جستجوی پیشرفته
بازدید
164
آخرین بروزرسانی: 1403/03/25
خلاصه پرسش
چه معناهایی از ریشه «حمل» و مشتقات آن در قرآن وجود دارد؟
پرسش
واژه حمل و مشتقات آن در قرآن در چه معانی به کار رفته اند؟
پاسخ اجمالی

در قرآن کریم کریم بیش از 60 بار از مشتقات ریشه «ح م ل» استفاده شده است که مواردی از آنها به معناى بارهای مادی و فیزیکی است که افراد، حیوانات و دیگر وسائل حمل و نقل، آنها را بلند کرده و بر دوش، سر، شکم، عرشه و ... خود می‌گذارند:

الف) حمل بر دوش: «... إِلاَّ ما حَمَلَتْ ظُهُورُهُما...»؛[1] مگر چربی‌هایی که بر پشت آن حیوانات قرار دارد.

ب) حمل بر سر: «... إِنِّی أَرانی‏ أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسی‏ خُبْزاً ...»،[2] در خواب دیدم که قرص نانی را بر سر خود دارم.

ج) حمل در شکم: «... وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى‏ وَ لا تَضَع...»؛[3] هیچ زنی حامله نشده و وضع حمل نمی‌کند مگر ...

و ...

همچنین موارد بسیاری وجود دارد که «حمل» در آنها به معنای بر دوش کشیدن یک وظیفه و یا پیامد فعالیت‌های گذشته است:

الف) حمل ظلم و ستم: «... وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً»؛[4] و آن‌کس که بار ستم بر دوش داشته باشد، ناامید و زیان‌کار است.

ب) حمل و برعهده‌گرفتن گناه دیگران: «... وَ لْنَحْمِلْ خَطایاکُمْ وَ ما هُمْ بِحامِلینَ مِنْ خَطایاهُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ»؛[5] کافران به مؤمنان گفتند: به راه ما بیایید، بار گناهتان بر گردن ما، در حالی که اینان بار گناه کسى را بر گردن نخواهند گرفت.[6]

در همین راستا، بر اساس ارزیابی مؤلف مفردات الفاظ قرآن، «حَمل» در واقع تنها یک معنا دارد؛ اما در مصادیق و چیزهاى بسیاری به کار می‌رود.

او همچنین می‌گوید: فعل ثلاثی مجرد ریشه «ح‌م‌ل» در معانی ظاهری و باطنی بر یک وزن است، ولى مصدرهای آن متفاوت است؛ زیرا به چیزهایی که در ظاهر حمل می‌شوند، مانند باری که بر دوش می‌گیرند «حِمل»(به کسر اوّل) گفته‌‏اند، و به چیزهایی که در درون چیزی حمل می‌شوند، مانند فرزند در شکم مادر، آب در ابر، میوه بر درخت، «حَمل»(به فتح اول) می‌گویند.[7]

البته برخی از مفسران گفته‌اند؛ «حِمل» به معنای بار منفصل و جدا، و «حَمل» به معنای بار متصل بوده و جمع آن أحمال و حمول است.[8]

در ادامه به چند آیه قرآن -با توجه به حمل‌کننده‌ها- اشاره می‌کنیم:

  1. انسان‌ها: «حَمَلَتْهُ أُمُّهُ کُرْهاً وَ وَضَعَتْهُ کُرْهاً ...»؛[9] مادرش او را به دشوارى حمل کرده و به دشوارى بر زمین می‌گذارد.
  2. فرشتگان: «... وَ یَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّکَ فَوْقَهُمْ یَوْمَئِذٍ ثَمانِیَةٌ»؛[10] و آن‌روز عرش پروردگارت را هشت فرشته بر فراز همه آنها حمل می‌کنند.
  3. حیوانات: «وَ تَحْمِلُ أَثْقالَکُمْ إِلى‏ بَلَدٍ لَمْ تَکُونُوا بالِغیهِ إِلاَّ بِشِقِّ الْأَنْفُس»؛[11] آنها بارهاى سنگین شما را به شهرى حمل می‌کنند که جز با مشقّت زیاد، به آن نمی‌رسیدید.
  4. غیر جانداران: «وَ آیَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّیَّتَهُمْ فِی الْفُلْکِ الْمَشْحُونِ»؛[12] نشان‌های دیگر براى آنها این است که فرزندانشان را بر کشتى پر از بار سوار کردیم.

گفتنی است که در ارتباط با استفاده از افعال ثلاثی مزید از ریشه «ح‌م‌ل» در قرآن کریم، آن‌را تنها از دو باب «افتعال» و «تفعیل» در این کتاب مقدس می‌توانیم مشاهده کنیم که معنای آن در باب افتعال تا حدودی مشابه با همان معنای ثلاثی مجرد بوده و معنای آن در باب تفعیل، «بار و وظیفه را بر دوش دیگری انداختن» می‌باشد:

افتعال: آیات 112 سوره نساء، 17 سوره رعد، 58 سوره احزاب.

تفعیل: آیات 286 سوره بقره، 87 سوره طه، 54 سوره نور، 5 سوره جمعه.


[1]. انعام، 146.

[2]. یوسف، 36.

[3]. فاطر، 11.

[4]. طه، 111.

[5]. عنکبوت، 12.

[6]. ر. ک: مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ‏2، ص 285- 286، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش.

[7]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، 257، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[8]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 5، ص 383، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[9]. احقاف، 15.

[10]. الحاقه، 17.

[11]. نحل، 7.

[12]. یس، 41.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها