جستجوی پیشرفته
بازدید
1608
آخرین بروزرسانی: 1397/12/11
خلاصه پرسش
ملاک صحت حمل چیست؟ چگونه می‌توان وجود را بر موجودات خارجی حمل کرد؟
پرسش
همانطور که میدانید نمی‌شود هر محمولی را بر هر موضوعی حمل کرد. مثلاً نمی‌شود جامد بودن را بر رنگ آبی حمل کرد! حال سؤال این است که ملاک «صحت حمل» چیست؟ روی چه حسابی می‌توان وجود را بر موجودات خارجی حمل کنیم و بگوییم از سه حالت واجب و ممکن و ممتنع خارج نیست؟
پاسخ اجمالی
حکیمان، مبحث «حمل» را از متفرعات بحث «وحدت» میدانند و بر این باورند که یکی از عوارض وحدت، «هوهویت» و یا «این همانی» است؛ مقصودشان از «هوهویت»، اتحاد از جهتی و اختلاف از جهت دیگر است؛ نتیجه اینکه در نظر حکیمان، ملاک برای صحت حمل آن است که بین موضوع و محمول از یک جهت اتحاد و از جهت دیگر اختلاف باشد؛ به بیان دیگر هر دو امر مختلفی که از جهتی متحد باشند، اگر جهت اختلاف با جهت اتحاد قابل جمع باشد، حمل بین آن دو امر صحیح است.[1] البته حمل دارای اقسامی است مانند: حمل اولی و ذاتی و حمل شایع و صناعی و غیر آن.[2]
در مورد چگونگی حمل وجود بر موجودات، ضروری است ابتدا نگاه اجمالی به نحوه انتزاع مفهوم حمل و وجود داشته باشیم.
هر چند حکیمان مفهوم «وجود» را بدیهی میدانند، اما هیچ توضیحی در مورد نحوه انتزاع آن ارائه نمیکنند. برخی معتقدند که اولین نفری که به این موضوع پرداخته علامه طباطبائی بود.[3]
ایشان انتزاع مفهوم «حمل» و «وجود» را در یک راستا میداند؛ و در ضمن بیان چگونگی انتزاع مفهوم «وجود»، نحوه انتزاع «حمل» را نیز توضیح میدهد و میگوید نفس و ذهن، مفهوم «وجود» را از قضایای موجبه انتزاع میکند، چنانکه مفهوم «عدم» را از قضایای سالبه میگیرد. توضیح مطلب آنکه: «نفس، هنگامى که براى اوّلین مرتبه از طریق حسّ به برخى از ماهیّات برخورد کرد، آنها را دریافت مى‏کند، آنها را اخذ و در خزانه خیال نگاهدارى مى‏کند و هنگامى که مرتبه دوّم یا در آن و لحظه دوّم به بعضى دیگر از ماهیّات نائل شد و آنها را براى ذخیره کردن در خزانه خیال، اخذ مى‏کند، مى‏یابد که این دوّمى عین آن چیزى است که در دریافت اوّل و یا در آنِ اوّل، آنها را دریافته بود، به طوریکه منطبق بر آنها مى‏شود و این عمل نفس، حمل است. به این معنا که آن دو مفهوم، از لحاظ وجود، با هم متّحد هستند(حمل شایع صناعى)، سپس هنگامى که نفس، مفهوم مخزون در خزانه را به صورت مکرّر اعاده میکند (اعاده‏ بعد از اعاده)، سپس این مفاهیم اعاده شده را یک چیز قرار میدهد و این نیز، همان حکم نفس و فعل نفس است و این فعل نفس در عین حال، حکایت از خارج میکند.
این فعل، یک نسبت وجودى است (بین دو شى‏ء به نام موضوع و محمول) و نیز وجود رابط است قائم به طرفین به اعتبار نفس، سپس براى نفس این امکان وجود دارد که حکمى را که عبارت از فعلش میباشد تصوّر کند و در این تصوّر به آن نظر استقلالى انداخته، مضاف به موصوفش کند بعد از اینکه وجود رابطى داشته(و غیر مستقلّ بود)، پس وجود مفهوم را تصوّر میکند، سپس آنرا تجرید میکند، سپس وجود را مفرد بدون اضافه به شیءاى تصوّر میکند و با این عمل، انتزاع مفهوم وجود از حکم، حاصل میشود و بر مصداق خارجیاش واقع میگردد. و اگر فرض کنیم حیثیّت مفهوم وجود همان حیثیّت بودن مفهوم وجود در خارج است، پس این حیثیّت، مصادیق آن مفهوم در ذهن میباشد و براى آن افرادى نیست که مفهوم وجود در این افراد اخذ شده باشد، مثل اخذ ماهیّت در افرادش، سپس از مصادیق مفهوم وجود صفات مخصوص به این مفهوم انتزاع میشود مثل وجوب و وحدت و کثرت و قوّه و فعل و غیر اینها از مفاهیم».[4]
اما مفهوم وجوب، امکان و امتناع، از مواد قضیه هستند؛ یعنی بیان کننده رابطه بین موضوع و محمول میباشند.[5]
 
 

[1]. ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین، نهایة الحکمة، ص 141تا 143، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1362ش.
[2]  ر. ک: پاسخ 34220.
[3]. ر. ک: طباطبائى، محمد حسین، نهایة الحکمة، شرح، فیاضى، غلامرضا، ج4، ص 1002، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ چهارم، 1386.
[4]. ر. ک: نهایة الحکمة، ص 257؛ حقانی، حسین، شرح نهایة الحکمة، ج2، ص 404 و 405، تهران، دانشگاه الزهراء (س)، چاپ اول، 1378.
[5]. ر. ک: 25356.
 
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    663883 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    475336 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    474268 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    432391 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    398472 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    397582 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    356612 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    350483 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    340504 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    312594 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...