Baxanların
4940
İnternetə qoyma tarixi: 2013/01/14
Sualın xülasəsi
İrfan elmində xət və nöqtə və s.... hansı mənadadır və “ənə nöqtətu təhtül-ba” (Mən ba hərfinin altındakı nöqtəyəm”- rəvayətinin mənası nədi?
Sual
İrfan elmində xət və nöqtə və s.... hansı mənadadır və “ənə nöqtətu təhtül-ba” (Mən ba hərfinin altındakı nöqtəyəm”- rəvayətinin mənası nədi?
Qısa cavab
İrafan elmində qeyb aləmindən bəzi həqiqətləri çatdırmaqdan ötrü  ədədlər, hərflər və şəkillərin özünəməxsus ilahi rəmzləri vardır. Nöqtədən məqsəd, allah-Taalanın həqiqi vəhdətidir və bu həqiqi vəhdətin şəkli insan qəlbinin dərinlkilərindən qərar tutmuşdur. Ona görə də kamil insan, varlıq aləminin mərkəzi kimi tanıtdırılmışdır. Allah-taalanın yer üzündə həqiqi vəhdətindəki xəlifəsidir. Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) “ Mən, ba hərfinin altındakı nöqtəyəm” – sözünün irfanı mənası budur.
Ətreaflı cavab
  1. İrfanda ədədlər həriflər elmi;
Ədəd və huruf elmələri ən qədim zamanlardan irfan məktəbində diqqət nəzərdə olmuşdur.  Amma, onu da yadda saxlamaq lazımdır ki, bu məktəbdə istifadə olunan ədəd və huruf elmləri adi halda bu elm haqqındakı təsəvvürümüz kimi deyildir.  İrfan elmində qeyb aləmindən bəzi həqiqətləri çatdırmaqdan ötrü  ədədlər, hərflər və şəkillərin özünəməxsus ilahi rəmzləri vardır.
Həriflər və ədədlər elminin mahiyyəti haqqında sözlər həddən artıqdır. Bəzən bu elmin əsl həqiqətindən xəbərsiz olduqlarına görə xurafat, sehr-cadu və sair qədimi şəkilləri də düşünənlər vardır.  Şair bu haqda yazır:
 
 
 
Alçaq kişilər dərvişlərin hərflərini oğurlayar,
Bəlkə, bununla sağlam insanlara əfsun oxusun! [1]
Heç bir şəkk yoxdur ki, irfan alimlərinin nəzərində bu elmlərin mahiyytində xüsusi paklıq və müqəddəslik vardır. Ariflərdən Mühəddin ibn Ərəbi özünün Əddürrül-məknun kitabında yazır: “hərəflər, Allah-Taalanın xəzinələridir. Onlarda Allahın sirləri, adları, elm, əmr, sifətlər, qüdrət və Allahın məqsədi vardır.”[2] Qeyd etmək lazımdır ki, irfan aləmində ədəd elminin hərflər elmi ilə birbaşa əlaqəsi vardır. Çükni, irfan nəzərində hər bir hərfin hər bir ədədlə xüsusi bağılılğı var və ədədlər, hərflərin və kəlmələrin ruhu hesab olurlar. Şair yazır:
Əyan və ağıl sahiblərinin yanında,
Hərf cismdi onun canı ədəddir can kimi,[3]
Digər tərəfdən həndəsə elmində olan şəkillər də ədədlərin nisbətindən xətlər və şəkillər halında əmələ gəlmiş təmsillərdən başqa bir şey deyillər. Belə terminlərin irfan ədəbiyyatında çox şahidi oluruq. Bəzən qeybi və metafizik bir mətləbi açıqlamaq və arifin daha da mövzu ilə yaxından tanış olması və bu həqiqətlərlə əlaqə qurmasından ötrü istifadə olunur. Arif şəxs bu terminlər vasitəsi ilə qeyb almindən şühud aləminə, nəzəri və fikri cəhətdən, bu mətləblərin batini, qeyb və müşahidə aləminə müntəqil olur.
İbni Ərəbi özünün İnşaud-Dəvair yazır: Allah-taala əşyağarın əsl həqiqətini mənə göstərdiyinə və bu varlıq aləmində əşyaların nisbətləri və həqiqətlər arasındakı əlaqələrini kəşf etdirdiyinə görə bu varlıqlar arasındakı batini əlaqələri hiss olunacaq şəkillərə gətirdim ki, belə həqiqətləri dərk etməkdə bəsirət gözü olmayanlar üçün də düşünülmüş olsun.”[4]
2-İrfan aləmində nöqtənin mənası;
Belə rəmzi dilin nişanələrindən biri irfan alimlərinin öz terminlərində, əsərlərində və şerlərində “Nöqtə”  sözündən istifadələridir. “Xal” terminin bu aləmdə istifadə olunması də həmin “vəhdət nöqtəsindən” başqa bir ifadədir. Ayətullah Şəbstərinin Gülşəni raz kitabında bu terminin açıqlaması haqqında oxuyuruq:
“O üzü xal nöqtəsi əhatə edib,
Ki, O da bütün varlığın əsli və mərkəzəidir.[5]
Şerdə xaldan məqsəd, Allah-Taalanın həqiqi vəhdətidir. Mühitdən isə məqsəd bütün varlıq aləmidir. Beləliklə, həqiqi vəhdət, Allah-Taalanın zatı-pakından ayrılmaz bir hissədir və bütün varlıq aləminin əsli və mərkəzi sayılır. Başqa sözlə desək, məşuqun çöhrəsində olan vəhdətdir. Haqqın zatından ayrılması qeyri-mümkün olan bir cüzüdür. Ona görə də həqiqi vəhdət, varlığ aləminin mərkəzi və əsli sayılır. Vəhdət olan xal nöqtəsindən mülk və mələkut aləmindəki varlıq vücuda gəlir. Yəni, hər iki aləmin varlığı həqiqi ilahi vəhdətə əsasən vücuda gəlir. Həmçinin, varlıq aləminin mərkəzi və əsli olan həqiqi vəhdət iki aləmdə, insanın natiq nəfsi və zahiri qəlbində zahir olur. Bu cəhətdən deyilir ki, varlıq nöqtəsinin mərkəzi, insan qəlbinin və varlığının mərəkzi sayılan soydası,[6] Allah-Taalanın həqiqi vəhdətinin ayinəsidir. Şair yazır:
Bilmirəm Onun xalı qəlbmizin əksidir,
Va ya qəlb, O gözəl xalın əksidir?
Onun xalında qəlb vücuda gəlmiş!
Yaxud qəlbin əksi orda tapıldı!
Qəlb ondadır və ya o qəlbdədir?
Mənə bu müşkil iş məlum olmadı.[7]
Beləliklə, “Nöqtə” – Allah-Taalanın həqiqi vəhdətidir ki, əksi insanların qəlbində qoyulmuşdur. Ona görə də kamil insan mümkün varlıq aləmində mərkəz və əsl kimi tanıtdırılır. Çünki, kamil insan, Allah-taalanın həqiqi vəhdətinin yer üzündə yeganə xəlifəsidir.
 
 
3-“Mən ba hərfinin altındakı nöqtəyəm” – rəvayətinin mənası;
Bəzi rəvayətlərdə nöqtə termininin, ədədlər və həriflər elmi kimi qeyb aləminə işarə olaraq istifadə olunması gözə dəyir. Bunların ən maraqlısı isə Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhissalam) buyurduğu rəvayətə oxuyuruq:
““Bilin ki, bütün səmavi kitabların sirləri Qurandadır və Quranda olan bütün sirlər Fatihə surəsindədir. Fatihə surəsində olan bütün sirlər isə Bismilləhdədir. Və Bismilləhdə olan bütün sirlər Bismilləhdəki bə hərfindədir. Bə hərfində olan sirlər isə bə hərfinin altındakı nöqtədədir.” Daha sonra İmam Əlinin (ə) belə buyurduğunu rəvayət etmişdir: Mən hərfinin altındakı nöqtəyəm.” [8]
Bu rəvayətdə belə bir məsələ işarə olunur ki, varlıq aləmində nə varsa Quranın həqiqətində cəmləşib. Bismillahir-Rəhmanir-Rəhimdə də bütun Quranı özündə cəmləşdirib.
İrfan aləmində nöqtə barəsində keçmiş mətləbləri və kamil insanın təkivini Quran[9] olması müqəddəməsi həmçinin, varlıq aləminin kamil insanın geniş surəti (çünki, insan kiçik varlıq aləmidir və varlıq aləmi isə böyük insandır)[10]  kimi cəhətləri də nəzərə almaqla O Həzrətin sözlərini belə başa düşmək olar: O kamil insan mənəm ki, qəlbim Allah-taalanın həqiqi vəhdətinin nöqtəsi və təkvini Quranın mərkəzi mənim qəlbimdədir. Çünki, O Həzrət Bismilləhir-Rəhmanir-Rəhimdəki ba hərfinin nöqtəsidir və Bismillahir-Rəhmanir-Rəhimdə də bütün Quranı özündə cəmləşdirib.
Ba hərifnin altındakı nöqtə haqqında demək lazımdır ki, ba altında olmaq əslində nazil məqamında olan qövsə işarədir. (başqa terminlə o məqamdan Məhəmədiyyə həqiqəti kimi ad aparılır)[11]
Seyyid Heydar Amuli nöqtə haqqında yazır:  Bu həqiqətin nöqtə adlandarılmasının əsəs səbəblərindən biri bu həqiqət varlıq aləmində ilk vücuddur. Özünün müəyyən olnumasına xatir digərlərinin də müəyyən olunmasına səbəb olur. Məslən, həmin nöqtə heç bir adı-sanı olmayan əlifi ba şəkilinə gətirir. Ba həmin əlifdir ki, bir nöqtə ilə müəyyən olunur və öz ba-lığını ələ gətirir. Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhis-salam) buyurduğu “Mən ba hərfinin altındakı nöqtəyəm” – cümləsi həmin məsələyə işarədir.   Ba hərfinin nöqtəsi əlif hərfinin vücuda gəlməsinə səbəb olduğu kimi Əmirəl-möminin Əli də (əleyhissalam) o bir nöqtə kimi varlıq aləmində varlığın təyin olunmasının səbəbidir. Həmçinin, O Həzrətin digər bir buyurduğunda: “Əgər istəsəm Bismillahir-Rəhmanir-Rəhimin ba hərfinin mənasından yetmiş dəvənin yükü qədər kitabı əhatə edən məna açıqlayardım.”Həmçinin, Həzrət yenə buyurur: “Əgər istəsəm, Fatihətül-Kitab surəsinin təfsirində yetmiş dəvənin yükü qədər kitabı əhatə edən məna açıqlaram!” – hədisi də həmin nöqtəyə işarədir. Yenə də Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) digər bir hədisdə buyurur: ”Elm, təkcə bir nöqtədir ki, nadanlar onu çoxaldıblar!” – hədisi də həmin mənadadır.  Həmin mənada olan kəlamı bir arifin dilindən belə oxuyuruq: “Varlıq, Bismillahir-Rəhmanir-Rəhimin ba hərfindən zühur edib.”[12]
Bu halda, dahi filosof və arif  Molla Sədranın nöqtənin həqiqəti haqqındakı bəzi fikirlərinə işarə edirik:
“Allah yolunda qədəm götrən xalis bəndənin ələ gətirdiyi məqamlardan biri də bəsirət gözü ilə varlığın müşahidə olunmasıdır. Daha dəqiq desək, bütün varlıq aləmini, Quranda Bismillər kəlməsinin ba hərfinin altındakı nöqtəsində müşahidə etməsidir. ....Bu halda, həmin xalis bəndə öz vücudu da Bismillah kəlməsinin ba hərfinin nöqtəsində müşahidə edəcək. Biz, Quran həriflərində qaralıq və qaranlıqdan başqa bir şey müşahidə etmirik. Çünki, zülmət və qaranlıq aləmindəyik. Hər şeyi maddə qələmi ilə görürük. Çünki, dərk edən və dərk olunmuş hər ikisi bir cinsdəndir. Göz ancaq rəngliləri görür. Hiss üzvləri ancaq hiss olunmuşları hiss edə bilir. Xəyal yalnız, xəyala gələnləri nəzərə ala bilir. Ağıl ancaq dərk olunanları dərk edə bilir. Həmçinin,, nur ancaq nur vasitəsi ilə dərk olunur. Beləliklə, metafizik aləmindən olan bütün varlıqlar nur olduqlarına görə onları yalnız, bəsirət gözü olanlar görə bilərlər. Quranda oxuyuruq: Allah bir kəsə nur bəxş etməsə, onun nuru olmaz." Və yaBu dünyada (Allahın dəlillərini, cüzələrini görməyib gözü və qəlbi) kor olan axirətdə də kor olar və (haqq) yoldan daha çox azar!”  Deməli, biz başımızdakı gözün qarası ilə Qurandan yalnız, qara görürük. Bəs biz də, bu məcazi aləmdən və zülmkar əhlindən ayrılıb Allah və Onun Rəsuluna tərəf mühacirət etdik. Zahiri hisslərdən, xəyallardan, vahimələrdən və dərkdən ayırlıb öldük və bütün varlığımızla Allahın kalamında məhv olduq. Məhv olduqca isbata çatdıq və ölümdən isə təzə və əbədi həyata yetişdik. Ondan sonra daha Quranı qara görmürük. Bəlkə də, Qurandan hər nə görürüksə, sırf ağ və məhz nurdur.”[13]
Ədəd və qəribə elmlər haqqnıda daha çox məlumat ələ gətirməkdən ötrü aşağadakı mövzularda suallar müraciət edə bilərsiniz:
Sual: 1062 (saytda 1127)
Sual: 4272 (saytda: 4511)
 

[1] Şair Məsnəvi, Mənəvi, birici dəfrət səh.18
[2]Həsənzadə Amilinin nəqlinə əsasən, Sidrətil-Müntəha təfsiri, “Bismillahir-Rəhmanir-Rəmhimin” təfsinidə.
[3] Şeyx Bəhai, Əvvəlki nəqldən
[4] Mühiyəddin ibn Ərəbi, İnşaid-dəvair, səh.4; Leydən çapı,
[5] Şəbstəri, Şeyx Məhmud, Gülşəni raz, səh.74; intişarat SeyfƏlişah, 1378 şəmsi ili
[6] İnsan qəlbində olan qara (xal) nöqtə. Dəhxuda lüğəti
[7] Şəbstəri, Şeyx Məhmud, Gülşəni raz, səh.74; intişarat SeyfƏlişah, 1378 şəmsi ili
[8] Brucirdi, Seyyid Hüseyn, Siratul-müstəqim təfsiri, c.3; səh.118; Müəssiseyi Ənsaryan, Qum, 1416 h.q;  Fi şərhi Tövhids-Səduq ili qazi Səid Qummi, səh.32
[9] “Təkvini Quran və Tədvini Quran haqqında Əllamə Həsənzadənin əsərlərinə baxa bilərsiniz.
[10] Məhdi Rizvanipur, Üsul və  məbani təvil Quran imam Xumeyninin (rəh) nəzərində
[11] Müstənib, Seyyid Əhməd, Əl-Fitrə, c.1; səh.177;
[12] (Bu həqiqətə külli də deyilir) İlk vücudun meydana gəlməsi həmin nöqtədən başlayır. Daha sonra həmin nöqtəyə varlığ sözü nisbət verilib. Bu həmin ba hərfinin altındakı nöqtə kimidir. Əlifin vücuda gəlməsi həmin ba-nın altındakı nöqtətin təsirindəndir. Əslində əlif təkcə heç bir məna kəsb etmirdi və ba hərfinin nöqtəsi sayəsində ba adlandı. Ona görə də Əmirəl-möminin Əli (əleyhissalam) buyurur: ““Mən ba hərfinin altındakı nöqtəyəm” . Amuli. Seyyid Heydər, Nəqdin-nuqud, səh.695; Vizarət fərhəng amuzeş ali, birinci çap, 1368 h.q.
[13] Sədril-mütəllihin, Məfatehul-ğeyb, səh.21; Müəssiseyi təhqiqat fərhəngi
Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    105964 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    80793 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    58583 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    41322 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    31384 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    24054 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22481 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    22251 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20799 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20402 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...