جستجوی پیشرفته
بازدید
441
تاریخ بروزرسانی 1396/01/26
خلاصه پرسش
«خدایا به فضلت ایمان آوردیم و نه به عدلت!» آیا چنین عبارتی منطبق با آموزه‌های اسلامی می‌باشد؟!
پرسش
آیا دعای «خدایا به فضلت ایمان آوردیم و نه به عدلت» دارای سند معتبر می‌باشد؟
پاسخ اجمالی
عین چنین عبارتی را نمی‌توان در آیات و روایات دید، علاوه بر آنکه معنای صریح و اولیه چنین عبارتی نیز از جهت مبانی عقیدتی پذیرفتنی نیست؛ چون ما باید به همه اسماء و صفات الهی ایمان داشته باشیم و نه تنها به بخشی از آن که به نفع ماست!
با این وجود، چنین عبارتهایی می‌تواند کنایه‌ای از یک واقعیت دیگر باشد که ما می‌توانیم بدون آنکه اجرای عدالت خدا را ستمی بپنداریم،  همراه با خشوع و عشق در دعاهایمان از پروردگار بخواهیم که نسبت به کردار ما با دیده فضلش بنگرد و نه با ترازوی عدلش:
«اللَّهُمَّ إِنْ تَشَأْ تَعْفُ عَنَّا فَبِفَضْلِکَ، وَ إِنْ تَشَأْ تُعَذِّبْنَا فَبِعَدْلِکَ فَسَهِّلْ لَنَا عَفْوَکَ بِمَنِّکَ، وَ أَجِرْنَا مِنْ عَذَابِکَ بِتَجَاوُزِکَ، فَإِنَّهُ لَا طَاقَةَ لَنَا بِعَدْلِکَ، وَ لَا نَجَاةَ لِأَحَدٍ مِنَّا دُونَ عَفْوِکَ»؛[1]
خدایا! اگر بخواهی می‌توانی با فضل و رحمتت ما را ببخشی، و اگر بخواهی می‌توانی با عدالتت ما را مجازات کنی! منتی بر ما بگذار و عفو آسانی را نصیب ما کن! و از ما بگذر و از عذابت ما را رهایی بخش! ما طاقت اجرای عدالتت را نداریم و هیچ یک از ما هم نمی‌تواند بدون آنکه تو او را ببخشایی، نجات یابد!
حال باید دید که تفاوت عدل و فضل چیست؟ آیا عدل خداوند از فضل اوست؟
برای دریافت پاسخ؛ نخست لازم است تعریفی از هر یک از عدل و فضل الهی داشته باشیم. واژه «عدل» در لغت به معناى «میانه‌روى» و اجتناب از افراط و تفریط است. ولی در علم کلام و عقاید در معانی مختلفی به‌کار می‌رود؛ مانند تعادل و تساوى و عدم تبعیض؛ وقتى که استحقاق‌ها مساوى باشند، رعایت حقوق دیگران در مقابل ظلم و... .[2]
امام علی(ع) عدل را این‌گونه معنا می‌فرماید: «الْعَدْلُ یَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا»؛[3] عدالت هر چیزی را در جایگاه مناسب آن قرار می‌دهد.
معنای این سخن آن است که در جهان تکوین و تشریع، هر چیزی موقعیت و جایگاه مناسب و در خور خود را دارد و عدل آن است که این تناسب رعایت گردد و هر چیزی در جای مناسب خود قرار گیرد. این معنا جامع‌ترین معنای عدل است و معانی دیگر عدل را هم در بر می‌گیرد.
بنابر این، معنای اجمالی عدالت الهی آن است که خداوند با هر موجودی آن‌چنان که شایسته اوست، رفتار کند و آن‌را در موضعی که در خور آن باشد، بنشاند و چیزی را که مستحق آن است به او عطا کند.[4]
بر اساس این معنا از عدل، علما می‌گویند: خداوند هم دارای عدل تکوینی است، هم عدل تشریعی و هم عدل جزایی. «عدل تکوینی» به این معناست که خداوند در جهان خلقت به هر موجودی به اندازه شایستگی و قابلیت او نعمت داده است و به اندازه ظرفیت و شایستگی هر شیء به او وجود و کمال اضافه کرده است.
«عدل تشریعی» به این معناست که تکالیفی که خدا به وسیله پیامبران بر مردم نازل کرده است، بر پایه عدل و دادگری است.
و نیز «عدل جزایی» به این معناست که خدا در روز قیامت میان افراد به عدل داوری می‌کند و حق کسی را تباه نمی‌کند؛ یعنی میان افراد نیکوکار و بدکار به یکسان داوری نمی‌کند و پاداش هر کس را متناسب با اعمال او می‌دهد.[5]
اما فضل به معنای برتری و مزیّت و زیادی است.[6] و فضل خدا، اعطای خداوند است بر اساس کَرَم او نه آنچه شایستگی بندگان است.[7] بر این اساس خواجه نصیر طوسی می‌گوید: «ثواب از فضل خداست و عقاب از عدل او».[8]
یک بخش فضل و رحمت خداوند، همگانی و عام است و همه بندگان و همه عالم را شامل می‌شود و بخش دیگر فضلی است که تنها به مؤمنان اختصاص دارد به این دو معنا در قرآن نیز اشاره شده است.[9]
نتیجه: دو صفت عدل و فضل خدا هنگامی که با هم استفاده شوند، معنای مستقلی خواهند داشت و خداوند با هر یک از این صفات به گونه‌ای مستقل  و متفاوت از دیگری نسبت به بندگان رفتار خواهد نمود. همچنین هیچ‌کدام از این صفات از دیگری ناشی نمی‌شود نه عدل خدا از فضل اوست و نه فضل او از عدل.
 

[1]. علی بن الحسین(ع)، الصحیفة السجادیة، دعای دهم، ص 60، قم، دفتر نشر الهادی، چاپ اول، 1376ش.
[3]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق: صبحی صالح، حکمت 437، ص 553، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.
[4]. سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، ج 1، ص 315، کتابفروشی طه، 1381ش.
[5]. سبحانی، جعفر، محمدرضایی، محمد، اندیشه اسلامی، ج 1، ص 115 – 116، قم، دفتر نشر معارف، 1385ش.
[6]. ابن فارس، أحمد، معجم مقاییس اللغة، ج ‌4، ص 508، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، 1404ق؛ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن‏، ص 639، بیروت، دار القلم‏، چاپ اول، 1412ق.
[7]. سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، ج 3، ص 1420، دانشگاه تهران، 1373ش.
[8]. طوسی، خواجه نصیرالدین، آغاز و انجام، با مقدمه، شرح و تعلیقات حسن زاده آملى، حسن، ‏ص 71، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، ‏چاپ چهارم‏، 1374ش.
[9]. بقره، 243، 251؛ آل عمران، 152.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • نسناس چگونه موجودی است؟
    53036 درایه الحدیث 1390/11/18
    «نسناس» به گونه های مختلفی توصیف شده است که به استناد برخی روایات، موجوداتی قبل از خلقت حضرت آدم (ع) بوده اند. البته، بنابر دسته ای دیگر از روایات، گروهی از انسان ها به دلیل ...
  • آیا فرستادن صلوات بر پیامبر (ص) و اهل بیت در رکوع و سجده فضیلت دارد؟
    24476 صلوات بر محمد و آل محمد 1388/03/20
    صلوات بر پیامبر (ص) ذکر بسیار مبارک و با عظمتی است که بر زبان آوردن آن در همه احوال و زمان ها دارای ثواب است و در حال نماز از مستحبات موکد است، البته در تشهد واجب است . در قرآن خداوند خطاب به مؤمنین می فرماید: "خدا ...
  • مبانی صدور فتوی چیست؟
    5355 مبانی فقهی و اصولی 1386/04/16
    اجتهاد در لغت به معنی تحمل سختی ها و یا قدرت و توانایی است و در اصطلاح فقهاء یعنی به کار بردن حداکثر تلاش و کوشش علمی برای استنباط و به دست آوردن حکم شرعی از منابع و ادلّه آن. اساس فتوا در فقه شیعه هر چند مبتنی ...
  • چرا بر خلاف سنت پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع)، امروزه رهبران جامعه اسلامی از حلقه امنیتی نگهبانان و محافظان برخوردارند؟!
    2250 1393/02/14
    پاسخ این پرسش در چند بخش به استحضار می‌رسد: 1. پیامبر اسلام(ص) و ائمه معصومان(ع)، به جهت قابلیت‌های فردی و رسیدن به مقام عصمت، افرادی الگو می‌باشند که پیروی از آنها برای مسلمانان لازم است؛ اما این بدان معنا نیست که بدون در نظر گرفتن شرایط زمانی و ...
  • مسائل مطرح در حسد کدامند؟
    11758 درمان رذائل اخلاقی 1388/09/28
    حسد عبارت است از آرزو و تمنای زوال نعمت از دیگران.یکی از حالات درونی که برای انسان پیش می آید " حسادت" است که درتعالیم اسلامی ما از آن به عنوان یک بیماری بلکه بدترین بیماری ها یاد شده است ...
  • تفاوت بین فلسفه، عرفان، عقل و حکمت چیست؟
    38234 اصطلاحات 1391/10/25
    فلسفه به معنای خاص کلمه، تلاشی است ذهنی و عقلی و استدلالی برای درک واقعیت های جهان هستی. حکمت در معنایی که آن را متمایز از فلسفه بدانیم امری فراتر از فلسفه بوده و سرمنشأی الاهی و لدنی دارد و در قرآن نیز به عنوان عطیه ای الاهی محسوب ...
  • عمر بن سعد بن ابی وقاص چه شخصیتی داشت؟
    25510 گوناگون 1391/11/12
    عمر بن سعد، پسر ابی وقاص بود. پدر عمر، از مشاهیر اصحاب پیامبر اسلام(ص)،[1] و از سرداران صدر اسلام و امرای عرب بود.[2] او جزو اولین افرادی بود که اسلام آورد و در زمان پیامبر(ص) در جنگ‌های زیادی شرکت کرد. ...
  • آیا آیه‌ای از قرآن وجود دارد که با استناد به آن بتوانیم رفتارهای تروریستی را محکوم کنیم؟
    420 تفسیر 1396/02/03
    اسلام براى جان، مال و آبروى انسان‌ها حرمت قایل است. این امر حکایت از آن دارد که نمی‌توان با حرکات تروریستى، جان، مال و آبروى انسان‌ها را به خطر انداخت، براى نمونه، بر اساس آیات شریفه «وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتی‏ حَرَّمَ اللهُ إِلاَّ بِالْحَق»
  • آیا حضرت فاطمه(س) بعد از رحلت پیامبر(ص) در مکانی به نام «بیت الاحزان» به عزاداری می‌پرداختند؟
    5117 زهرا بعد از پیامبر ص 1393/04/17
    پیامبر اسلام(ص) به حضرت زهرا(س) که تنها فرزند باقی مانده ایشان بود، علاقه خاصی داشته و رابطه‌ای صمیمی میان آنها برقرار بود که به همین دلیل، اندوه حضرت زهرا(س) برای از دست دادن پدرشان، مضاعف می‌شد. علاوه بر این، بعد از رحلت پیامبر اسلام، شرایط به گونه‌ای پیش ...
  • قیام توابین چگونه بود؟ و وضعیّت آنها در نزد خدای متعال چگونه است؟
    7672 خونخواهان حسین ع 1392/02/24
    بعد از شهادت امام حسین(ع)، بسیاری از کوفیان بودند که از کرده خود پشیمان شدند. آنها دست به قیامی زدند که قیام توابین نام گرفت. یکی از مهم‌ترین اهداف این قیام انتقام از قاتلان امام حسین(ع) بود تا بدین وسیله، اشتباهی را که مرتکب شده بودند جبران کنند، ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    776094 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    483128 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    344064 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    337023 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    335705 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    281546 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    274152 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    273231 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    271189 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    225198 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6056  نفر