جستجوی پیشرفته
بازدید
15263
آخرین بروزرسانی: 1389/02/23
 
کد سایت fa8205 کد بایگانی 6584 نمایه معنای تعلق خواست خداوند به رحمت و عذاب انسان ها
طبقه بندی موضوعی تفسیر|ثواب و عقاب
گروه بندی اصطلاحات سرفصل‌های قرآنی
خلاصه پرسش
معنای تعلق اراده خداوند به رحمت و عذاب انسان ها چیست؟
پرسش
آیه 283 بقره می گوید: (آنچه در آسمانها وزمین هست همه ملک خداست و اگر آنچه را که در دل دارید آشکار یا مخفی کنید، همه را در محاسبه شما خواهد آورد. آنگاه هر که را خواهد ببخشد و هر که را بخواهد عذاب کند و خداوند بر هر چیزی تواناست). در آیات فراوانی از قرآن دیدیم که می گوید خدا هر که را بخواهد هدایت و هر که را بخواهد گمراه می کند. آیه ای از قبیل آیه 283 بقره متذکر می شود که تبعیض خدا در آن دنیا هم شامل حال انسان ها خواهد شد.معلوم نیست گمراهان در آن دنیا طبق چه معیار خدا بخشیده یا عذاب خواهند شد. البته همه این گمراهان به خواست خدا گمراه شده بودند. این آیات چگونه با عدالت خداوند سازگار است؟
پاسخ اجمالی

در آیات متعددی مشیت الله علت عزت و ذلت ، رزق ، بخشش ، عذاب و پاداش بندگان معرفی شده است و در آیات دیگری کسب هدایت، عزت، سعادت، رزق و روزی را به کار و تلاش همراه با تقوی و اخلاص منوط دانسته است. این دو دسته از آیات هیچ منافاتی باهم ندارند و همدیگر را تأیید می کنند؛ زیرا خواست و اراده و مشیت الهی براساس حکمت ها و قانون های عادلانه لایتغیر است. پس مشیت خداوند یعنی حرکت با اختیار و  بر طبق سنت های حکیمانه و لایتغیر او. مشیت به این معنا نه تنها هیچ گونه منافاتی با عدالت خداوند ندارد که عین عدالت است.

پاسخ تفصیلی

در آیات متعددی از قرآن مجید از نقش مشیت الله در عزت و ذلت ، رزق ، بخشش ، عذاب و پاداش بندگان صحبت به میان آمده است که از جمله آنها آیه مورد نظر شماست. و این در حالی است که در آیات دیگر خداوند نقش اصلی در کسب هدایت، عزت، سعادت، رزق و روزی را به کار و تلاش همراه با تقوی و اخلاص می دهد و بیان می دارد که از نظر قانون آفرینش و حکم عقل و دعوت انبیاء، هر کسى در کسب سعادت و خوشبختى و عزت و ذلت و تلاش و کوشش براى کسب روزى خویش مختار و آزاد است. به عبارت دیگر بهشت را به بها می دهند نه به بهانه. پس چگونه در آیه فوق، همه اینها به خداوند نسبت داده شده است؟

آیا بین این دو د سته از آیات تضادی وجود دارد؟ چگونه باید بین این دو دسته را جمع کرد؟

قبل از پاسخ باید بگوئیم که علت پیدایش چنین سؤالی در بعضی از اذهان این است که مشیت خداوند را همانند مشیت خود در نظر می گیرند و با خواست و اراده خود آنرا مقایسه و شبیه سازی می کنند در حالی که این مقایسه غلط و بی اساس است، زیرا معمولاً اراده و خواست و مشیت انسان ها برگرفته از علائق و امیال نفسانی و شخصی آنان است که در بسیاری از موارد هیچ گونه دلیل منطقی و عقلی در تأیید آن وجود ندارد بلکه در بعضی موارد خواسته های نفسانی انسان غیر عقلایی است.

اما خواست و اراده و مشیت الهی براساس حکمت ها و قانون های عادلانه لایتغیر است؛   زیرا خداوند یک سلسله عوامل و اسباب براى پیشرفت و پیروزى در این جهان آفریده است، و استفاده از آثار این اسباب همان مشیت خداست.

پس مشیت خداوند یعنی حرکت بر طبق سنت های حکیمانه و لایتغیر او.

با توجه به این مقدمه روشن می شود که مشیت خداوند در پاداش دادن به بعضی افراد به معنای تبعیض نبوده و هیچ منافاتی با عدالت او ندارد بلک عین عدالت اوست؛ زیرا علت اینکه خداوند عزت و ذلت افراد، هدایت و گمراهی، فقر و ثروت، رزق و ...بندگان را به مشیت و اراده خود نسبت می دهد این است که سر چشمه اصلى عالم آفرینش و تمام مواهب و قدرت‏هایى که افراد دارند، خداست. اوست که همه امکانات را براى تحصیل عزت و خوشبختى در اختیار بندگان، قرار داده، و اوست که قوانینى در این عالم وضع کرده که اگر پشت پا به آن بزنند، نتیجه آن، ذلت است، و به همین دلیل همه اینها را مى‏توان به او نسبت داد، ولى این نسبت هرگز منافات با آزادى اراده بشر ندارد، زیرا انسان است که با آزادی و اختیار از این قوانین و مواهب، از این قدرت‏ها و نیروها، حسن استفاده، یا سوء استفاده مى‏کند. [1] با توجه به توضیحات بالا بار دیگر آیه مورد نظر را باهم مرور می کنیم. خداوند در این آیه می فرماید :" آنچه در آسمانها و زمین است، از آنِ خداست. و (از این رو) اگر آنچه را در دل دارید، آشکار سازید یا پنهان، خداوند شما را بر طبق آن، محاسبه مى‏کند. سپس هر کس را بخواهد (و شایستگى داشته باشد)، مى‏بخشد و هر کس را بخواهد (و مستحق باشد)، مجازات مى‏کند. و خداوند به همه چیز قدرت دارد. " [2]

مراد از جمله" مَنْ یَشاءُ" (هر که را بخواهد) که دراین آیه و آیات دیگر آمده است همان مشیت توأم با حکمت است یعنى هر که را شایسته و مستحق بداند مورد غفران و رحمت خود قرار می دهد و هر که را که شایسته و مستحق عذاب بداند عذاب خواهد کرد؛ زیرا مشیت خدا بى حساب نیست و هماهنگ با شایستگی ها و استحقاق ها است و حکیم بدون دلیل اراده‏اى نمى‏کند، و بی حساب کارى انجام نمى‏دهد. [3]

بنا بر این ، چه آیاتی که خواست و مشیت الهی را سبب رحمت و عذاب الهی دانسته و چه آیاتی که تلاش و کوشش همراه با تقوی و اخلاص را سبب رسیدن به رحمت الهی می داند هیچ منافاتی باهم ندارند و همدیگر را تأیید می کنند زیرا  خواست خدا یعنى حرکت بر طبق سنت ها و قانون های الهی و رسیدن به آثار و نتایجی که خداوند در اسباب و عوامل هر چیزی قرارداده است.

برای آگاهی بیشتر، نک:

5049 (سایت: 5425)، نمایه: خداوند مهربان و هدایت مردم.

7849 (سایت: 7905)، نمایه: هدایت متقین در قرآن.



[1] .   مکارم شیرازى ناصر، تفسیر نمونه، ج‏2، ص: 498 ، با اندکی تصرف، تفسیر نمونه‏، نشر دار الکتب الإسلامیة، تهران‏، 1374 ش‏، چاپ: اول‏

[2] . بقره، 284،:" لِّلَّهِ مَا فىِ السَّمَاوَاتِ وَ مَا فىِ الْأَرْضِ وَ إِن تُبْدُواْ مَا فىِ أَنفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحَاسِبْکُم بِهِ اللَّهُ فَیَغْفِرُ لِمَن یَشَاءُ وَ یُعَذِّبُ مَن یَشَاءُ وَ اللَّهُ عَلىَ‏ کُلّ‏ِ شىَ‏ْءٍ قَدِیرٌ."

[3] .تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 92، با اندکی تصرف

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...