advanced Search
Dubawa
9072
Ranar Isar da Sako: 2006/05/22
Takaitacciyar Tambaya
Zuwa wane haddi ne daula (gwamnati) ko doka zasu iya iyakance 'yancin mutum?
SWALI
Zuwa wane haddi ne daula (gwamnati) ko doka zasu iya iyakance 'yancin mutum?
Amsa a Dunkule

Ana amfani da Kalmar 'yanci da ma'anoni daban-daban kamar zabi, barin 'yancin sha'awa da makamantansu, sai dai abin da yake ma'aunin bincikenmu a nan shi ne abin da ake gani a matsayin 'yancin dan Adam, ko kuma 'yancin al'umma a siyasance.

Wasu mutane sun yi shisshigi matuka yayin da suke ganin duk wani iyaka da za a yi wa mutum game da 'yancinsa to takurawa ga dan Adam da kai shi ga tabewa. Su suna yarda da iyakance 'yancin dan Adam ne kawai yayin da wani 'yancin ya hana wani 'yancin. Irin masu wannan ra'ayin sun hada da wasu masana dokoki da hakkokin al'ummu, da kuma wasu kwararrun masana kan siyasar duniya ne.

 

Wasu mutanen kuma sun takaita matuka yayin da suke ganin cewa mutane suna kama da dabbobi ne masu farata da fikar fada wadanda ci gabban zamaninsu ya kai su zuwa ga lalacewa. Suna ganin dalilin da ya kai ga rayuwar zamani ta dan Adam a al'ummun yau, gyaran dan Adam yaan cikin ajiye 'yancinsa a gefe guda ne da karbar ikon kasa a kansa kai tsaye.

Mahangar masanan yammacin duniya game da 'yancin dan Adam duk da kuwa suan da sabani mai yawa bisa madogara da asasinsu, sai dai dukkansu suna ganin cewa kafa doka wani abu ne da yake hakkin dan Adam.

Sai dai a mahangar siyasar musulunci duka biyu ba daidai ba ne. musulucni yana ganin cewa mutum yana da halitta ce mai karkata zuwa ga ubangiji da kuma wata halitta mai karkata zuwa ga rayuwar duniya wanda shi ne bangaren bukatunsa na halittar jiki. Don haka sanya doka ga mutum dole ne ya kasnce daga shiriyar ubangiji da wahayin Allah, domin ubangiji ne ya san hakikanin (hanyar) gyara da lalacewar mutum.

 

Amsa Dalla-dalla

'Yanci yana da ma'anoni mabambanta kamar zabi, da kuma sakin mutum kan bin sha'warsa, sai dai mu muna binciken 'yanci ne a mahangar siyasar duniya a yau da zaman rayuwar al'umma. Tambayar asali da ake kawowa a nan shi ne zuwa wane haddi ne gwamnati da doka suke iya haddada 'yancin dan Adam.

Wasu mutaen sun wuce gona da iri wurin bayar da amsar wannan matsala ta yadda suke ganin sanya iyaka ga 'yancin mutum zai kai shi ne ga tabewa kawai. John siturat Mil yana cewa: Duk al'ummar da ta iyakance 'yancin dan Adam, to zata kai ga mutane su koma masu karancin hankali, da karancin jur'a, kai a takaice masu karancin samun yanayin ci gaba[1].

Roso ma yana cewa: Duk wanda ya ki yarda da 'yancin da Adam, to ya yi watsi da 'yanadamtaka ne, kuma ya yi watsi da ayyukan 'yanadamtaka, kuma babu wani abu da zai iya cike gurbin wannan hasara[2].

Irin wadannan masanan suna ganin ana iya yi wa 'yanci iyaka ne kawai yayin da 'yanci ya ci karo da wani 'yancin, wato ta yadda zai kasance 'yancin mutum bai takura ko hana 'yancin wasu mutanen ba.

A cikin wadannan jama'ar akwai masu ganin sanya doka wani hakki ne na mutane, kuma ita gwamnati zata kasance mai gudanar da wannan dokar ce kawai kamar Roso. Amma wasu daga cikinsu kamar John siturat Mil yana ganin tarayya cikin zabe da sanya doka wani hakki ne na mutane na musamman kwararru da masu aiki, da 'yan siyasa wadanda zasu iya binciken lamarin al'umma, kuma su iya gane (abin da zai zama) gyara ko barna a cikin al'umma.

Amma wasu mutanen kuwa kamar Makiawali sai suka takaita yayin da suke ganin mutane kamar wasu dabbobin jeji ne wadanda ci gaban zamaninsu ya kai su ga daidaicewa da lalacewa, don haka ne don haka da za a bar su da 'yancinsu to suna nan dai kan yanayinsu na da wanda shi ne rayuwar dabbobin jeji. Wannan mahanga tasa ta samu karfafuwa daga Tomas Hobaz a Ingila.

Don haka ne a mahangar Hobaz tarayyyar al'umma wani daji ne cikin jeji da yake wani diragon[3] ne mai suna kasa, wanda ya kan kai ga dole ne a samun salladuwa a tafiyar da ita[4]. Don haka ne zamu ga Hobaz yana ganin  jagorancin kamakarya daidai ne saboda yana ganin akwai wani sharadin rayuwa da mutane suke imani da shi na cewa sun zartar a zuciyarsu cewa a ba su kariya su kuma su saryar da nasu 'yancin.

A takaice muna iya ganin cewa daga abin da ya gabata masanan yammancin duniya suna da mahanga mabambanta game da ma'anar 'yancin mutum. Idan suka kalli mutum kallon mummunan fata sai su ba shi mahangar Makiawali da Haboz, amma idan suka yi kyakkyawan fata ga dan Adam sai su kalle shi da tunanin nan na John Luck, da john Jeckus Roso.

Sai dai dukkan masanan yammacin duniya duk da dukkan sabanin da suke da shi, sai dai su yi tarayya cikin cewa sanya doka wani hakki ne na mutum.

Sai dai a mahangar musulunci duk da cewa ana ganin mutum a matsayin mai nau'in halittar mai karkata zuwa ga ubangiji da take kiran sa zuwa ga kyawawan alherai[5], sai dai yana da bangaren halittar jiki, wanda yake karkata ga bukatun jiki na rayuwa. Rabautar mutum yana kasancewa cikin galabar nau'in halittarsa a kan halittar jikinsa, sai dai yana da rabo da zai ba wa ita ma bukatar jikinsa.

Ta wani bangaren kuwa ana ganin cewa sanya doka dole ne ya kasance ta hanyar shiriayr Allah madaukaki ta hanyar wahayin ubangiji, domin Allah madaukaki ne masani da yadda za a samu gyara ko bacewar mutum.

Da wannan ne zamu ga cewa mahangar siyasar musulunci ba ta kasance mai wuce gona da iri ba irin ta yammacin duniya da takan iya kaiwa ga lalacewa da fasadi da barna, kuma ba ta kallon mutum da mummunan kallo da zai kai shi ga karbar hukumar tilas babu adalci a hakkinsa wanda yakan kai ga zubewar karamarsa, sai ta mayar da shi kaskantacce wulakantacce maimakon ya kasance mai zabi da daraja mai ikon kansa.

 

Karin bayani:

1. Mahdi Hadawi Tehrani, Wilayat wa Diyanat, Mu'assar Al'adun Khaneye Khirad, Kum, bugu na biyu, 1380.

 


[1]. John Estaurat Mil, Risala game da 'yanci, Sheihul Islam, shafi 25, tarjume ba nashre kitab, 1338.

[2]. John Jekues Roso, Karardode Ijtima'I; Shakibafuur.

[3] Lebiatan.

[4]. Mahmud Sana'I, Azadiye fard wa kuadrate daulat, bahasin akidar siyasa da zaman al'ummar Haboz, Luck, Estaurat Mil, da tarjamar Tehran, Sukhan, Faranklin, 1338. Jamal Barut, almujtama'ul madani, s; 14 – 18.

[5]. Fidirar Allah da ya dora mutane a kai: Rum; 30.

 

TARJAMA YA JAWABU KATIKA LUGHA NYENGINE
Mahanga
Idadi ya maoni 0
Tafadhali ingiza thamani
Imel : Yourname@YourDomane.ext
Tafadhali ingiza thamani
Tafadhali ingiza thamani

MPANGILIO WA KIMAUDHUI

Tambayoyi Masu Fadowa

  • ina aka samo asalin madogarar gabatuwar jagorancin malami
    8281 Tsare-tsare 2012/07/24
    Mas'alar jagorancin malami a matsayin shugaban al'umma a musulunci wani hakki ne da aka sanya shi ga wanda ya kai matakin ijtihadi. Wasu suna ganin lamari ne sabo a cikin fikirar musulunci, sai dai jagorancin malami a matsayin wani umarni na mai shari'a mai tsarki a lokacin ...
  • shin Imamul hujja a tsibirin bamuda yake zaune?
    14911 تاريخ بزرگان 2012/07/25
    Dalilin da ya sa wasu mutane suka yi ammanar cewa “Tsibirin Bamuda shi ne mazaunar Imamu Mahdi (a.s), gani suke Tsibirin Bamuda shi ne “Jazijrayul Khadra’a”. Bisa kaddara cewa Jaziratuk Khadra’a ita ce mazaunar Imamu Mahdi (a.s) shi ya sa suka ce Tsibirin Bamuda ya kunshi wadannan ...
  • Menene hukunchi namijin da ba ya iya biyawa matarsa hakkokinta?
    12493 2019/06/16
    dawwamar rayuwar aure da karfafarta ya dogara da soyayya da kauna da fuskantar juna da girmama juna. Domin iyali su samu tsayuwa da dawwama Addini Muslunci ya sanya hakkoki ga kowanne dayansu ya kuma ayyana musu wajibai a kansu, duk sa”ilin da aka ce akwai hakkoki to ...
  • menene dalili a kan tabbatar shugabancin malami.
    17279 Hakoki da Hukuncin Shari'a 2012/07/26
    Akwai hanyoyi mabanbanta domin tabbatar da “shugabancin malami” sai dai a nan za mu isu da ambaton dalilai guda biyu na hankali da na ruwaya domin tabbatar da ita. Dalili na hankali: Hankali ya tabbatar da wajabcin samun mutumin da ke ...
  • Shin namiji na da wani fifiko a kan mace ta bangaren halitta?
    7667 Falsafar Musulunci 2017/05/21
    Da namiji da mace sun ginu ne a kan abu guda kuma sun samo asali daga tushe guda da kuma rai guda. Sai dai alakarsu da juna shine kan kai su zuwa ga kamala saboda haka ba wani hanya ma da za a iya kwatantasu a matsayin ...
  • mece ce alakar jagorancin malami da jam'iyyu?
    6470 Tsare-tsare 2012/07/24
    Kungiyoyin siyasa, da ma'anar wasu jam'iyyu masu iri-iri akwai su a cikin kowace al'umma tun zamanin da. A yanzu ana ganin jam'iyyun siyasa a matsayin wani abu na tarayyar mutane da 'yancin zabe ne. bisa wannan asasin ne ya zama dole mu kalli wannan lamari a matsayin ...
  • Menene Hukuncin musulmin da ya kashe kafirin da ba bazimme ba?
    6062 حدود، قصاص و دیات 2017/05/22
    Hukuncin musulumci kan kisa idan na gangan ne kisasi za a yi (Kisasi shi ne kashe wanda ya yi kisan kai) idan kuma ba na gangan ba ne diyya za abiya. Amma kafin a yiwa wanda ya yi kisan kai Kisasi akwai sharaDai da ya zama idan ...
  • mi ake nufi da makamta a ranar lahira?
    14494 Tafsiri 2012/11/21
    Abun nufi da makamta a cikin wannan ayar[i] da sauran ayoyi makamantanta[ii] ba shi ne rashin gani irin na duniya ba {wato mutun ya zamo bai gani da idanuwan da yake dasu} , sai dai abun nufi shi ne mutun da ...
  • Shin Dukkan Hadisan Da Suka Zo Game Da Mas’alar Auren Mutu’a Karbabbu Ne?
    15766 Dirayar Hadisi 2012/07/24
    Aure Mai Tsayayyen Lokaci Sunna ne daga Cikin Sunnonin Musulunci, Wanda Halaccinsa ya zo A Cikin Alkur’ani Mai Girma, Kuma Wannan Sunnar ta Gudana A Lokacin Manzon Allah Mafi Girma (s.a.w) da Lokacin Halifa na Daya, da Wani Sashi na Lokacin Halifa na Biyu, Har Lokacin da ...
  • mene ne dalilin haramcin marenan raguna?
    8146 Hikimar Hakkoki da Hukuncin Shari'a 2012/07/25
    Allah madaukaki mai hikima ne, kuma mai hikima ba ya yin wani aiki da wasa da babu hikima, saboda haka ne duk shi’a suka yi imani da cewa dukkan hukunce-hukunce suna kasancewa bisa maslaha ne, kuam a wasu wuraren an yi nuni da dalilin haramci a wasu ...

Mafi Dubawa