شوند.[1]
همچنان‌که به منظور تحقق شرکت در جرم، تبانی سابق شرکا در ارتکاب جرم ضرورت ندارد، تحقق معاونت نیز نیازمند توافق، هم‌فکری و تبانی معاون و فاعل اصلی نخواهد بود. بنابراین اگر کسی بدون هماهنگی با مجرم اصلی اقدام به توطئه و اسباب چینی کرده و یا با توسل به حیله و فریب موجب وقوع جرم شود در صورت احراز وحدت قصد با مجرم اصلی، معاون در آن خواهد بود.[2]
در ماده 43 قانون مجازات اسلامی سابق و ماده 126 قانون مجازات اسلامی جدید، معاونت در جرایم را به طور کلی توصیف مجرمانه نموده است و می‌‌توان با دقت در این ماده ارکان متشکله جرم معاونت را چنین توصیف کرد:
1. انجام فعل مادی یا غیر مادی به یکی از صورت‌‌های مذکور در ماده 126 قانون جدید مجازات.
2. صدور فعل مجرمانه از مجرم اصلی، بنابراین در صورت انصراف مجرم اصلی از انجام فعل مجرمانه، معاونت در جرم نیز موضوعاً منتفی خواهد شد.
3. تأثیر فعل معاون در وقوع جرم.
4. همزمانی یا تقدم فعل معاون بر فعل مجرم اصلی.
5. عدم استناد جرم به فعل معاون.
6. علم و اطلاع معاون از مجرمانه بودن فعل جانی.
7. قصد فعل اعانت، چون معاونت یک فعل عمدی است باید قصد نیز احراز شود.
8. قصد حصول نتیجه.
9. وحدت قصد معاون و جانی.[3]
جرایم و جنایات دارای اقسام و مصادیق متعددی؛ مانند: قتل، سرقت، آدم ربایی، زنا، لوط، تجاوز به عنف، کلاهبرداری، و... است که معاونت در هر یک از این جرایم قابل تحقق است. خود معاونت نیز دارای افراد و مصادیق مختلف است که یکی از مصادیق معاونت در جرم، امساک است؛ زیرا مُمسِک نیز در اصل وقوع جنایت به طور مستقیم کاری را انجام نمی‌‌دهد، بلکه اصل وقوع جنایت به واسطه شخص یا اشخاص دیگری محقق می‌‌شود، اما فعل ممسک نیز کمک و معاونتی برای تحقق جرم شده؛ از این‌رو ممسک تحت عنوان معاون در جرم مورد تعقیب قرار می‌‌گیرد.
مجازات معاونت در جرم به طور مطلق، در  ماده 127 و 128 قانون مجازات اسلامی جدید به طور تفصیل بیان شده است. اما در صدر ماده 127 مجازات‌‌های مصوب در این دو ماده در صورتی قابل اعمال دانسته شده که در شرع یا ماده دیگری از قانون مجازات به عنوان قانون خاص برای معاونت در جرم خاصی مجازات دیگری تعیین نشده باشد. بنابراین امساک در جرم قتل، مشمول مجازات‌‌های ماده 127 و 128 نمی‌‌شود؛ زیرا در شرع برای آن ترتیب خاصی از مجازات معین شده است که فقها به استناد روایات، فتوا به حبس ابد برای ممسک در جرم قتل داده‌‌اند.[4]
در عبارت فقها آمده است: «لو أمسکه و قتله آخر، قتل القاتل، و حبس الممسک مؤبّداً»،[5] مراد از امساک و نگه‌داشتن، فقط نگه‌داشتن با دست نیست، بلکه معنای عرفی نگه‌داشتن و حبس، مراد است که شامل هر فعلی است که مقتول به سبب آن امکان خروج از سلطه جانی را نیافته و قاتل به سهولت بتواند با کمک ممسک او را به قتل برساند؛ مانند آن‌که «مجنی علیه» را با دست‌‌های خود بگیرد و یا با طناب به درختی ببندد به گونه‌‌ای که امکان تخلص یا فرار نداشته باشد یا «مجنی علیه» را در اتاقی حبس نماید تا قاتل آماده شود.[6]
گفتنی است معاونت در تمامی جرایم، چه جرایم علیه اشخاص، چه علیه اموال قابل تصور است، اما امساک در جرم که یکی از زیر مجموعه معاونت محسوب می‌‌شود بیشتر در جرایم عمدی علیه اشخاص؛ مانند قتل، آدم ربایی و...، قابل تصور و تحقق است. برای مثال، امساک در جرم آدم ربایی می‌‌تواند با فریب شخص به عنوان تفریح یا یک قرار دوستانه در مکانی خلوت اتفاق ‌‌افتد که ربودن او را برای آدم ربا آسان‌‌تر نماید. همچنین می‌‌تواند با نگه‌داشتن یا جلوگیری از فرار شخص جهت دست‌رسی آدم ربا اتفاق ‌‌افتد. هر چند ممکن است امساک در جرم، در برخی از جرایم، علیه اموال نیز قابل تحقق و تصور باشد، ولی فقها و حقوق دانان در باب جرایم علیه اموال به طور صریح، در این جرائم از امساک سخن نگفته‌‌اند.
 

[1] . صادقی، محمد هادی، جرایم علیه اشخاص، ج 1، ص 227، نشر میزان، تهران، چاپ اول، 1380 ش.
[2]. همان، ج 1، ص 245 – 246.
[3]. همان، ج 1، ص 242 – 244.
[4]. محقق داماد، سید مصطفى، قواعد فقه، ج 4، ص 178، مرکز نشر علوم اسلامى، تهران، چاپ دوازدهم، 1406 ق؛ خویى، موسوی، سید ابو القاسم، مبانی تکملة المنهاج‌، ج 42، ص 12، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، قم، چاپ اول، 1422 ق؛ بهجت، محمد تقی، استفتاءات، ج 4، ص 500، دفتر حضرت آیة الله بهجت، قم، چاپ اول، 1428ق؛ مکارم شیرازی، ناصر، استفتاءات جدید، محقق و مصحح: علیان‌نژادی‌، ابوالقاسم، ج 1، ص 376، مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع)، قم، چاپ دوم، 1427ق؛ صافی گلپایگانی، لطف الله، جامع الاحکام، ج 2، ص 361، حضرت معصومه(س)، قم، چاپ چهارم، 1417ق.
[5]. مبانی تکملة المنهاج، ج ‌42 موسوعة، ص 12.‌
[6]. جرایم علیه اشخاص، ج 1، ص 248.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • احکام مخصوص به سگ و گربه را بیان کنید؟
    72871 سگ
    سلام و با تشکر از که با این سایت مکاتبه کرده اید. باید توجه داشته باشید که دست آموز شدن و اهلی شدن حیوانات تأثیری در احکام آنها ندارد. بله احکام مخصوصی برای سگ شکاری . نگهبان در اسلام وجود دارد.[1] تمام سؤالاتی که درباره گربه داشتید ...
  • منظور از تجافی و تنزیل در رابطه‌ی علت و معلول چیست؟
    6865 رابطه واجب و ممکن
    تجافی و تنزیل از یک جهت مشترک‌اند و آن، نشأت گرفتن و نازل شدن چیزی از چیز دیگر است، ولی با این تفاوت که تجافی به معنای تخلیه و خالی شدن منبع و منشأ این شیء نازل شده از حقیقت نازل شده و از بین رفتن این حقیقت ...
  • معیارهای خداوند برای گزینش گروهی از انسان‌ها برای مقام نبوت چه بوده است؟
    2989 پیامبر شناسی
    خواست و اراده خداوند‌ دارای‌ ضابطه و قانون بوده، و افعال او بیهوده و بی‌هدف نیست. بلکه براساس حکمت، علم و لطف است. در همین راستا؛ خداوند از میان انسان‌ها افرادی را با معیارهایی الهی برای پیامبری برگزیده است. برخی از معیارهای گزینش انبیا عبارتند از: مخلص و ...
  • حکم دست دادن با زنان غیر مسلمان چیست؟
    26455 کلیات
    بدیهی است کهآن چه در دین اسلام حائز اهمیت است خشنودی و رضای خداوند است نه غیر او. فرهنگ غیر مسلمانها یا تلقی آنها نسبت به اسلام و مسلمانان، نمی تواند عذر قانع کننده ای برای صرف نظر کردن از احکام الهی و سرپیچی از اطاعت خداوند گردد. مسلما برخورد با نامحرم ...
  • آیا از نظر آیت الله بهجت بوکس آماتور جایز است؟
    11835 ورزش
    به نظر ایشان، هر نوع ورزشی که در آن طرفین به هم صدمه می­رسانند، جایز ­نیست.[1] [1]استفتا از دفتر آیت الله بهجت.
  • آیا یزید به هر کدام از بزرگان اهل کوفه 30 هزار دینار داد تا آنان را برای جنگ با امام حسین(ع) تشویق نماید؟
    9526 از خلافت یزید تا رسیدن به کربلا
    اگر چه مبلغ مورد اشاره در هیچ سند تاریخی وجود ندارد، اما به طمع افکندن و فریفتن مردم، سران قبایل و سپاهیان به وسیله مال و ثروت، از سوی دستگاه یزید برای مقابله با امام حسین(ع) صحت و سند تاریخی دارد. چنان‌که ابن زیاد، پس از ورود به ...
  • اگر کسی پول رفتن به عمره را ندارد. چگونه می‌تواند ثواب آن را به دست آورد؟
    3665 عزاداری و زیارت
    پیش از پرداختن به پاسخ بیان دو نکته لازم به نظر می‌رسد. اولاً: گرچه رفتن به مکه جهت عمره یا تمتع توفیقی است برای افرادی که باید قدر آن نعمت را بدانند و از آن استفاده شایسته بکنند، امّا این طور نیست که هر کسی که به حج ...
  • حقیقت آرامش چیست و راه های رسیدن به آن کدام است؟
    53749 دستور العمل ها
    آرامش به معنای طمأنینه و راحتی فکر در زندگی، حقیقت مطلوبی است که اسلام آن را ستوده است و راه هایی برای رسیدن به آن تعیین کرده است. برخی از عوامل رسیدن به آرامش که در متون اسلامی ما آمده است عبارت اند از: یاد خدا، ...
  • چرا در رکوع اسم "عظیم" و در سجده اسم "اعلی" گفته می شود؟
    53585 اسمای الهی
    علت اصلی این که ما دو ذکر "سبحان ربی العظیم و بحمده" و "سبحان ربی الاعلی و بحمده" را در رکوع و سجده می گوییم، دستور الهی است و در روایات ما امر به این فعل آمده است. اما در عین امر کردن به این دو فعل می ...
  • حکم نماز دانشجو چیست؟
    12444 شغل مسافرتی
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[1] دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی): اگر سفرهاى‌ دانشجویان [یا طلاب علوم دینی] به‌گونه‌اى باشد که در خلال هر ده روز یک سفر تحصیلى دارند، با توجه به اینکه مسأله ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    925922 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616619 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548392 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452278 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439623 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388036 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    384989 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376370 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338535 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    326953 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...