جستجوی پیشرفته
بازدید
10943
آخرین بروزرسانی: 1394/09/22
خلاصه پرسش
آیا سرپیچی از هر خواسته پدر و مادر، به عقوق والدین خواهد انجامید؟
پرسش
در تفسیر تسنیم آمده: «حق وجوبى پدر در مواردى است که عصیان آن، عقوق محسوب شود و مایه اذیّت پدر گردد و حق استحبابى در مواردى است که چنین نباشد» (ج 5، ص 381). ملاکِ تعیین و تمییز بین مواردی که عقوق محسوب شود و مواردی که چنین نباشد چیست؟ یعنی از کجا بدانیم که فلان دستورِ والدین از جمله دستوراتی است که تخلّف از آن باعث عقوق می‏شود یا نه؟
پاسخ اجمالی
عقوق والدین عبارت است از به خشم آوردن و آزردن و شکستن خاطر پدر و مادر و البته که آزردن یکى از آنها نیز موجب عاق شدن می شود. بعد از بررسی آیات و روایات این باب می توان چنین نتیجه گرفت که ملاک حقوق واجب والدین عمل به خواسته های آنان است تا حدی که از نظر اخلاقی عدم انجام آن موجب اذیت آنان نشود و از نظر فقهی خواستۀ والدین انجام حرام یا عدم انجام واجبی نباشد.
پاسخ تفصیلی
عقوق والدین عبارت است از «به خشم آوردن و آزردن و شکستن خاطر پدر و مادر و البته که آزردن یکى از آنها نیز موجب عاق شدن می شود .» [1]
اگر چه در تمام ادیان و فرهنگ ها، والدین از احترام ویژه ای در برابر فرزندان برخوردارند ولی در اسلام علاوه بر این حقوق، حقوق اخلاقی گسترده ای را برای والدین بر شمرده است و آن قدر دامنۀ این حقوق را وسعت بخشیده است که هر گونه آزار و اذیت آنان را تضییع حقوق آنان دانسته است. در کنار آن برخی از حقوق فقهی نیز بر عهدۀ فرزند گذاشته است که باید به آنان عمل کند؛ از جمله می توان به وجوب پرداخت نفقه به والدین محتاج،توسط فرزند اشاره کرد. [2]
دربارۀ حق والدین تعابیر قرآنی متعددی وارد شده است. از جمله خداوند می فرماید:« و پروردگارت فرمان داده: جز او را نپرستید! و به پدر و مادر نیکى کنید! هر گاه یکى از آن دو، یا هر دوى آنها، نزد تو به سن پیرى رسند، کمترین اهانتى به آنها روا مدار! و بر آنها فریاد مزن! و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آنها بگو!» [3]
همان طور که مشاهده می شود در کنار ایمان به خداوند و عدم شرک به او، فرمان به نیکی در حق پدر و مادر داده شده است و از رنجاندن آنان حتی با کوچک ترین کلمه نهی شده است. در روایات نیز اگر چه عاق والدین را جزء گناه هان کبیره شمرده است [4] ولی مانند آیات قرآنی حدی برای این موضوع تعیین نشده است و جهت بزرگداشت حق والدین، تنها به صرف رنجیده شدن آنان اشاره شده است. [5]
پس اذیت شدن آنان و رنجیده خاطر شدن والدین ملاکی است برای در نظر گرفتن حقوق واجب والدین [6] . اگر فرزند در مواردی مخالفت با نظر والدین داشته باشد که این مخالفت موجب اذیت آنان شود، سبب عاق شدنش را فراهم کرده است ولی گاهی مخالفت با نظر والدین به حدی نیست که موجب اذیت آنان شود، در این صورت، عدم رفتار فرزند مطابق با نظر آنان اگر چه موجب رنجیده شدنشان نمی شود ولی بهتر است به نظر آنان عمل شود.
بله! موارد مختلفی است که شرعاً جزء موارد اطاعت فرزند از والدین به حساب نمی آید؛ از جمله می توان به مواردی اشاره کرد که والدین به فرزند امری مخالف با دستورات و قوانین الهی و اسلامی می دهند و از او می خواهند تا فلان خلاف شرع را انجام دهد،که در این موارد انجام دستور آنان لازم نیست و موجب عاق شدن نیز نمی شود. [7]
بنابراین می توان چنین نتیجه گرفت که ملاک حقوق واجب والدین عمل به خواسته ای آنان است تا حدی که از نظر اخلاقی عدم انجام آن موجب اذیت آنان نشود و از نظر فقهی خواستۀ والدین انجام حرام یا عدم انجام واجبی نباشد. البته برخی دیگر از امور است که در شرع، رعایت نظر والدین، در آن اگر چه خوب است ولی واجب شمرده نشده است، پس برای شناخت هر مورد باید به طور خاص، نظر مرجع تقلید، در آن مورد گرفته شود.
در پایان نظر شما را به برخی روایات درباره مجازات فردی که مورد عاق والدین است جلب می‌نمایم:
پیامبر اکرم (ص) فرمود: بوى بهشت از مسافت پانصد سال راه به مشام می‌رسد، ولى فردی که مورد عاقّ والدین است  آن را احساس نمی‌کند. [8]
همچنین امام صادق (ع) فرمودند: کسی که با نظر تند به والدینش نگاه کند، نمازش مورد قبول واقع نمی‌شود. [9]
 

[1] . محدث قمی، شیخ عباس،نزهة النواظر فی ترجمة معدن الجواهر، ص 128، نشر اسلامیه، تهران، چاپ اول.
[2] . برای آگاهی بیشتر به سؤال 9970 (سایت: 9937) (وجوب نفقۀ پدر بر فرزند) در همین سایت مراجعه کنید.
[3] . اسرا، 23.
[4] عبید بن زراره گوید: از امام صادق علیه السلام در باره گناهان کبیره پرسیدم حضرت صادق (ع) فرمود: گناهان کبیره در کتاب على علیه السلام هفت عدد شماره شده است که عبارتند از:
1. کفر به خدا 2- قتل نفس 3- عاق والدین 4- خوردن ربا پس از دانستن 5- به ستم مال یتیم را خوردن 6- فرار از جهاد 7- تعرب بعد از هجرت.نک:  عاملی، محمد بن حسن،وسائل الشیعة (ترجمه باب جهاد با نفس)،ترجمه صحت، ص 198،انتشارات ناس، تهران،1364.
[5] . حضرت صادق علیه السلام فرمود: اگر خداوند چیزى را (در آزردن پدر و مادر) کمتر از أف میدانست از آن نهى میکرد، و آن کمترین مراتب آزردن است، و از جمله آزردن است که کسى به پدر و مادر خود خیره نگاه کند.نک: کلینی،محمد بن یعقوب،اصول کافى (ترجمه مصطفوى) ،ج‏4،ص50، کتاب فروشى علمیه اسلامیه‏، تهران،چاپ اول.
[6] . برخی از استفتاءات در این مورد نیز به این مطلب اشاره دارد، برای نمونه استفتاء شده است که: «عاقّ والدین به چه معناست؟ در چه شرایطى تحقّق مى‏یابد؟ آثار آن چیست؟جواب: هر کارى که موجب ایذا و اذیّت والدین گردد، به معناى عاقّ والدین است، مگر در مواردى که تکلیف واجب یا حرامى باشد، و آنان به فرزند دستور مخالفت با آن را بدهند. نک: استفتاءات جدید (آیت الله مکارم)، ج‏3، ص 559؛ إذا أمرت الأم ابنها بتطلیق زوجته، و إلّا فهو عاق و حرام علیه لبنها الذی شربه؟باسمه تعالى: لا یجب إطاعة الأم فی هذه الأمور. نک: صراط النجاة (آیت الله تبریزی)، ج‌6، ص 257.
[7] . برای آگاهی بیشتر در این مورد به سؤال 3432 (سایت: 4161) (وظایف فرزندان در برابر والدین) در همین سایت مراجعه کنید.
[8] . ر.ک: شیخ صدوق، قمّى، محمّد بن على بن بابویه، مترجم: غفارى، على اکبر، من لا یحضره الفقیه، ج‌5، ص 94،ح 4542، نشر صدوق، تهران، اول، 1409 ه‍ ق
[9] . کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، الکافی، ج‌2، ص 349، ح 5، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چهارم، 1407 ه‍ ق.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    905234 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    569678 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    501607 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    429685 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    408640 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    375015 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    362462 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    348428 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    327226 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    317017 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...