با توجه به این‌که این بحث یکی از مباحث درون دینی است؛ از این‌رو فقط از منظر شیعه به این پرسش پاسخ می‌دهیم؛ لذا می‌گوییم:

 از دیدگاه شیعه امامان معصوم(ع) هستند و از طرف خداوند توسط پیامبر(ص) به عنوان جانشین و خلیفه آن‌حضرت به مردم معرفی شدند. بر این اساس آنان حجت خداوند بر آفریدگانش هستند و سخنشان نیز مانند سخن پیامبر(ص) حجیت نفسی دارد و نیازی به اسناد ندارد. به عبارت دیگر، شیعه معتقد است همان‌طور که اگر پیامبر سخنی را بیان کند نیازی به اسناد نیست و کسی از ایشان سندی درخواست نمی‌کند و تردیدی در حجیت سخن ایشان ندارد، همین‌طور در سخن معصومان(ع) نیز نیازی به سند نیست و تردیدی در حجیت سخن ایشان وجود ندارد.

 گفتنی است احادیثی که از امامان معصوم(ع) به ما رسیده از این جهت به دو دسته تقسیم می‌شود: 

1. دسته‌ای از روایات به صورت مستند بیان شده است؛ یعنی سلسله سندشان نیز ذکر شده است، به این صورت که هر امامی از پدرش نقل می‌کند تا این‌که سند روایت به رسول الله(ص) ختم می‌شود.

بنابر این، نه تنها در این احادیث سندشان بیان شده و هیچ اشکال سندی در آنها یافت نمی‌شود؛ بلکه از نظر سند در بالاترین رتبه اعتبار قرار دارد. این دسته از روایات خود به دو صورت هستند:

الف) دسته‌ای از روایات اسامی روایان و پدر و اجدادشان را یکی پس از دیگری بیان می‌کنند؛ مانند ... قال أبو الحسن الرضا (ع) سمعت أبی موسى بن جعفر یقول سمعت أبی جعفر بن محمد یقول سمعت أبی محمد بن علی یقول سمعت أبی علی بن الحسین یقول سمعت أبی الحسین بن علی یقول سمعت أبی أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب (ع) یقول سمعت رسول الله ص یقول سمعت جبرئیل یقول سمعت الله عز و جل یقول لا إله إلا الله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی فلما مرت الراحلة نادانا بشروطها و أنا من شروطه.[1]

(زمخشری از یحیی بن حسین حسینی در کتاب ربیع الأبرار پیرامون إسناد صحیفة الرضا نقل می‌کند: اگر این اسناد به گوش دیوانه‌ای بخورد عاقل می‌شود.[2]

ب) دیگر این‌که راوی با عبارت "عن آبائه"(از پدرانش) با توجه به وضوح اسامی، آن‌را حذف نموده است). در مجموع کتب روایی شیعه حدود 6671حدیث از ائمه(ع) به صورت مستند با عبارت "عن آبائه" (از پدرانشان= عن رسول الله) نقل شده است که از این تعداد 278 آن در کتب اربعه شیعه (60 حدیث در کافی، 46 تا در من لا یحضره الفقیه، 128 تا در تهذیب و 34 تا در استبصار) آمده است. به عنوان نمونه یک حدیث معنعن و مستند را در این‌جا بیان می‌کنیم:

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ  السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع) عَنْ آبَائِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) ...[3].

بدیهی است اگر حدیثی با این نوع سند نقل شود از بهترین سند برخوردار است. بر این اساس از قسم اول به حدیث "سلسلة الذهب"[4] تعبیر شده است؛ زیرا اگر چه بر اساس آراء شیعه همه امامان حجت‌های خدا در روی زمین هستند و از نظر حجت فرقی بین اینها و پیامبر(ص) نیست؛ اما از نظر غیر شیعه اینان بهترین افراد و موثق‌ترین افراد هستند.[5]

 2. دسته دیگر از روایات که بدون سند بیان شده است. این دسته از روایات نیز دو قسم‌اند:

 الف) این‌که با واسطه از پیامبر اسلام(ص) نقل می‌کنند؛ اما سندش را ذکر نکردند. به عنوان نمونه به این حدیث توجه نمایید:

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص).[6]

در منابع شیعی هزاران و در کتب اربعه (کافی، من لا یخضره الفقیه، تهذیب و استبصار) صدها حدیث با این عنوان نقل شده است.

این نوع از احادیث نیز اگرچه سلسله سندشان بیان نشده و در ظاهر مرسل هستند؛ اما با توجه به این‌که معصومان(ع) حتی از دید اهل‌سنت نیز از امنا و صادقین محسوب می‌شوند، باید پذیرفت که آنان حدیثی را که پیامبر نفرموده باشد به عنوان حکم الهی بیان نمی‌کنند و یا به پیامبر نسبت نمی‌دهند.

امام صادق(ع) فرمود: حدیث من، حدیث پدرم(امام باقر) و حدیث پدرم(امام باقر)، حدیث جدم(امام زین العابدین) و حدیث جدم(زین العابدین) حدیث (امام) حسین و حدیث حسین، حدیث (امام) حسن و حدیث حسن، حدیث امیر المؤمنین(ع) و حدیث امیر المؤمنین حدیث رسول الله(ص) و حدیث رسول الله، سخن خداوند عز و جل است.[7]

ب) این‌که از کتاب جامعه، مصحف فاطمه، جفر و ... نقل نموده‌اند که در هر صورت مستند و برای همه مسلمانان حجت است.[8]

 بنابر این، احادیثی که از ائمه معصومین نقل می‌شود مستند و از اعتبار کافی برخوردار است و هیچ‌گونه تردیدی در آن راه ندارد.

گفتنی است که این مسئله از دیرباز مورد سؤال بود و از طرف عده‌ای که برای سخنان امامان معصوم(ع) حجیت ذاتی قائل نبودند مورد اعتراض قرار می‌گرفت از این جهت راه حل‌هایی مورد استفاده قرار گرفت.

 جابر بن یزید می‌گوید به امام باقر(ع) عرض کردم: هر گاه حدیثى برایم باز گفتى سندش را نیز بیان فرما. امام(ع) فرمود: پدرم از جدّم از رسول خدا(ص) از جبرئیل(ع) از خدا -عزّ و جلّ- براى من حدیث گفته است، و هر حدیثى که برایت می‌گویم با این سند خواهد بود.[9]

در روایت دیگری آمده است: محمد بن على(امام باقر) به احترام مجالست جابر با پیغمبر(ص) نزدش می‌رفت و می‌نشست و از خداى تبارک و تعالى براى آنها حدیث می‌کرد، اهل مدینه گفتند: ما جسورتر از این را ندیده‌‏ایم (زیرا با این کودکى از جانب خدا حدیث می‌گوید) چون دید چنین می‌گویند، از پیغمبر(ص) حدیث گفت، اهل مدینه گفتند: ما دروغ‌گوتر از این مرد را هرگز ندیده‌‏ایم، از کسى به ما حدیث می‌کند که او را ندیده است، چون دید چنین می‌گویند از جابر بن عبداللَّه حدیثشان گفت، آن‌گاه تصدیقش کردند، در صورتى که جابر خدمت او می‌آمد و از او دانش می‌‏آموخت.[10]

نتیجه این‌که سخنان امامان معصوم حجیت ذاتی دارد و سخن آنان سخن پیامبر(ص) و خدای متعال است، خواه در ظاهر مستند باشد یا نباشد.

 [1] . شیخ صدوق، امالی، ص 235، کتاب خانه اسلامی، 1362ش.