جستجوی پیشرفته
بازدید
2484
آخرین بروزرسانی: 1401/02/07
خلاصه پرسش
قاعده فلسفی «کل حادث مسبوق بالماده» را توضیح دهید.
پرسش
قاعده فلسفی «کل حادث مسبوق بالماده» را توضیح دهید.
پاسخ اجمالی

«کل حادث مسبوق بالماده»؛( هر موجودی که پا به عرصه‌ی هستی می‌گذارد، باید پیش از آن، ماده‌ای که حامل امکانش است موجود باشد).

این قاعده که براهین متقنی آن‌را تأیید می‌کند، عکس نقضیش آن است که اگر ماده‌ای که حامل قوه و امکان اشیاء است، پیش از اشیاء موجود نباشد، هیچ چیزی در جهان پا به عرصه‌ی ظهور نخواهد گذاشت، و جهان هستی همچنان در کتم عدم یا مرحله‌ی کمون باقی خواهد ماند.

گفتنی است که منظور از کلمه‌ی «حادث» در این قاعده، حادث زمانی است، نه حادث ذاتی که سبق امکان ذاتی آن‌را کفایت می‌کند. بنابر این، موضوع بحث در این قاعده، موجودات مادی و حوادث زمانی خواهند بود، و مجردات محض که شئون ربوبی هستند از دایره این بحث خارج‌اند.

مسائل گوناگونی بر این قاعده مترتب می‌شود که یکی از آنها تقسیم صحیح موجود به دو قسم «بالفعل» و «بالقوه» است، و دیگری مسئله‌ی مهم و اساسی اتحادی بودن ترکیب ماده و صورت است که در مقابل آن، قول به انضمامی بودن ماده و صورت مطرح شده و گروهی بر این عقیده‌اند.

این قاعده اولین بار از سوی ابن سینا مطرح شد. وی با استفاده از این قاعده، وجود ماده و قوه(امکان استعدادی) را اثبات کرده است. خلاصه‌ی برهان وی برای اثبات این قاعده این است که هر موجودی که در این جهان حادث می‌شود، جای این سؤال دارد که آیا پیش از این‌که موجود شود فی نفسه ممکن است که موجود شود، یا این‌که محال است وجود پیدا کند. اگر محال است که وجود پیدا کند، هرگز ‏نمی‌تواند موجود شود و همچنان در کتم عدم باقی خواهد ماند؛ ‏اما اگر وجود پیدا کردن آن فی نفسه ممکن باشد، باز هم جای طرح این سؤال باقی است که آیا این امکان وجود، خود موجود است یا معدوم؟ اگر امکان وجود حادث، پیش از آن معدوم باشد، پذیرفتنی نیست؛ زیرا در آن صورت امکان موجود شدن از آن سلب می‌گردد و هرگز حادث نخواهد شد. بنابر این، صحت شق اول قطعی و متعین می‌گردد که امکان موجود شدن هر موجود، حادث پیش از آن موجود است.

‏در این‌جا باز هم این سؤال مطرح می‌شود که آیا این امکان موجود در خارج، قائم به موضوع است، یا قائم به موضوع نیست. شق دوم را که قائم به موضوع نیست، نمی‌توان پذیرفت؛ زیرا موجودی که در خارج، قائم به موضوع نباشد، جوهری است دارای وجود خاص که هیچ‌گونه اضافه و نسبت در ذات آن نهفته نیست، در حالی که امکان وجود حادث، در ذاتش حالت اضافه به موجود حادث نهفته است؛ لذا امکان وجود حادث پیش از حادث، از مقوله جوهر نیست که در موضوع نباشد، بلکه موجودی است در موضوع که آن‌را قوه وجود می‌نامند. اکنون این قوه‌ی وجود که حیثیت ذاتش اضافه و نسبت است، به یک موضوع که آن‌را حامل قوه گویند نیازمند است، و آن موضوع حامل قوه همان ماده یا هیولا است که هر موجود حادث، مسبوق به آن خواهد بود. بنابر این، صحیح است که گفته شود: «کل حادث مسبوق بالماده».[1]

 


[1]. ر. ک: ابراهیمی دینانی، غلامحسین، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، ص 214- 227، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1365. 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...