جستجوی پیشرفته
بازدید
3220
آخرین بروزرسانی: 1395/02/20
 
کد سایت fa66239 کد بایگانی 81231 نمایه بررسی و نقد دیدگاه ابوالفضل گلپایگانی درباره «مولود فی آخر الزمان»
طبقه بندی موضوعی درایه الحدیث
اصطلاحات آخر الزمان
گروه بندی اصطلاحات سرفصل‌های قرآنی
خلاصه پرسش
روایتی در تفسیر آیاتی از سوره تکویر، میلاد مهدی موعود را در آخرالزمان می‌داند«مولود فی آخر الزمان». بهائیان به استناد همین روایت، مؤسس فرقه خود را مصداق آن می‌دانند و نه امام دوازدهم شیعیان! پاسخ شما چیست؟
پرسش
ابوالفضل گلپایگانی مبلغ بهائیت در کتاب «فرائد» خود به چندین روایت در بشارت ظهور باب تمسک کرده است که روایت أم هانی یکی از این روایات می‌باشد. این روایت دارای تعبیر «مولود فی آخر الزمان» است، که ابوالفضل گلپایگانی آن‌را بر علی محمد باب حمل و ادعا کرده است که او همان مولود آخرالزمان و موعود اسلام است. آیا می‌توان این استدلال را پذیرفت؟
پاسخ اجمالی
با آن‌که تولد مؤسس فرقه بهائیت، قرن‌ها بعد از تولد امام زمان(عج) بود، اما با توجه به این‌که «آخر الزمان» مفهومی وسیع و نسبی بوده و می‌تواند شامل گستره وسیعی از زمان‌ها باشد، تولد امام مهدی(عج) در نیمه دوم قرن سوم هجری، نسبت به زمان پیامبر(ص)، «آخر الزمان نسبی» به شمار می‌آید، استناد بهائیان به این روایت ارزش علمی ندارد. از طرفی از تولد باب نیز مدت‌ها گذشته و بدیهی است که او در «آخر الزمان مطلق» به دنیا نیامده است!
 
پاسخ تفصیلی
ابوالفضل گلپایگانی مبلغ بهائیت در فصل دوم از کتاب «فرائد» در باب «کیفیت احتجاج به احادیث و بشارات» به چندین روایت در بشارت ظهور باب تمسک کرده است که روایت أمّ‌هانی یکی از این روایات می‌باشد. این روایت که مشتمل بر تعبیر «مولود فی آخر الزمان» است، دستاویزی برای او قرار گرفته تا مصداق آن‌را «علی محمد باب» دانسته و ادعا کند که او؛ مولود آخرالزمان و همان موعود اسلام است.
این ادعا در ردّیه‌هایی که بر کتاب «فرائد» نگاشته شده مورد بررسی و نقد قرار گرفته است. با این وجود به صورت مختصر به بررسی سند و محتوای این روایت خواهیم پرداخت.
بررسی روایت مورد استناد ابوالفضل گلپایگانی
او مدعی است؛ روایت زیر که مشتمل بر تعبیر «مولودٌ فی آخرالزمان» می‌باشد بر ظهور «علی محمد باب» در سال 1260هـ.ق مطابق است:[1]
أمّ‌هانی ثَقَفیّه می‌گوید خدمت حضرت باقر(ع) رفتم و گفتم: یا سیدی! آیه‌ای از قرآن بر قلب من وارد شده و مرا مضطرب کرده و از خواب باز داشته است. حضرت فرمود: «ای أم‌هانی! سؤالت را بپرس!» گفتم: پرسشم درباره این فرموده خداوند است: «فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْکُنَّسِ».[2] فرمود: «نیکو مسئله‌ای سؤال نمودی ای أم‌هانی! این کسی است که در آخرالزمان متولد شود و او مهدی این عترت است، او را حیرت و غیبتی است که در آن گروهی گمراه شوند و گروهی هدایت یابند. پس، خوشا به حال تو اگر او را دریابی و خوشا به حال کسی که او را دریابد».[3]
بررسی سندی روایت أمّ‌هانی
در منابع روایی شیعه؛ تنها سه روایت از أمّ‌هانی نقل شده است[4] که همگی در تفسیر آیات 15 و 16 سوره تکویر می‌باشد. یکی از این روایات چنین است:
ام هانی نقل می‌کند:‏ امام باقر(ع) را ملاقات کرده و در مورد آیه «فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوارِ الْکُنَّسِ» از آن‌حضرت توضیح خواستم، حضرتشان در پاسخ فرمود: «خنس (ستاره غروب‌کننده) امامى است که در زمان خود هنگامى که مردم از او خبر ندارند، در سال 260 هـ.ق پنهان می‌شود، سپس مانند شعله درخشان در شب تار ظاهر می‌شود، اگر آن زمان را درک کنى چشمت روشن شود».[5]
در این روایت صریحاً به سال غیبت اشاره شده؛ لذا به هیچ وجه نمی‌تواند مورد استناد بهاییان قرار گیرد.
اگرچه محتوای این روایات، تا حد زیادی همخوان با روایات معتبر دیگر است، اما به لحاظ اعتبار سنجی سندی باید گفت: هر سه روایت نقل‌شده از ام هانی از جمله روایتی که مورد تمسک گلپایگانی قرار گرفته، در دسته روایات ضعیف ارزیابی شده و در مورد اخیر تنها دارای یک طریق (کتاب کمال الدین شیخ صدوق) است و همه راویان آن مجهول‌اند و هیچ شرح حالی از آنها موجود نیست، بلکه روایات دیگری نیز از آنها در کتاب‌های روایی وجود ندارد. به‌علاوه؛ خود «أم‌هانی» -که هر سه روایت به واسطه او از معصوم نقل شده است-، مجهول است و به غیر از این سه روایت، هیچ حدیثی از او نقل نشده و در کتاب‌های رجالی نامی از او برده نشده است.[6] بر این اساس، این روایت را نمی‌توان در زمره روایات صحیح رده‌بندی کرد.
بررسی دلالتی روایات أم‌ّهانی
اما صرف نظر از سند، این روایات در چند چیز مشترک هستند:
1. سخن از ستاره پنهان‌شونده؛
2. تأویل آن به امام مهدی(عج)؛
3. اشاره به غیبت امام مهدی(عج)؛
4. سعادتمندی در درک آن‌حضرت؛
بنابراین، از لحاظ محتوایی، مشکلی در این روایات وجود نداشته و با قرآن، سنت و عقل و سایر معیار‌های سنجش، هیچ تنافی ندارند و حتی روایتی که گلپایگانی بدان استناد کرده، با توجه به قراینی که در همین روایت و در دو روایت دیگر وجود دارد؛ کاملاً منطبق بر حضرت مهدی(عج) بوده و مقصود از آخرالزمان، زمانی است که شامل زمان حضرتشان نیز می‌شود؛ این قراین عبارتند از:
الف. «خنس» و «کنس» در آیه شریفه به مهدی موعود(عج) تأویل برده می‌شود؛ چراکه او دارای غیبتی است، همانند ستارگان پنهان‌شونده. به این صورت که اگر آخرالزمان نزدیک قیامت باشد، دیگر غیبت و بازگشت از آن، معنا ندارد.[7]
ب. دو روایت دیگر منقول از امّ‌هانی(مانند روایت: أسید بن ثعلبة عن أم‌هانی)؛ به دلیل صراحت در زمان غیبت، قرینه بر آخرالزمان در روایت مورد بحث می‌باشد و این واژه مبهم، توسط آن دو روایت تفسیر می‌شود.
ج. نشانه‌هایی در متن روایت وجود دارد. اولاً: سؤال از ستاره‌های پنهان‌شونده بازگشت‌کننده است. ثانیاً: در روایت به «له غیبة» تعبیر شده که این دو تعبیر حاکی از آن است که حضرت مهدی(عج) غیبتی دارند و این البته با ولادت در «آخرالزمان مطلق» که به قیامت خواهد پیوست سازگار نیست.
ذکر این نکته نیز لازم است که  دو روایت دیگر ام هانی که مورد استناد گلپایگانی قرار نگرفته؛ در دیگر منابع روایی کهن نیز آمده است[8] که اعتماد قدما دلیل بر ترجیح آن دو است، اما روایت مورد استناد او  تنها در کتاب «کمال الدین» وجود دارد.
از طرفی بسیار بعید است أم‌هانی، سه مرتبه به محضر امام باقر(ع) آمده باشد و هر بار به نحوی یک پرسش را مطرح کرده و همان یک پاسخ را بشنود و با توجه به این‌که غیر از این روایات، روایت دیگری از ام‌هانی وارد نشده است؛ بعید است ایشان مکرر خدمت امام باقر(ع) رسیده و کسب روایت کرده باشد، لذا به این نتیجه می‌رسیم که می‌تواند بازگشت هر سه روایت، به یک روایت باشد. و آن روایتی است که ما در این تحقیق آوردیم(روایت: أسید بن ثعلبة عن أم‌هانی)، این روایت، بیشترین اشتراک را در بین روایات دارد و از لحاظ سندی دارای افراد مجهول کمتری است.
نتیجه‌گیری
1. ابوالفضل گلپایگانی به نقل حدیث و ترجمه آن بسنده کرده و از ذکر نحوه استدلال به آن امتناع کرده است؛ چراکه این استدلال، آن‌قدر سخیف است که او خود را به زحمت نینداخته و نخواسته شأن کتاب مثلاً استدلالی خود را با آن ضایع کند.
2. با در نظر گرفتن مجموع روایات مربوط به مهدی(عج) و ادله و قراین بی‌شمار بر ولادت آن‌حضرت، نمی‌توان با روایتی ضعیف و با استدلالی ضعیف‌تر، ولادت مهدی موعود را در آخرالزمان مطلق دانست.
3. «مولود فی آخرالزمان» عنوانی کلی است که بر افراد زیادی قابل تطبیق است. بنابراین، این تطبیق نمی‌تواند معیار صحت ادعای ابوالفضل گلپایگانی باشد. به‌علاوه؛ این استدلال او به روایت، زمانی درست است که منحصراً آن معنا، از روایت فهمیده شود؛ اما با وجود احتمالات در معنای آخرالزمان، قابل استدلال نیست. جدا از این‌که با دقت در تعابیر این روایت و ملاحظه قراین؛ انسان را به این یقین می‌رساند که قطعاً مراد از مهدی، حضرت ولی عصر(عج) است.
4. از آن‌جا که بهائیت سلسله ظهور مظاهر الهی بعد از «بهاء» را مستمر می‌داند؛[9] اساساٌ تعبیر آخرالزمان برای آنها بی‌مفهوم است. بنابراین، باید آخرالزمان را به معنای پایان اسلام به تأویل ببرند. در این صورت، تعبیر آخرالزمان مطابق عقیده شیعه به خاطر ظهور لفظی آن، بر معنای تأویلی اولویت دارد.
5. حتی اگر مدعای بهائیت در تفسیر این روایت بپذیریم؛ این تفسیر با روایات بسیاری که شامل روایات صحیحه نیز می‌باشد متعارض است و در این صورت چنین تفسیری قابل پذیرش نخواهد بود.
 

[1]. گلپایگانی، ابوالفضل، فرائد، ص 58، هوفهایم، آلمان، مؤسسه مطبوعات امری آلمان، 158بدیع، 2001م.
[2]. تکویر، 15 – 16.
[3]. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏1، ص 330، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ دوم، 1395ق.
[4]. ر. ک: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏1، ص 341، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏1، ص 330.
[5]. «أُمِّ هَانِئٍ قَالَتْ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ عَنْ قَوْلِ اللهِ تَعَالَى فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوارِ الْکُنَّسِ قَالَتْ فَقَالَ إِمَامٌ یَخْنِسُ سَنَةَ سِتِّینَ وَ مِائَتَیْنِ ثُمَّ یَظْهَرُ کَالشِّهَابِ یَتَوَقَّدُ فِی اللَّیْلَةِ الظَّلْمَاءِ فَإِنْ أَدْرَکْتِ زَمَانَهُ قَرَّتْ عَیْنُکِ»؛ الکافی، ج ‏1، ص 341.
[6]. خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ج 23، ص 181، بیروت، مدینة العلم، چاپ دوم.
[7]. ر. ک: شاهرودی، أحمد، حق المبین، ص 434، نشر الماهر، مشهدی خداداد؛ حسینی شیرازی، ابوطالب، اسرار العقائد در اثبات امامت دوازده امام و رد بر طائفه بابیه، ص 64، بمبئی، چاپخانه مظفری، چاپ اول.
[8]. ر. ک: الکافی، ج ‏1، ص 341؛ ابن بابویه، على بن حسین‏، الإمامة و التبصرة من الحیرة، ص 119، قم، مدرسة الإمام المهدى(عج)‏، چاپ اول‏، 1404ق؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏1، ص 324 – 325؛ ابن أبی زینب نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبة، ص 149، تهران، چاپ اول، 1397ق؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص 159، قم، دارالمعارف الإسلامیة، چاپ اول، 1411ق.
[9]. در کتاب «بهایی چه می‌گوید»، چنین آمده است: «پس‏ از گذشتن هزار سال دیگر از زمان حسینعلی بهاء، باز هم مظهر امری از جانب خدا پیدا خواهد شد؛ بلکه به همین قسم بعد از آن هم باز ظهورات آخری الی ما لا نهایه خواهد بود. پس سال تولد سید باب هم از آخرالزمان نمی‌باشد»؛ تهرانی، جواد، بهایی چه می‌گوید، ص 102، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926423 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617406 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548752 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452504 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440282 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388416 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385265 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376891 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338698 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327209 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...