Ətraflı axtarış
Baxanların
3282
İnternetə qoyma tarixi: 2012/05/20
Sualın xülasəsi
Нәјә ҝөрә Ислам һөкумәти фәгиһләрин васитәси илә идарә олунмалыдыр?
Sual
Нәјә ҝөрә Ислам һөкумәти фәгиһләрин васитәси илә идарә олунмалыдыр?
Qısa cavab

Ислам дини бүтүн динләрин сонунҹусу олуб, хүсуси ганунлары, әһкамлары, ҝөстәришләри вә әбәдијјәт ҹәһәти вардыр. Илк ҝүндән бүтүн мүшкүлләрин ҹавабыны вердији кими, тарих боју гаршыја чыхан суаллара да ҹаваблар вермәлидир. Башга тәрәфдән, һәр ҝүн дүнјада елә мүшкүл, шәраит  вә суаллар гаршыја чыхыр ки, әввәлкиләрдән чох фәргләнир.

Ислам дини, һәр заманда гаршыја чыхар мүхтәлиф шәраит вә суаллара ҹаваб вермәкдән өтрү бир сыра сабит ганун вә ҝөстәришләр вермиш вә бу мүһүм вәзифәни бир дәстә мүтәхәссисләрин өһдәсинә гојмушдур. Бу алим вә мүтәхәссисләр һәр шәраит, заман вә мәканда Ислам дининин фәлсәфә, низам вә идиоложи мәктәбинә ујғун олараг, ҹәмијјәтин еһтијаҹларыны һәртәрәфли өјрәнир, онларын ҹавабларыны дини мәтнләрдән әлә ҝәтирир вә ҹәмијјәтә тәгдим едир.

Ислам алимләри вә фәгиһләри һәр бир ҹәмијјәтин мәкан вә заманына ујғун олараг, мүхтәлиф мөвзуларда мәсәләләри арашдырыр, исламдакы сабит үсүл вә фигһ ганунлары әсасында, мөвзу вә һөкмү әлә ҝәтирирләр. Ајәтуллаһ Имам Хомејни (рәһ.), устад Шәһид Мүтәһһәри, ајәтуллаһ Шәһид Сәдр, вә с.. кими алимләр, фәгиһләр бу мүһүм мөвзуда чох чалышмышлар. Белә ки. әҝәр тарих боју белә даһи шәхсијјәтләр өмүрләрини бу јолда сәрф етмәсәјдиләр, бу ҝүн һәгиги Исламдан чох шеј әлдә галмазды.

Бундан әлавә, тарих боју һәр бир идиоложи мәктәбин давамчылары вә апарыҹылары, о мәктәбин давамијјәт тапмасында ән савадлы, ән баҹарыгла вә ән мүһүм алимләри өһдәләринә ҝөтүрүр. Исламын инсан тәрбијәт едән мәктәбинин фәлсәфәси, һәдәфләри вә низамы илә таныш олуб әмәл етмәкдән өтрү бу мөвзу чох мүһүмдүр.  Тарих боју, Исламда калам јолу илә фәлсәфәјә чатмаг, фигһи вә тәһлили јолла Ислам һүгугларына вә низамына јетишмәк мәсәләсини бүтүн шәраитә малик олан фәгиһләр өһдәләринә алмышлар. Онлар бүтүн бу мөвзуларда тәһгиг вә тәһлилләр апарыр вә мәсәләни ачыглајырлар. Һәр заман вә мәканда хүсуси мөвзуларда ҹаваблары һазырламаг исә тәзә елмләрин тәрһ олунмасына еһтијаҹ вар. Шүбһәсиз ки, фәгиһләрин бу јолда чалышмалары даһа дәгиг вә тәзә мәсәләләрдә тәсирли олмалары илә нәтиҹәләнир. Әлбәттә, бүтүн бу мөвзуларда тәкҹә фәгиһләрин јох, ҹәмијјәтин бүтун алимләринин һәмкарлығына вә мүштәрәк елми чалышмаларына еһтијаҹ вардыр.

Ислам аләминдә, тарих боју фәгиһләрдән мүтәхәссис, мүдир вә иҹраҹы үнваны илә ад апарылырса әслиндә, хүсуси шәратиә малик, аҝаһ вә савадлы алимләр вә фәгиһләр нәзәрдә тутулур. Јохса, савадсыз вә Исламда елми олмајан инсанлардан бу мөвзуда  сөз ачмаға дәјмәз.

Ətreaflı cavab

Тарихдә һәмишә белә бир ганун вә гајда вар ки,  тарих боју һәр бир идиоложи мәктәбин давамчылары вә апарыҹылары, о мәктәбин ән савадлы, ән баҹарыглысы, ән сијасәтҹил  вә ән мүһүм алимләри олурлар.

Ислам дини бүтүн динләрин сонунҹусу олуб, хүсуси ганунлары, әһкамлары, ҝөстәришләри вә әбәдијјәт ҹәһәти вардыр. Ислам, илк ҝүндән бүтүн мүшкүлләрин ҹавабыны вердији кими һәмишә гаршыја чыхан суаллара да ҹаваблар вермәлидир. Һәдсидә вар ки, "Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) һалал бујурдуғу Гијамәтә кими һалал, һарам бујурдуғу да Гијамәтә кими һарамдыр."[1]

Диҝәр тәрәфдән, заман өз-өзлүјүндә дәјишкәндир вә тәбиәт мүхтәлифлик тәләб едир. Бу дәјишиклик гәдимки шәраитлә тамамилә фәрглидир. Бу минвалла, заты сабит вә дәјишмәз олан дин, заты дәјишән вә сабит олмајан тәбиәт вә заманла неҹә ујғунлаша биләр? Бу һалда, дини мәсәләләрдә мүтәхәсс олан фәгиһләрин ән мүһүм вәзфәләри ајдын олур вә онлар, хүсуси дини ганунларла динин сабит вә дәјишкән үнсүрләри арасында мүвазинәт јарадыр вә мәсәләләрә ҹаваб тапырлар.

Ислам динининдә, дүнја бахышында фәлсәфәсини дәрк етмәкдән өтрү  калами јолдан һәмчинин, бир идиоложи мәктәб олараг, низам интизамыны ачыгламагдан өтрү исә фигһи вә тәһлили јоллардан истифадә олунур.[2]  Фәгиһләр һәр заман бу мүһүм вәзифәни өһдәсинә алмыш вә ачыгламалар вермишләр.

Ајдындыр ки, рәһбәрлик мәсәләсиндә ҹәмијјәтин рәһбәрә еһтијаҹы олдуғуну һамы шәкк-шүбһәсиз гәбул едир. Ислам бу мүһүм вәзифәни дә фәгиһләрин өһдәсинә гојмушдур. Чүнки, һакимијјәт мәсәләси елә бир мөвзу дејил ки, дини саһәдән хариҹдә галсын. Әксинә, Ислам дининин бүтүн дүнјаны әһатә едән ганунлары вә сонунҹу дин олмасыны нәзәр алмагла, һакимијјәт вә һөкумәт һаггында камил низамнамәси вардыр. Динин дөвләт мәсәләләринә дәхаләт етмәсини әглин мәнасыныз билмәмәсиндән әлавә, бу ишин әгли ҹәһәтдән зәруури олдуғуну дә тәсдигләјир.

Әҝәр дин нәзәриндән һакимијјәтә бахсаг, дөвләтин әсас вәзифәси ҹәмијјәтдә илаһи дәјәрләри, Ислами әсаслары вә шәри ҝөстәришләри горумагдан ибарәтдир. Беләликлә, әгл һөкм едир ки, белә бир һөкумәтин башында илаһи ҝөстәришләри вә дәјәрләри ән јахшы билән вә горујан бир дәстә дурмалыдыр. Әҝәр бу мәгамда мәсум Имам (әлејһиссалам) олса, ән лајиглиси одур. Гејб дөврүндә исә бу мәгамын ән  лајигли нүмајәндәләри адил вә хүсуси шәраитә малик фәгиһләрдир.

Башга сөзлә десәк, әгл һөкм едир ки, Ислами, етигади вә дини һөкумәтин башында һәмин ҹәмијјәтин елә бир шәхси гәрар тутумалыдыр ки, мәсум Имам (әлејһиссалам) гејбдә олан дөврдә Исламын вә шәриәтин әсасларыны вә һөкмләрини горуја билсинләр. Мәсум Имам (әлејһиссалам) гејбдә олан заманда исә бу мәгама ән лајигли шәхсләр адил вә алим фәгиһләрдир.

 


[1]  Кафи, ҹ.1; сәһ.58; һәдис 19

[2] Иҹтиһад елминин әсаслары, сәһ.383-405; Ислам динин мәктәби вә игтисади нәзми, Устад Һадәви,

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    109944 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    83631 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    61802 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    45192 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    34315 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    30927 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    23629 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23344 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    22737 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21344 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...