Ətraflı axtarış
Baxanların
4671
İnternetə qoyma tarixi: 2009/11/10
Sualın xülasəsi
Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
Sual
Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
Qısa cavab

Илаһи тәрәфиндән ҝөндәрилән дин дүнјанын сонуна гәдәр бәшәријјәтә сәадәт јолуну зәманәт верир. Бу о демәкдир ки, онун ҹәмијјәтин әсасыны тәшкил едән дөвләт вә гурулуша биҝанә јанашмасы гејри-мүмкүндүр. Имам Рза (ә) ислами дөвләтин зәрурилији һагда бујурур: “Биз тарихдә елә бир күтлә вә ја милләт танымырыг ки, башчы вә рәһбәрсиз һәјат сүрмүш олсун. Шүбһәсиз, инсанларын дин вә дүнја ишләринин идарәсиндә дә тәдбирли рәһбәрә еһтијаҹы вар вә онлары рәһбәр вә башчысыз бурахмаг Аллаһ-таалаја рәва дејил. Бир дә ки, Өз јаратдыгларынын белә зәрурәтә еһтијаҹы олмасы Она там мәлум мәсәләдир. Демәли, дөвләт ҹәмијјәти һәр һансы тәҹавүзә гаршы һазыр едир, үмуми һүгугларыны бөлүшдүрүр, күтләви ибадәт вә намазлары бәрпа едир, зүлмкарлығын гаршысыны алыр.”[i]



[i] Әлламә Мәҹлиси, “Биһарул-әнвар”, ҹ. 60, сәһ. 60

Ətreaflı cavab

Исламын ганун-гајдаларынын әһатәлији онларын јалныз дөвләт формасында мүмкүнлүјүнү тәләб едир. Демәк олар, һакимијјәтдән кәнарлашдырылдығы сурәтдә онларын әксәријјәти мәна кәсб етмәјиб, фәалијјәтдән дүшүр. Имам Рза (ә) ҹүмә намазынын тәшкили илә әлагәдар бир һәдисдә ҹәмијјәтин мүтәшәккиллији барәдә бујурур: “Әҝәр Аллаһ-таала инсанлара иманлы, етибарлы вә әманатдар һаким мүәјјән етмәсәјди, дин арадан ҝедәр, илаһи гајда-ганунлар дәјишиләр, бидәтләр артар, динсизләр һүдудлары позуб-азалдар вә беләҹә шүбһәләр мүсәлманлар арасында рәваҹ тапарды.”[1]

Демәлијик ки, Ислам дини өз низамлы ганунаујғунлуглары илә елә илкин дөврләрдән мүсәлманлар вә гејри-мүсәлманлар тәрәфиндән хүсуси рәғбәтлә гаршыланмыш, Пејғәмбәрин (с) о заман Мәдинә шәһәриндә гурдуғу дини дөвләт формасы чохларынын диггәтини ҹәлб етмишдир. Белә ки, 1343-ҹү һиҹри-гәмәри илиндә Мисирдә Әли Әбдүррәззаг адлы бир јазычынын “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм”[2] китабында Пејғәмбәрин (с) јалныз бир елчи олуб, һеч бир һөкумәт ишләринә гарышмадығыны иддиа етдији заман әлһи-сүннәнин әксәр алимләри тәрәфиндән шиддәтли етиразла гаршыланмыш вә ҝүнаһкар гәләмә верилмишдир.[3] Онун кимиләринин о заман Камал Ататүркүн Османлы хилафәтини девириб, Түркијәдә динсиз гурулушу бәрпа етдији тарихлә ејни вахта дүшмәси һеч дә тәсадүфи дејил. О заман Мисирдә дә Мәлик Фуады мүсәлманларын хәлифәси кими тахта чыхарылмасы ҝөздән јајынмамалыдыр. Динә там зидд олан белә фикир вә һадисәләрин Ислам дүнјасында баш вермәси о заман гәрбин динсиз-секулјар тәфәккүрүндән, сијаси-империалист миссијаларындан мәншәләнирди.

Әслиндә о шәхс, ики мүһүм мәсәләни иддиа едирмиш:

1. Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдә гурдуғу систем һөкумәт сајылмыр.

2. Мәдинәдә баш верәнләрин дин илә әлагәси јохдур.

О, биринҹи мүддәаны белә әсасландырмышдыр ки, Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдә апардығы гуруҹулуг ишләри бир дөвләти тәмсил едән өлчүләрлә ујғун дејил. Икинҹи мүддәада исә Пејғәмбәр (с) вә онун шәнини сијасәт вә һөкумәт ишләриндән гәти узаг ҝөрүр.

Онун биринҹи иддиасына ҹаваб олараг гејд едирик ки, әҝәр биз о дөврүн гурулушуну мүәјјән бир системлә мүгајисә етмәли олсаг, о заман тарихдәки ибтидаи иҹма формаларындан тутмуш та бөјүк империјалара гәдәр һәр һансы ҹәмијјәти онунла ујғунлашдырмаг чәтин мәсәләдир. Демәли, һөкумәти мәналандыран елә бир ифадә сечмәк лазымдыр ки, онларын һамысыны әһатә едә билсин. Мәсәлән, белә демәк олар:

“Һөкумәт, ҹәмијјәтин ишләрини идарә едән бир игтидардыр.”

Бу примитив тәриф, демәк олар, бүтүн гурулуш формаларыны әһатә едир вә ганун, мәһкәмә, иҹра вә с. органлара өзүндә јер верир.[4] Тәрифдәки “игтидар” вә ја гүдрәт ифадәси исә һөкумәтин әсасыны мүәјјәнләшдирән өлчүдүр.

Бу тәрифә әсасән, Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдәки һакимијјәти там бир һөкумәт сајылыр вә һәмин гурулуш һагда бир чох китаблар јазылмышдыр.[5]

Амма Пејғәмбәрин (с) һакимијјәтинин динә әсасланмасы исә нечә мәсәлә илә ајдын олур:

1. Ислам ганунларынын әксәријјәтинин иҹрасы дөвләтсиз мүмкүн дејил. Мәслән, ҹәза һөкмләри, мәһкәмә вә ја малијјә мәсәлләри.

2. Пејғәмбәр (с) өзү бу ишләрә бир һаким вә вали кими рәһбәрлик едирмиш.[6]

3. Бир дә ки, әҝәр пејғәмбәрлик вә рисаләт һөкумәт вә сијасәт ишләри илә ујғун ҝәлмирдисә, нә үчүн Пејғәмбәр (ә) шәхсән вахтыны белә ишләрә сәрф едирди?  Бәс, бунлар ону (с) өз әсл вазифәсиндән узаглашдырмырдымы? Һәтта Пејғәмбәр (с) јалныз дини вәзифәсини јеринә јетирирмиш кими ҹаваб верилдији сурәтдә, о заман динин сијасәтлә ҝениш әлагәләри олдуғу мәлум олаҹаг.Бурада даһа бир суал диггәти ҹәлб едир вә о да будур ки, нә үчүн Пејғәмбәр (с) өзү шәхсән бу ишләрә гарышырмыш вә онлары мәсәлән, јахын сәһабәләринә тапшырмырмыш?...

Буну да гејд едирик ки, Әбдүррәззаг кимиләринин атдығы шүбһәләр мүасир дөврдә даһа артыг рәнҝарәнҝләшиб. Белә шүбһәләри дүзҝүн ҹавабландырмаг үчүн исә онларын әсл вәтәни олан гәрб тәфәккүр тәрзинә вармаг лазымдыр. Бир дә ки, мүасир гәрб фәлсәфәси илә танышлыг үчүн, өтәри дә олса, һәмин мәдәнијјәтин әсасыны тәшкил едән христианлығын тарихи илә марагланмалыјыг.[7]



[1] Һәмин.

[2] Тәр: “Ислам вә һөкумәт әсаслары”

[3] Әбдүррәззаг, “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм”

[4] Бурада һөкумәтдән мәгсәд “government”дир.

[5] Мәсәлән, Ҹәһишјари, “Әл-вүзәра вәл-күттаб” (331 һг.); Һилал Әс-Сабинин (448 һг.) әсәри; Мавәрди (450 һг.) вә Әбу Јәла (458 һг.), “Әл-әһкамус-султанијјә” китабы; Ибн Гәјјум Ҹузијјә (751 һг.), “Әс-сијасәтүш-шәријјә” китабы; Әли ибн Мүһәммәд ибн Мәсуд Хәзаи (789 һг.), “Тәхриҹид-дәлалилис-сәмијјә әла ма канә фи әһди-Рәсулиллаһ (с) ...” китабы; Рәфаәт Тәһтави, “Ниһајәтүл-иҹаз фи сијрәти сакинил-Һиҹаз” китабы вә Ибн Идрис Кәттани, “Әт-тәратибил-идаријјә” китабы.

6] Мөвзу: “Мәсумларын (ә) рәһбәрлији дәлилләри”

[7] Мөвзу: “Дин вә христианлыг”, 212-ҹи суал.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Aya müsəlmanların rəhbərləri üçün müsəlmanların vəliyyi əmri" ləqəbini istifadə etmək düzgündürmü?
    3991 Siyasət fəlsəfəsi
    Qeyd olunmuş ayəyə əsasən, cavab insanların nəfslərinə və mallarına vəli və sahib olmaq Allaha malikdir və yalnız Allahın izniylə bu iş həyata keçir, o cür ki, bizim də etiqadımız bundan ibarətdir bu qüdrət və ixtiyar Peyğəmbərdən (s) sonra bir- bir İmamlara (ə) verilmişdir. Amma İmam Zamanın (ə) ...
  • Nigah əxlaqın inkişafına mane olur və yaxud zəminə yaradıcı və yüksəklik vericidir? Bu barədə islam və xristiyanlıqda fərqlər mövcuddurmu?
    4475 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi
    Nigah cəmiyyət və ictimaiyyətin yaranmasına ilkin addımdır. Bir çox təsir və nəticələrə malikdir. O cümlədən insanın cinsi ehtiyaclarının ödənilməsi, nəsil artırma, insanın təkamülü, rahatçılıq və rifah, paklıq və iffət və s aiddir.Müqəddəs islam dinində nigah dinin yarısının qoruyucusu kimi tanıtdırılır.Nigahın ictimai tərəfləri çox mühümdür. Nigah və ailə ocağının ...
  • Qurani-kərimdə Peyğəmbər səhabələrinin mədh və tərifi ilə əlaqədar mövcud olan çoxlu ayələrə diqqət yetirməklə nə üçün şiələr bəzi səhabələri məzəmmət edirlər?
    5789 Qədim kəlam
    Şübhəsiz, sizin istinad etdiyiniz ayələr, habelə bunlardan başqa ayələr də Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in həqiqi tabeçiləri və səhabələrinin tərifində nazil olmuşdur. Amma həmin ayələrin özünə və Quranının başqa ayələrinə diqqət yetirməklə görürük ki, bəzi ayələr səhabələri məzəmmət edir. Eləcə də keçmiş peyğəmbərlərin tarixini tədqiq etməklə bu gerçəkliyi başa düşürük ...
  • İbn Ərəbinin İmam Zaman (ə.c) barəsində baxışı nədən ibarətdir?
    8407 تاريخ بزرگان
    Mühyəddin İbn Ərəbinin əsərlərini mütaliə etdikdə onun İmam Zaman (ə.c) barəsindəki inancı üzə çıxır. O, "Fütuhati-məkkiyyə" kitabının Həzrət Məhdinin axırzamandakı silahdaş və yavərlərnə həsr etdiyi 366-cı babında belə qeyd edir: “Allahın diri, sağ bir xəlifəsi vardır, o, üzə çıxar. Onun zühuru dünya zülm və sitəmlə ...
  • "Möminlər"dən məqsəd müsəlmanların hansı dəstəsidir?
    5536 Qədim kəlam
    Möminlər Allahın varlığını təsdiq edən, Onun müqabilində təslim olan, bütün ilahi peyğəmbərlərə iman gətirən və bunlara əməl etməkdə də israrlı olanlardır.Nəzərinizə çatdıraq ki, imanın mərtəbə və dərəcələri vardır. Quran ayələrinə, Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədislərə əsasən Əhli-beytin (ə) vilayətinə etiqad bəsləmək imanın ali və əsil mərtəbələrindəndir. Quran ayələri vasitəsi ...
  • Qadının irsi kişi ilə hansı halda bərabərdir?
    3999 İrs
    Ümumiyyətlə iki halda qadınla kişinin irsi bərabərdir: Ata və ananın irsi (çox halda) 2. Meyyitin ana tərəfdən olan qohumlarının irsi. Qadın işçilərin sayının çox olması, qadınla kişinin irsinin bərabər olması ya bərabər olmamasına səbəb olmur. Bəli biz bu sözü qəbul edirik ki, cəmiyyətin düzgün yolda inkişafı üçün, ...
  • İşdə inzibatçılığı ictimai adətlərlə – “təarüflə” necə cəm etmək olar?
    3828 رفتار اجتماعی در حکومت اسلامی
    “İnzibat” kəlməsi “yaxşı əncam vermək”, “möhkəmlətmək”, “dəqiqlik” və “hifz etmək” mənasına olan “zəbt” kökündəndir.[1] Şəri cəhətdən işə ona şəriət hökmlərindən hər biri: vacib, müstəhəb, mübah, məkruh və haram aid edilə bilər. İş inzibatı da – ona iltizamlı olmağın mənşəyini nəzərə almaqla – ...
  • Hansı İmamın, başqa İmamlara nisbət məxsus sifətləri və xüsusiyyətləri vardır?
    4429 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi
    Məzhəbi təlimlərə əsasən Məsum İmamların iki cür heysiyyəti və varlığı vardır. Biri nurani, o biri isə cismani. Nurani varlıq cəhətindən onların hamısı birdirlər, amma cismani və dünyəvi varlıq cəhətindən zaman və məkanın şəraitinə uyğun olaraq onardan hər birinin məxsus xüsusiyyətləri vardır. Məsələn: İmam Əli (ə) şücaət və ...
  • Вилајәти-фәгиһ һаггында мөвҹуд олан ән гәдим сәнәд нәдир?
    4335 Nizamlar hüquq və əhkam
    Вилајәти-фәгиһ һаггында мөвҹуд олан ән гәдим сәнәд мәрһум даһи алим Шејх Муфидин “Мугние” адлы китабыдыр. О, бу китабын әмрбе мәруф вә нәһј әз мункәр бөлүмүндә ашағадакылары адил фәгиһин вәзифәләриндән сајыр:А) Әмр бе мәруф вә нәһј ...
  • İmam Sadiq (əleyhis-salam)-ın əhli-sünnətdən ustadları var idimi?
    4704 تاريخ کلام
    1. Yuxarıda dediyiniz şəkildə qeyd olunan mətləb ümumiyyətlə düzgün deyildir. Çünki məsum imamlar (əleyhimus-salam) bütün elmlərə sahib idilər[1] və hədis kimi elmləri başqalarından öyrənməyə ehtiyacları yox idi. Əksinə, əhli-sünnət alimlərindən və məzhəb rəhbərlərindən bəziləri birbaşa və ya müəyyən vasitələrlə onların şagirdi olmuşlar, o cümlədən, ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    130093 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    98285 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    80130 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    71034 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    63396 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39806 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    35178 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    29102 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28824 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    27111 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...