Ətraflı axtarış
Baxanların
4273
İnternetə qoyma tarixi: 2013/08/26
Sualın xülasəsi
Дини сијасәтдән ајыран секулјаризм тәфәккүрү неҹә јараныб?
Sual
Дини сијасәтдән ајыран секулјаризм тәфәккүрү неҹә јараныб?
Qısa cavab

Гәрбдә интибаһ дөврүндән сонра христиан-килсә һакимијјәтинин јени јаранан елми-фикри ҹәрәјанларла чарпышдығы дөвр нәһајәт, динин сијасәтлә ајры олдуғу тәфәккүрү мејдана чыхартды.

 

“Секулјаризм” фикри гәрб тәфәккүр дүнјасына мәнсубдур. Бунун да әсаслы сәбәбләри вардыр. Һәр һалда илаһи идејалары ашыламајан, ади фәрдләрин истәји әсасында тәһриф олунан бир дин (христианлыг) һеч вахт бәшәријјәтин етимадыны там доғрултмајаҹаг.

 

Ətreaflı cavab

ХV әсрин орталарындан башлајараг Гәрбдә гәдим Рум вә Јунан мәдәнијјәтинә мејлли тәзә бир тарихин башланғыҹ илләринә тәсадүф олунур.[1] Даһа сонра бу һадисәләр XVI әсрин орталарында Мартин Лутер кими ислаһатчы диндарларын васитәси илә ислаһат дөврүнә гәдәм гојду.[2] Нәһајәт, өзүнә чохсајлы тәрәфдар топлајан бу ҹәрәјан XVII-XVIII әсрләрдә Гәрбдә шүур вә ағыла әсасланан фикирләрә бәраәт газандыра билди.[3] О дөврүн диндар мүтәфәккирләри дә белә нәтиҹәјә ҝәлдиләр ки, килсә үсул-гајдалары мүасир фикир вә еһтијаҹлары өдәмәјә гадир дејил. Бу фикирләр о гәдәр ҝенишләнди ки, нәһајәт, дин јалныз инсанын Аллаһла шәхси рабитәси анламы кими үнван алды вә ахирәт аләминә дә онун әсасында мәна верилди. Беләликлә, дин тамамилә иҹтимаи-сијаси һүдудлардан тәҹрид олунду вә ону сијасәтдән ајыран секулјар фәлсәфи дүнјаҝөрүшүнүн[4] әсасы гојулду.

 

Амма секулјаризм фикри илә гаршылашанда, үмуми тәрздә дејил, мәһз, Гәрбин христиан-килсә һакимијјәтинә гаршы мөвгеји һагда данышылмалыдыр. Чүнки дүзҝүн дүнјаҝөрүшүнү ашыламајан, тәһрифә мәруз галан вә һәр һансы инсани еһтијаҹлары өдәјә билмәјән дин мәһкумдур. Бир дә ки, Иса пејғәмбәрин шәриәти сонунҹу дин олмамыш вә о өзү дә һеч вахт өзүнү сонунҹу пејғәмбәр елан етмәмишдир. Мөвҹуд “Инҹил”ләрдә дә ондан сонра сон елчини мүждәләјән ишарәләр вардыр.

 

Амма Ислам дининин сонунҹу дин олараг һәр һансы тәһиф вә хәтадан узаг олмасы факты данылмаз мәсәләдир вә онун идејаларында динин сијасәтдән ајры олмасы һагда фикирләр дә тәбии олараг рәдд едилир. Бунунла белә, бәзән мүсәлманлар арасында ортаја чыхан бир сыра “мүтәфәккир”ләрин әкс мөвгеләри исә гәрб-секулјар идејаларындан мәншәләниб. Исламдан хәбәрсиз олан беләләри елә ҝүман едирдиләр ки, бу фикирләр Ислам дүнјасында да дөнүш вә инкишаф јарадаҹаг. Мәсәлән, доктор Ҹабир Усфур өзү Әли Әбдүррәззагын “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм” китабына јаздығы мүгәддимәсиндә белә гејд едир: “Биз Рәфаәт Тәһтави, Мәһәммәд Әбдүһ вә Әли Әбдүррәззаг кими шәхсиијјәтләрлә фәхр едир вә онлары нүмунә билирик. Чүнки онлар инкишаф етмиш мәдәни-иҹтимаи гурулушун тәрәфдарларыдыр.

 

 

[1] Renaissance—ренессанс

[2] Reformation—көкүндән дәјишдирмә

[3] Enlightenment—маарифләнмә

[4] Secularism—дүнјәви, гејри-дини

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    102824 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    78422 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    56525 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    38411 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    29818 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22026 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    21181 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    19754 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    19699 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    19640 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...

Əlaqəlilər