هر چند به صورت کلی تشخیص موضوع با مکلف است، ولی تشخیص برخی از موضوعات، استنباطی بوده و کار مجتهد است. همچنین در مواردی که مجتهد در تشخیص موضوع، مبانی خاصی دارد، مقلد نمی‌تواند به رأی خویش عمل کند؛ مثلاً اگر مجتهدی در مسئلهٔ رؤیت هلال (که تقلیدی نیست)، رؤیت با چشم مسلح را کافی ندانست، مکلف نمی‌تواند رؤیت با دستگاه و تجهیزات را معیار در ثبوت اول ماه قرار دهد.
ضمائم:
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[1]
حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):
اگر موضوع از حقائق شرعيه و يا از موضوعات استنباطى از ادلّه شرعيه باشد، تشخيص آن با مجتهد است و در غير آن، موضوع شناسى وظيفه مقلّد است.[2]
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
موارد مختلف است و بعضى از موضوعات را مجتهد بايد تشخيص دهد.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):
به طور کلی تشخیص موضوع با مکلف است، مگر مواردی که مجتهد در تشخیص موضوع، مبانی خاص داشته باشد، در این صورت باید تقلید کند؛ مثلاً مجتهدی در رؤیت هلال که تقلیدی نیست رؤیت با چشم مسلح را کافی نمی‌داند، در این صورت مکلف نمی‌تواند رؤیت را با دستگاه برای خود معیار در ثبوت اول ماه قرار دهد.
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
در فرض سؤال می‌تواند به گفته او عمل نماید.
حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
موضوعات متفاوت است، تبیین موضوعات مستنبطه بر عهده فقیه است.

---