جستجوی پیشرفته
بازدید
192
تاریخ بروزرسانی 1395/12/14
 
کد سایت fa76889 کد بایگانی 94054 نمایه جایگاه حدیث در تفسیر ملاصدرا
طبقه بندی موضوعی تفسیر|علوم قرآنی
خلاصه پرسش
با توجه به این‌که برجستگی ملاصدرا بیشتر در فیلسوف بودن ایشان بود، آیا حدیث و روایت در تفسیر قرآن وی جایگاهی داشت؟
پرسش
آیا در تفسیر قرآن ملاصدرا شیرازی، حدیث جایگاهی دارد؟ با توجه به این‌که او فلسفه خوانده بود!
پاسخ اجمالی
لازمه شناخت معارف الهى، رجوع به منابع اصلى دین؛ مانند قرآن و حدیث است. در همین راستا، از دیدگاه صدرالمتألهین، نور و علم و حکمت از چیزى جز چراغ نبوت، اقتباس نمی‌شود،[1] و با همین عقیده است که او اعلام می‌کند:
«اى دانشمند! تا وقتى آموخته‌هایت را از نور چراغ نبوت نگیری، عالم حقیقى نیستى؛ بلکه تنها در نام و به صورت مجازى مانند دانشمندانی».[2]
وى بر این باور است که راه‌هاى دیگر، آدمى را به این مقامات نمی‌رساند: «من در گذشته، زیاد به بحث و تکرار و مراجعه و مطالعه کتب حکما و اهل نظر مشغول بودم، تا این‌که گمان کردم چیزى هستم؛ اما وقتى کمى چشم بصیرت یافتم و به خود نگریستم، خود را از علوم حقیقى و حقایق ایمانى که فقط با ذوق وجدان حاصل می‌شود، خالى دیدم؛ در حالی که راه رسیدن به آن، امورى است که در کتاب و سنت وارد شده؛ مثل شناخت خداوند و صفات او، نام‌هایش، کتاب‌هاى خدا و پیامبرانش و شناخت نفس و حالات آن، چگونگى برانگیخته شدن از قبر، حساب، میزان، صراط، بهشت، آتش و امثال آن و امورى که فقط با تعلیم الهى شناخته می‌شود و فقط با نور نبوت و ولایت آشکار می‌گردد؛ و تفاوت بین علوم دانشمندان و علوم صاحبان بصیرت، مثل این است که کسى تعریف شیرینى را بداند و دیگرى شیرینى را چشیده باشد».[3]
توجه او به قرآن در تألیف کتاب‌هایی؛ مانند «اسرار الآیات» و «مفاتیح الغیب» و استنادش به آیات الهی در دیگر کتب و در مباحث فلسفی و عرفانی‌ کاملاً مشهود است، اما از نشانه‌های توجه ویژه ایشان به حدیث، شرحی است که بر اصول کافی نگاشته‌اند و نیز استنادات فراوانی که به روایات در بسیاری از موضوعات تفسیری و فلسفی کرده‌اند.
به طور کلى، موارد کاربرد احادیث در تفسیر ملاصدرا را می‌توان چنین برشمرد:
1. استناد به روایات براى تفسیر آیات قرآنى.
2. مواردى که ملاصدرا، روایات داراى توضیح و اسرار معنایى را ذکر می‌نماید.
3. روایاتى که با بیان آنها درباره محتوا و معانیشان می‌پردازند.[4]
که در این نوشتار به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد:
الف) بررسى لغوى
ملاصدرا گاه با استشهاد به روایات، معناى لغوى برخى واژه‌ها را بیان کرده است. به عنوان نمونه، براى بیان معنای واژگان «صلاة» به این روایت نبوی اشاره کرده که: «إذا دُعِىَ أحدُکم إلى طعامٍ فلیُجِبْ، ... ، و إن کَان صائماً فلیصلّ»[5]‏ (هرگاه یکى از شما را برای صرف غذا دعوت کردند، پاسخ مثبت دهد ... و اگر روزه بود، دعوت کننده را دعا کند).[6]
ب) بیان شأن نزول
به عنوان نمونه، ایشان در ذیل آیه شریفه «وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلاً وَ نَسِیَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ یُحْیِ الْعِظامَ وَ هِیَ رَمیمٌ»،[7] می‌گوید: روایت شده است که برخی کافران درباره جهان پس از مرگ، سخن می‌گفتند. یکى می‌گفت: «آیا نمی‌بینید که محمد(ص) می‌گوید مردگان دوباره برانگیخته می‌شوند؟ سوگند به لات و عزى که به سوى او خواهم رفت و او را به چالش خواهم کشید»! سپس استخوان پوسیده‌اى به دست گرفته و نزد پیامبر رفت و گفت: «اى محمد! آیا گمان داری که خدا این استخوان را بعد از پوسیدگى برمی‌گرداند»؟ حضرت فرمود: «بله، و تو را هم بر می‌گرداند و داخل جهنم می‌کند». سپس این آیه نازل شد.[8]
ج) فضیلت سوره‌ها
یکى از موارد تمسک ملاصدرا به روایات، بیان فضائل سوره‌ها است.
ملاصدرا، پس از ذکر چنین روایاتی می‌گوید:
«در این اخبار، اشاره‌هاى علمى، تعریف‌هاى سرى، رمزهاى معنوى و آگاهی‌هاى عرفانى، علاوه بر معارف عقلى و معنوى این سوره‌ها وجود دارد که فقط راسخان در علم و دین و سالکان راه کشف و یقین، قدر آن‌را می‌شناسند و حقیقت معانى آن‌را در می‌یابند، نه کسانى که به عبارات تمسک می‌جویند و همچون خفاش در تاریکی‌هاى این استعارات در رفت و آمد هستند».[9]
او از روایات مربوط به فضائل سوره‌ها همچنین نتیجه می‌گیرد که آیات قرآن، از نظر محتوا نسبت به یکدیگر، مراتب و فضیلت مخصوص به خود دارند.[10]
د) تفسیر و تأویل آیات
در این‌جا به ذکر دو نمونه از روایاتى می‌پردازیم که ملاصدرا آنها را درصدد تفسیر و یا تأویل آیات الهى آورده است:
1. امام صادق(ع) در مورد چرایی مثال زدن به پشه می‌فرماید که پشه با وجود حجم کوچکش، همه اعضاى بدن فیل را به اضافه دو عضو دیگر، دارا می‌باشد و خداوند به این وسیله، مؤمنان را از لطیف و عجیب بودن آفریده‌هایش آگاه می‌کند.[11]
2. در تفسیر ملاصدرا و ذیل آیه «إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً» (ما آنها را آفرینش نوینى بخشیدیم) به روایتى استناد شده است که مراد از این آیه را پیر زنانى می‌داند که خداوند آنها را به خلقت دیگرى در می‌آورد و هنگامى که شوهرانشان به سراغشان می‌آیند، آنها را بکر می‌بینند.[12]
 

[1]. صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، ج ‏7، ص 176، قم، بیدار، چاپ دوم، 1366ش.
[2]. همان، ص 155.
[3]. همان، ص 10.
[4]. ر. ک: سلطانی رنانی، مهدی، جایگاه و کاربرد حدیث در تفسیر ملاصدرا، مجله پژوهش‌های قرآنی، تابستان و پاییز 1385، شماره 46 و 47، ص 248 – 261.
[5]. ابن فارس، أحمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، ج ‏3، ص 300، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، 1404ق؛ نیشابوری، محمود بن ابو الحسن، ایجاز البیان عن معانی القرآن، ج ‏1، ص 29، بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، 1415ق.
[6]. تفسیر القرآن الکریم، ج ‏1، ص 271.
[7]. «و براى ما مثالى زد و آفرینش خود را فراموش کرد و گفت: چه کسى این استخوان‌ها را زنده می‌کند در حالی که پوسیده است؟!»؛ یس، 78.
[8].  تفسیر القرآن الکریم، ج ‏5، ص 344 – 345.
[9]. همان، ج ‏1، ص 169.
[10]. همان، ج ‏4، ص 19.
[11]. همان، ج ‏2، ص 208.
[12]. همان، ج 7، ص 54.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • معنای سهو و نسیان در احکام شرعی چیست؟
    5590 • دیگر احکام مرتبط با نماز 1391/11/23
    سهو؛ در لغت به معانی غفلت کردن، توجه نداشتن قلب به چیزی،[1] و اشتباه،[2] آمده است. برخی از اهل لغت، سهو را به فراموشی معنا کرده و با نسیان یکی دانسته‌اند[3] و برخی نیز میان سهو ...
  • آیا اگر در نماز استیجاری فقط واجبات نماز را بجا آوریم، کافی است؟
    1865 نماز قضا و استیجاری 1394/06/03
    هر گاه در نماز استیجاری کیفیت خاصى برای نماز شرط نشده و شکل خاصی که اطلاق عقد اجاره، به آن انصراف پیدا کند هم وجود نداشته باشد، بر اجیر لازم است که نماز را با مستحباتى که انجام آن متعارف است بجا آورد، ولى واجب نیست که براى ...
  • خوردن گوشت کانگورو چه حکمی دارد؟
    9005 چهارپایان 1393/07/20
    از جمله حیواناتی که در روایات به عنوان حرام گوشت از آنها یاد شده است، حیوانات «درنده‌خو» هستند که این روایات مراد از درنده‌خو را حیوانی دانسته‌اند که دارای نیش (دندان تیز) و چنگال باشد.[1] حال گروهی از فقها[2] کانگورو ...
  • الان حدود 6 سال از بلوغم می گذرد و هنوز بلد نیستم غسل جنابت کنم. خواهش می کنم به من یاد دهید؟
    98720 کیفیت و احکام غسل 1389/04/13
    با سلام و تشکر از مکاتبۀ شما، ابتدا یاد آور می شویم که یادگیری مسائلی که انسان به آن احتیاج دارد واجب است. انتظار از شما و امثال شما که دارای تحصیلات عالیه هستید این است که نسبت به این امور دقت بیشتری داشته باشید. در این ...
  • وحدت وجود را با بیان ساده چگونه می توان تبیین کرد؟
    15137 وحدت وجود 1391/10/26
    در نظریه وحدت وجود تنها وجود حقیقی در عالم از آن خدا است و دیگران همه جلوه‌ها و سایه‌هایی از حضرت حق هستند. در نتیجه کثرت در عالم وجود دارد، ولی این کثرت در جلوه‌ها است. این نظریه هیچ تلازمی با شرک ندارد؛ ...
  • سبکی یا سنگینی شخصیت انسان به چه معناست؟ چه عواملی باعث سبکی یا سنگینی شخصی می‌شود؟
    7421 گناه و رذائل اخلاقی 1393/08/19
    در روایات و کتاب‌های اخلاقی؛ سنگین بودن شخصیت انسان و ارزش قائل شدن برای آن، به واژه‌ها و مفاهیمی؛ مانند وقار، متانت، هیبت، سکینه، عزّت نفس، و کرامت انسانی برگشت می‌کند و سبکی شخصیت به واژه‌ها و مفاهیمی؛ مانند خفت، ذلت نفس، حقارت برمی‌گردد. این موارد در کتاب‌های ...
  • منظور پروردگار از آزمایش انسان‌ها با نقص ثمرات(کم‌شدن محصولات) چیست؟
    2638 امتحان و آزمایش الهی 1394/03/27
    برخی از مفسران معتقدند؛ منظور از نقص ثمرات از بین رفتن میوه‌‏هاى درختان و کمبود زراعت و گیاهان است؛ مؤمنان به دلیل درگیر بودن در نبردها و جهاد با دشمن، از رسیدگی به باغ‌ها و مزارع بازمی‌ماندند و یا به آفات و بلایای طبیعی محصولات آنان از بین ...
  • جایگاه عقل و عقلانیت حقیقتاً در اسلام کجاست؟
    10638 دین اسلام 1387/07/11
    ابتدا برای روشن شدن مطلب شایسته است به بعضی از تصورات و برداشت های اشتباه درباره مسائل دینی پرداخته شود. مانند آنچه که در این جا مطرح شده است. اولاً: در کجا و در کدام منبع دینی آمده است که کشتن فرزند به دست پدر جایز ...
  • مرز میان گذشت و زیر بار ستم نرفتن چیست؟
    4303 فضایل اخلاقی 1392/04/29
    عفو و گذشت از خصایص و ویژگی‌های انسان‌های بزرگ و نشانه بزرگ‌واری روح است. در مکتب اسلام این صفت از فضایل اخلاقی شمرده شده است. دینی که پیامبرش برانگیخته شد تا مکارم و فضایل اخلاقی را به اتمام برساند و خود نیز دارای خُلق عظیم بود. در آیات ...
  • آیا خوردن سُس سویا اگر در روند تولید آن از لوبیا های سویا مواد الکلی خارج شود، جایز است؟
    4625 خوراکی های صنعتی 1386/09/11
    مراجع معظم تقلید (حفظهم الله) در پاسخ مرقوم فرموده اند: حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر مسکر نباشد، اشکال ندارد. حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی): اگر به مقداری الکل داشته باشد که باعث ایجاد مستی شود جایز نیست و همچنین اگر قبلاً ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    726741 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    463905 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    325500 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    315253 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    301995 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    271746 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    257451 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    255876 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    252642 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    194804 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7310  نفر