جستجوی پیشرفته
بازدید
7301
آخرین بروزرسانی: 1397/07/11
خلاصه پرسش
بت‌پرستان از ابراهیم(ع) در مورد شکسته‌شدن بت‌ها پرسیدند و ایشان بت بزرگ را به عنوان مقصر اعلام کردند! آیا چنین پاسخ دروغی از پیامبر خدا توجیه‌پذیر است؟!
پرسش
لطفاً تفسیر آیه 63 سوره انبیاء را بیان کنید. می‌دانیم که همه پیامبران معصوم‌اند. و حضرت ابراهیم(ع) نیز همه بت‌ها را قطع کردند و تبر را بر گردن بت بزرگ قرار دادند، ولی در آن‌جا دروغ گفتند. این چه توضیحی دارد؟
پاسخ اجمالی
اطرافیان نمرود - پادشاه بت‌پرست بابل - بعد از شکسته‌شدن بتها و با توجه به شواهد و قرائن موجود، انگشت اتهام را به سوی ابراهیم(ع) نشانه گرفته و از او پرسیدند: «أَ أَنْتَ فَعَلْتَ هذا بِآلِهَتِنا یا إِبْراهِیمُ؟!»؛[1] ای ابراهیم! تو این کار را با خدایان ما کرده‌اى؟!
ابراهیم(ع) با زیرکی تمام و برای نابودی فکر بت‌پرستی بعد از نابودی بت‌ها، پاسخی به آنان داد که بت‌پرستان نتوانستند در مقابل آن هیچ دفاعی از عقیده خود ابراز دارند: «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ!»؛[2] بلکه این بت بزرگ بود که این آسیب را به بت‌های دیگر وارد کرد، اگر سخن می‌گویند از آنان بپرسید!
ظاهر این تعبیر با واقعیت تطبیق ندارد، و از طرفی ابراهیم، پیامبر است و هرگز دروغی نمی‌گوید که مخاطبانش آن‌را باور کنند. اهل تفسیر نظریات گوناگونی در این مورد بیان کرده‌اند،[3] اما اجمال سخن آن‌که این سخن ابراهیم(ع) را باید با چشم‌انداز دیگری بررسی کرد.
در همین راستا باید گفت؛ با آن‌که ابراهیم(ع) این عمل را به بت بزرگ نسبت داد، ولى تمام قرائن شهادت می‌داد که هم او قصد جدى از این سخن نداشت و هم مخاطبانش چنین جدّیتی را در سخن او مشاهده نکردند، و این‌گونه بود که «انتقال یک گزارش نادرست به مخاطب» که رکن اصلی گناه «دروغ» است، شکل نگرفت. حضرتشان می‌خواست عقائد خرافی بت‌پرستان را به رخ آنان بکشد و به آنها بفهماند که این سنگ و چوب‌هاى بی‌جان آن‌قدر بی‌عُرضه‌اند که حتى نمی‌توانند یک جمله سخن گفته و از عبادت‌کنندگانشان یارى بطلبند، تا چه رسد که بخواهند به حل مشکلات آنها بپردازند! نظیر این تعبیر در سخنان روزمره ما فراوان است که براى ابطال گفتار طرف، مسلّمات او را به صورت امر یا اخبار و یا استفهام در برابرش می‌گذاریم تا محکوم شود و این به هیچ‌وجه دروغ نیست «دروغ آن است که قرینه‌اى همراه نداشته باشد».[4]
به دیگر سخن؛ حضرت ابراهیم(ع) با این تعبیر خواست آنها را به جهت بت‌پرستی توبیخ کند که چرا چیزهایی را عبادت می‌کنند که نه می‌شنوند، نه می‌بینند، نه سخن می‌گویند و نه قدرتی دارند.[5]
در نگاهی دیگر می‌توان گفت که حتی اگر چنین سخنی را دروغ بدانیم، دروغی که در نهایت به اصلاحی بیانجامد گناه نیست. در همین راستا، در روایتى از امام صادق(ع) می‌خوانیم: «به خدا سوگند! بت‌ها هیچ کاری نکردند، اما ابراهیم(ع) نیز مرتکب گناه دروغ نشد ... ابراهیم این سخن را از آن جهت گفت که می‌خواست افکار آنها را اصلاح کند، و به آنها بگوید که چنین کارى از بت‌ها ساخته نیست!»[6]
جمعى از مفسران نیز احتمال داده‌اند که ابراهیم(ع) این مطلب را به صورت یک جمله شرطیه ادا کرد که بر اساس این نظر، سخن ابراهیم(ع) این بود: «اگر بت‌ها سخن می‌گویند، دست به چنین کارى زده‌اند!» و چنین کلامی اساساً دروغ نیست؛ چون ابراهیم(ع) این سخنش را مشروط به شرطی محال کرده بود و هنگامی که شرط نباشد، مشروط هم نخواهد بود. و به عبارتی در خود سخن، این مطلب نهفته بود که اگر بت‌ها سخن نگفتند، شکستن بت‌ها نیز کار آنان نبوده است![7]
اما تفسیر اول صحیح‌تر به نظر می‌رسد؛ زیرا جمله شرطیه «إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ» قیدى است براى سؤال کردن «فَسْئَلُوهُم‏» نه براى جمله «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ» ... و در آیه چنین آمده است که باید از بت‌هاى دست و پا شکسته سؤال شود که این بلا را چه کسى بر سر آنها آورده است، نه از بت بزرگ؛ زیرا ضمیر «هم» و همچنین ضمیرهاى در عبارت «إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ» همه به صورت جمع است و این با تفسیر اول سازگار است. [8]
 

[1]. انبیاء، 62.
[2]. انبیاء، 63.
[3]. ر. ک: طیب‏، سید عبد الحسین، کلم الطیب در تقریر عقاید اسلام، ص 171، کتابخانه اسلام‏، چاپ چهارم، 1362ش.
[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏13، ص 438، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش؛ نیز ر. ک: طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏14، ص 300 – 301، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[5]. علم الهدی، علی بن حسین، تنزیه الأنبیاء(ع)، ص 23، قم، دار الشریف الرضی، چاپ اول، 1377ش.
[6]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏2، ص 342، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[7]. ر. ک: مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج ‏5، ص 286، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1424ق؛ بروجردی، سید محمد ابراهیم، تفسیر جامع، ج‏4، ص: 345، تهران، انتشارات صدر، چاپ ششم، 1366ش؛ نیشابوری، محمود بن ابو الحسن، إیجاز البیان عن معانی القرآن، ج ‏2، ص 560، بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، 1415ق.
[8]. تفسیر نمونه، ج ‏13، ص 439.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • اصطلاح آثار ذاتی اشیاء چه معنایی دارد؟
    9154 صناعات خمس
    اصطلاح ذاتی دارای معانی و اقسام متعدد است؛ در مجموع حداقل پنج نوع اصطلاح ذاتی در کتاب‌های منطقی می‌توان یافت. این پنج نوع را می‌توان به این شکل دسته‌بندی کرد: ذاتی یا در باب حمل به کار می‌رود، یا در باب غیر حمل؛ ذاتی باب حمل یا ...
  • حکم شیربها چیست؟
    11961 مهریه
    در برخی مناطق بین خانواده‌ها، مرسوم است که هنگام خواستگاری و ازدواج، شوهر، علاوه بر مهریه‌ای که براى زن معین شده، موظف به پرداخت مالى براى والدین زن می‌شود، که آن را « شیر بها » می‌گویند.[1] گفتنی است وجود این امر در ...
  • طلاق خلع چیست و بر اساس ماده 1146 قانون مدنی، تعیین میزان فدیه و قبول آن بر عهده مرد است و یا زن؟
    13038 طلاق
    گاه زن به شوهرش مایل نیست و از او کراهت دارد، ولی با این وجود، شوهر مایل به طلاق نیست. زن برای جلب رضایت و موافقت همسرش، مهریه و یا مال دیگر خود را به او می‌بخشد تا طلاقش دهد، به این نوع از طلاق، «طلاق خلع» گویند.
  • آیا ابن سینا کتاب اشاراتش را هنگام فرار از دست غزنویان نوشت؟!
    2067 منطق و فلسفه
    هر چند زندگی بوعلی سینا دارای فراز و نشیب فراوان بوده و مسافرت‌ها و جابجایی‌های اجباری زیادی داشت، اما آن مقدار که تفحص و جست‌وجو کردیم به منبع معتبری که به محل نوشتن کتاب اشارات و کیفیت روحی ابن سینا را در حال نگارش این ...
  • اگر مقام امامت برتر از نبوت است، پس چرا نام امام علی(ع) در تشهد و سلام نماز نیست؟!
    7053 امام شناسی
    در پاسخ به این پرسش باید گفت: 1. منظور از این‌که امامت بالاتر از نبوت است، مقصود برتری مقام امامت بر مقام نبوت است؛ نه این‌که مقام امام علی(ع) از مقام رسول اکرم(ص) بالاتر باشد؛ زیرا رسول اکرم(ص) اولاً: علاوه بر مقام نبوت از مقام امامت نیز برخوردار ...
  • آیا «حلم» با «صبر» تفاوت دارد؟!
    12126 فضایل اخلاقی
    اگرچه از نظر برخی لغت‌شناسان و اندیشمندان، واژه‌های «حلم» و «صبر» تقریباً مترادف بوده و به یک معنا می‌باشند: «و الحَلِیمُ فی صفة الله عز و جل: معناه الصَّبور».[1]حلیم که یکی از صفات پروردگار است، معنایش صبور است. «وصف اللّه بالصبر انما هو بمعنى ...
  • آیا خداشناسی مقدم بر امام شناسی است؟ و یا بر عکس می‌باشد؟
    4854 خداشناسی
    خداشناسی و امام شناسی هر یک دارای مراتب هستند، پایین مرتبه‌ی خداشناسی یعنی اصل اعتقاد به خداوند، پایه تمام اعتقادات است و مترتب بر هیچ‌یک از گزاره‌های دیگر دینی نیست؛ یعنی نه متوقف بر پیامبرشناسی است و نه متوقف بر امام شناسی و نه متوقف بر معادشناسی است؛ ...
  • در یکی از آیات قرآن آمده است این قرآن در کتاب‌های آسمانی قبلی نیز وجود دارد، آیا چنین چیزی امکان پذیر است؟
    6629 قرآن
    پیرامون ضمیر «ـه» در کلمۀ «إنّه» در آیۀ شریفۀ «وَ إِنَّهُ لَفِی زُبُرِ الْأَوَّلِینَ[1]» احتمالاتی وجود دارد که به آن اشاره می‌کنیم. ۱. شاید منظور، اخباری است که پیش از این آیه،[2] سخن از آن به میان آمده است. ۲. ...
  • اطلاعاتی در مورد زندگی نامه شیخ جعفر کاشف الغطاء بیان کنید؟
    12187 تاريخ بزرگان
    شیخ جعفر کاشف الغطاء، در سال 1154 هجری قمری در نجف اشرف چشم به جهان گشود و از همان اوان کودکی به تحصیل علوم دینی پرداخت و کتاب معروف او در فقه به نام «کشف الغطا» است. او در نجف می زیسته و از علمای ...
  • آیا ذکری برای زیبایی چهره وجود دارد؟
    110422 دستور العمل ها
    از دیدگاه اسلام زیبایی به زیبایی مادّی و زیبایی معنوی تقسیم شده و زیبایی معنوی چهره، به وسیله امور معنوی مانند نماز به دست آمده، اما زیبایی مادی و ظاهری چهره، به صورت طبیعی به وسیله امور مادی به دست می آید. زیبایی معنوی

پربازدیدترین ها