بازدید
1114
آخرین بروزرسانی: 1398/05/15
خلاصه پرسش
در کدام مسائل و احکام فقهی، اختلاف نظری وجود نداشته و تمام مراجع، فتوایی مشابه دارند؟
پرسش
در کدام مسائل و احکام فقهی، اختلاف نظری وجود نداشته و تمام مراجع، فتوایی مشابه دارند؟
پاسخ اجمالی

ادامه پاسخِ 108973(در این احکام، مجتهدان اختلاف نظر ندارند)

 

مطهرات

مطهّرات به چیزهایی گفته می‌شود که شیء نجس را پاک می‌کند و آنها عبارت‌اند از:

آب، زمین، آفتاب، استحاله و انقلاب، انتقال‌، اسلام، تبعیت، برطرف شدن عین نجاست، استبراء حیوان نجاست‌خوار و غایب شدن مسلمان.

در ادامه به توضیح و تبیین هر یک از این عناوین و شرایط پاک کنندگی آنها می‌پردازیم.

 

اول: نحوه پاک کنندگی آب

  1. آب؛ با چهار شرط، چیز نجس را پاک می‌کند:

الف) مطلق باشد، پس آب مضاف مانند گلاب، چیز نجس را پاک نمی‌کند.

ب) خود آن آب، پاک باشد.

ج) وقتی چیز نجس را می‌شویند، آب مضاف نشود و نیز رنگ، بو یا طعم نجاست هم نگیرد.

د) بعد از شستن چیز نجس، عین نجاست باقی نماند.

  1. اگر چیزی نجس شود، پس از بر طرف کردن عین نجاست، با یک مرتبه شستن - با آب قلیل یا غیر قلیل- پاک می‌شود، البته چیزی که با ادرار نجس شده، برای پاک شدنش با آب قلیل، لازم است دو بار شسته شود و در هر حال، در مثل لباس و فرش، لازم است آن‌را فشار دهند تا غسالۀ[1] آن بیرون آید.[2]
  2. برای پاک شدن ظرف نجس(متنجس) با آب قلیل، سه مرتبه باید آن را شُست،[3] ولی با آب کُر یا جاری، یک مرتبه کافی است، هر چند سه مرتبه بهتر است.[4] پس اگر آب قلیل باشد، به دو صورت می‌توان عمل نمود؛ یکی آن‌که سه مرتبه ظرف را پر کرده و خالی کنند، دیگر آن‌که سه دفعه قدری آب در آن بریزند و در هر دفعه آب را طوری در آن بگردانند که به جاهای نجس آن برسد و بیرون بریزند.
  3. اگر جسم فلزی یا پلاستیکی نجس شود و آن‌را ذوب کنند، همه جای آن نجس می‌شود و اگر پس از انجماد، آن‌را آب بکشند ظاهرش پاک می‌شود.
  4. اگر بعد از آب کشیدنِ لباس و مانند آن، خُردۀ گِل یا اشیایی دیگر در آن دیده شود چنانچه بداند مانع رسیدن آب نشده، پاک است، ولی اگر آب نجس به باطن گِل رسیده باشد ظاهر گِل، پاک و باطن آن نجس است.
  5. چیزی که نجس شده، تا عین نجاست از آن برطرف نشود پاک نمی‌شود، ولی اگر بو یا رنگ نجاست در آن مانده باشد اشکال ندارد. پس اگر خون را از لباس برطرف کنند و لباس را آب بکشند و رنگ خون در آن بماند، پاک است، ولی اگر شک کند عین نجاست باقی مانده یا نه؟ باید بیشتر بشوید تا یقین کند از بین رفته است.
  6. اگر نجاست بدن را در آب کر یا جاری برطرف کنند، بدن پاک می‌شود،[5] و بیرون آمدن و دوباره در آب رفتن لازم نیست.
  7. غذای نجسی(متنجسی) که لای دندانها مانده، اگر آب در دهان بگردانند و به تمام اجزای غذای نجس برسد، پاک می‌شود.
  8. اگر جایی از بدن یا لباس را با آب قلیل، پاک کنند، اطراف آنجا که متّصل به آن بوده و معمولًا موقع آب کشیدن، آب به آن‌جا رسیده و نجس می‌شود، با پاک شدن جای نجس و رسیدن آب پاک به آن قسمت‌ها پاک می‌شود.
  9. گوشت و دنبه‌ای که نجس شده مثل چیزهای دیگر آب کشیده می‌شود. هم‌چنین اگر بدن، لباس یا ظرف، چربی کمی داشته باشد که از رسیدن آب به آن جلوگیری نشود با آب کشیدن پاک می‌شود، ولی اگر بعد از نجس شدن طوری چرب شود که از رسیدن آب به آن جلوگیری شود، چنانچه بخواهند ظرف و بدن را آب بکشند، باید ابتدا چربی را برطرف کنند.
  10. اگر زمینی را با آب قلیل آب بکشند، چنانچه غساله آب در زمین فرو رود پاک می‌شود، هم‌چنین اگر زمین طوری باشد که آب بر آن جاری شود -مثل اینکه سراشیبی داشته یا مقدار آب زیاد باشد- پاک می‌گردد، امّا اگر آب جاری نشده و غساله روی زمین باقی بماند نجاست از بین نمی‌رود، مگر با دستمال یا مانند آن، غساله آب را جمع کنند.
  11. اگر با شِکر آب شده‌ای که نجس شده، قند بسازند و در آب کر یا جاری بگذارند پاک نمی‌شود. همچنین اگر قند یا شکر نجس شود، با آب کشیدن پاک نمی‌گردد.

 

دوم: نحوه پاک کنندگی زمین

  1. اگر پای انسان یا ته کفش او بر اثر راه رفتن روی زمینِ نجس، نجس شود با راه رفتن روی زمین، پاک می‌شود، به شرط اینکه: زمین پاک و خشک باشد و عین نجاست از بین برود و نیز، زمین باید خاک، سنگ، موزاییک‌، آجر و مانند اینها باشد و با راه رفتن روی فرش، حصیر یا سبزه، کف پا و ته کفش نجس، پاک نمی‌شود.[6]
  2. برای پاک شدنِ کف پا و ته کفش، اگر انسان مختصری راه برود یا پا را بر زمین بکشد کافی است، ولی بهتر است حداقل پانزده ذراع (تقریباً هفت متر و نیم) راه برود.
  3. لازم نیست کف پا یا ته کفش نجس، تَر باشد، بلکه اگر خشک هم باشد، با راه رفتن، پاک می‌شود.
  4. اگر بعد از راه رفتن و از بین رفتن عین نجاست، بو یا رنگ آن باقی بماند، اشکال ندارد.
  5. داخل کفش، با راه رفتن پاک نمی‌شود. هم‌چنین پاک شدن کف جوراب با راه رفتن، محل اشکال است.

 

سوم: نحوه پاک کنندگی آفتاب

  1. آفتاب؛ زمین، ساختمان و چیزهایی مانند درب و پنجره که در ساختمان به کار رفته را با شرایطی پاک می‌کند:

الف) چیز نجس، طوری تَر باشد که اگر چیز دیگری به آن برسد تَر شود؛ پس اگر خشک بود باید به وسیله‌ای آن‌را تَر کرد تا آفتاب آن‌را خشک کند.

ب) عین نجاست در آن نباشد.[7]

ج) چیزی مانع تابش آفتاب نشود؛ پس اگر آفتاب از پشت پرده یا ابر بتابد، موجب پاک شدن نمی‌شود، ولی اگر ابر به قدری نازک باشد که عرفاً مانع تابش محسوب نشود، اشکال ندارد. هم‌چنین، تابش از پشت شیشه اشکال ندارد.

د) آفتاب به تنهایی چیز نجس را خشک کند؛ پس اگر مثلًا چیز نجس به دو واسطۀ باد و آفتاب خشک شود، موجب پاک شدن نمی‌گردد، ولی اگر باد به قدری کم باشد که خشک شدن، به آفتاب مستنَد باشد، اشکال ندارد.

ه) آفتاب، مقداری از بنا و ساختمان را که نجاست به آن فرو رفته، یک مرتبه خشک کند، پس اگر یک مرتبه روی آن‌را خشک کند و روز بعد، زیر آن‌را خشک نماید، فقط روی آن پاک می‌شود و زیر آن نجس می‌ماند.[8]

  1. اگر پس از تابش آفتاب به زمین نجس، انسان شک کند که مثلا زمین موقع تابش آفتاب، تَر بوده یا نه؟ یا زمین نجس، با آفتاب خشک شده یا نه؟ و یا قبلًا عین نجاست را برطرف کرده است یا نه؟ آن زمین، نجس به شمار می‌رود.
  2. اگر آفتاب به یک طرف دیوار نجس بتابد، طرفی که آفتاب به آن نتابیده پاک نمی‌شود، ولی اگر دیوار به قدری نازک باشد که به واسطه تابش به یک طرف، طرف دیگرش هم خشک شود پاک می‌گردد.

 

چهارم: استحاله و انقلاب

  1. هر گاه عین نجس چنان تغییر یابد که آن نام از آن برداشته، و نام دیگری به آن داده شود، پاک می‌گردد و می‌گویند «استحاله» شده است، مثل این که سگ در نمک‌زار فرو رود و تبدیل به نمک شود. هم‌چنین اگر چیزی که نجس شده، به کلّی تغییر یابد، مثل این‌که چوب نجس را بسوزانند و خاکستر کنند، یا آب نجس تبدیل به بخار شود، امّا اگر تنها شکل و صنعت آن تغییر کند - مثل این که گندم نجس را آرد کنند- موجب پاک شدنش نمی‌شود.
  2. چیز نجسی که معلوم نیست استحاله شده یا نه نجس است.
  3. ظرفی که از گِل نجس ساخته شده و یا ذغالی که از چوب نجس تهیه می‌شود، استحاله نشده و پاک نیست.
  4. اگر شراب به خودی خود یا به واسطۀ آن‌که چیزی مثل سرکه و نمک در آن ریخته‌اند سرکه شود، پاک می‌گردد و آن را اصطلاحا «انقلاب» می‌گویند.
  5. سرکه‌ای که از انگور، کشمش یا خرمای نجس درست کنند، نجس است.

 

پنجم: انتقال‌

  1. اگر خون انسان یا حیوانی که خون جهنده[9] دارد، به بدن حیوانی که خون جهنده ندارد منتقل شده و خون آن حیوان شمرده شود، پاک می‌گردد و این‌را اصطلاحا «انتقال» می‌گویند؛ مثل خونی که پشه از بدن انسان مکیده و جزو بدنش شده است، ولی خونی که زالو از انسان می‌مکد پاک نیست چون جزو بدن او محسوب نمی‌شود.
  2. اگر کسی پشه‌ای را که روی بدنش نشسته بکُشد و نداند خونی که از پشه بیرون آمده از او مکیده یا از خود پشه است، پاک می‌باشد، اما اگر پشه خون را مکیده و فاصلۀ بین مکیدن خون و کشتن پشه به قدری کم باشد که بگویند خون انسان است -یا معلوم نباشد که می‌گویند خون پشه است یا خون انسان- نجس می‌باشد.[10]

 

ششم: اسلام

  1. اگر کافر، شهادتین بگوید، یعنی بگوید: «اشْهَدُ انْ لٰا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَ اشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّٰهِ» مسلمان می‌شود و بعد از مسلمان شدن، بدن و آب دهان و بینی و عرق او پاک است،[11] ولی اگر موقع مسلمان شدن عین نجاست به بدن او بوده، باید برطرف کند و جای آن‌را آب بکشد.
  2. اگر موقعی که کافر بوده لباس او با رطوبت به بدنش رسیده باشد و آن لباس در موقع مسلمان شدن در بدن او نباشد نجس است.[12]
  3. اگر کافر شهادتین را بگوید و انسان نداند قلباً و از روی اعتقاد مسلمان شده یا نه؟ پاک شمرده می‌شود.

 

هفتم: تَبَعیت

  1. وقتی چیز نجسی به واسطۀ پاک شدن چیز نجس دیگر پاک شود، آن‌را در اصطلاح تبعیت می‌گویند.
  2. اگر شراب سرکه شود، ظرف آن هم تا جایی که شراب موقع جوش آمدن به آن‌جا رسیده پاک می‌شود و دستمال و چیزی هم که معمولًا روی آن می‌گذارند، اگر با رطوبت همان شراب نجس شده باشد، پاک می‌گردد.
  3. تخته یا سنگی که روی آن میت را غسل می‌دهند و پارچه‌ای که با آن عورت میت را می‌پوشانند و دست کسی که او را غسل داده‌است و همین‌طور کیسه و صابونی که میت را با آن شسته‌اند، بعد از تمام شدن غسل، پاک می‌شود.
  4. کسی که چیز نجسی را با دست می‌شوید، اگر دست و آن‌چیز، با هم شسته شود، بعد از پاک شدن آن‌چیز، دست او هم پاک می‌شود.
  5. اگر لباس و مانند آن‌را با آب قلیل، بشویند و به اندازۀ معمول فشار دهند تا آبی که روی آن ریخته‌اند جدا شود، آبی که در لباس می‌ماند پاک است.
  6. ظرف نجس را که با آب قلیل می‌شویند، بعد از جدا شدنِ آبی که برای پاک شدن، روی آن ریخته‌اند، قطره‌های آبی که در آن می‌ماند پاک است.

 

هشتم: برطرف شدن عین نجاست

  1. هر گاه بدن حیوان نجس شود همین که عین نجاست برطرف شود، بدن‌ حیوان پاک می‌گردد، مثلًا اگر منقار پرنده خون‌آلود باشد یا حیوان روی چیزهای آلوده بنشیند همین که خون و آلودگی برطرف شد بدن حیوان پاک است.
  2. باطن بدن انسان پاک است و با برخورد با نجاستی مثل خون که داخل بدن است، نجس نمی‌شود، ولی اگر نجاستی از خارج وارد بدن شود، باطن بدن نجس می‌شود، اما همین که نجاست از بین برود پاک می‌گردد و نیازی به شستن ندارد.[13]

 

نهم: اسْتِبْراء حیوان نجاست‌خوار

ادرار و فضولات حیوان حلال گوشت، نجس نیست، ولی اگر حیوانی به خوردن نجاست انسان عادت کند، نجس می‌شود و گوشتش نیز حرام می‌گردد؛ پس اگر بخواهند پاک شود باید آن‌را استبراء کنند؛ یعنی باید حیوان را غذای پاک بدهند تا زمانی که عنوان حیوان نجاست‌خوار از آن برداشته شود.

 

دهم: غایب شدن مسلمان

اگر بدن یا لباس یا چیز دیگری مانند ظرف و فرش در اختیار مسلمان بالغ باشد و نجس شود و او از ما جدا شود، بعد از این که مجدداً او را دیدیم، چنانچه انسان احتمال عقلائی دهد که او آن‌چیز را آب کشیده است پاک می‌باشد.

 

راه ثابت شدن طهارت

  1. برای اثبات پاک شدن چیز نجس، چند راه است:

الف) خود انسان نجاست را از بین برده و مطمئن شود که چیزی که نجس بوده پاک شده است.

ب) دو عادل به پاک شدن آن خبر دهند، آن‌چیز پاک است.

ج) کسی که چیز نجس در اختیار او است بگوید آن چیز پاک شده است.

د) فردی مسلمان چیز نجس را شسته باشد، اگر چه معلوم نباشد درست آب کشیده یا خیر.

  1. اگر کسی لباسش را به مغازه لباسشویی مسلمان دهد که آن‌را بشوید و آب کشد، سخن او پذیرفته است.
  2. انسان وسواسی که در آب کشیدن چیز نجس به آسانی یقین پیدا نمی‌کند، یقین او ملاک نیست، بلکه اگر به همان نحوی که افراد عادی می‌شویند رفتار نماید، کافی است.

 

احکام ظرف‌ها

  1. ظرف و مَشکی که از پوست مُردار یا حیوان نجس‌العین مثل؛ سگ و خوک درست شده باشد، استعمال آن برای خوردن یا آشامیدن یا آب وضو و غسل و مانند آن جایز نیست.
  2. خوردن و آشامیدن از ظرف طلا و نقره و استعمال آنها، برای این کار حرام است، پس می‌تواند غذایی که در چنین ظرفی ریخته را در ظرف معمولی بریزد و استفاده نماید.
  3. آنچه که به آن ظرف نمی‌گویند؛ مانند گیرۀ استکان، بادگیر قلیان و امثال اینها، اگر از طلا یا نقره باشد اشکال ندارد.
  4. استعمال ظرفی که روی آن‌را آب‌طلا یا آب نقره داده‌اند، اشکال ندارد.
  5. اگر فلزی را با طلا یا نقره مخلوط کرده و ظرفی بسازند، چنانچه مقدار آن فلز به قدری باشد که به آن ظرف، ظرف طلا یا نقره نگویند، استعمال آن مانعی ندارد.
  6. استعمال ظرف طلا یا نقره در حال ناچاری اشکال ندارد و برای وضو و غسل هم در حال تقیه می‌شود ظرف طلا و نقره را استفاده کرد، بلکه گاهی واجب است.
  7. استعمال ظرفی که جنس آن معلوم نیست از طلا یا نقره یا چیز دیگری است، اشکال ندارد.

 

ادامه پاسخ این سؤال را می‌توانید در  (نمایه 114717)، در همین سایت، مشاهده نمایید.


[1]. غُساله؛ آبی است که معمولًا در وقت شُستن و بعد از آن از چیزی که شسته می‌شود -خود به خود یا به وسیلۀ فشار- می‌ریزد.

[2]. اگر شستشو، با فرو بردن چیز نجس در آب کر یا جاری صورت گیرد، به نظر گروهی از مراجع، فشار لباس و مانند آن لازم نیست.

[3]. آیت الله بهجت: یک بار شستن با آب قلیل هم کافی است.

[4]. البته ظرفی که در اثر تماس سگ، خوک یا شراب نجس شده باشد، نحوه پاک شدنش کمی متفاوت است و در برخی موارد نیاز به خاک‌مال کردن دارد و فقها در این موضوع، نظرات مختلفی دارند.

[5]. آیت الله سیستانی: اگر نجاست به سبب ادرار بود، لازم است محل نجس را دست کشید.

[6]. اکثر مراجع، زمین آسفالت را پاک‌کننده نمی‌دانند.

[7]. برخی مراجع: (..یا اگر عین نجاست بود، با تابش آفتاب از بین برود).  

[8]. برخی مراجع شرط دیگری نیز برای پاک‌کنندگی آفتاب بیان نمودند و آن، اینکه مابین روی زمین یا روی ساختمان - که آفتاب به آن می‌تابد - با داخل آن، هوا یا جسم پاک دیگری فاصله نباشد؛ مانند بلوکهای سیمانی که وسط آن خالی است.

[9]. یعنی حیوانی که وقتی رگ آن را ببرند خون از آن می‌جَهد.

[10]. آیت الله سیستانی: «خونی که پشه مکیده پاک است، اگر چه فاصله میان مکیدن خون و کشتن پشه بسیار کم باشد».

[11]. البته در بحث نجاسات گذشت که برخی فقها کافر اهل کتاب را پاک شمرده‌اند.

[12]. در مورد لباس نجسی که در تن وی است اختلاف نظر است.  

[13]. در مورد اشیایی مثل دندان پُر شده یا مصنوعی که در دهان کار گذاشته می‌شود اختلاف نظر است که آیا دارای این حکم هستند یا خیر؟ و جهت آگاهی بیشتر، ر. ک: 81397 ( نجس شدن روکش و دندان پرشده ).

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    887038 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548337 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    425970 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413279 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389853 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369369 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334309 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319540 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314604 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310066 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...