جستجوی پیشرفته
بازدید
12654
آخرین بروزرسانی: 1394/01/24
خلاصه پرسش
آیا در موارد شک، حکم به احتیاط کردن ارجح نیست؟
پرسش
در توضیح المسائل فقها آمده است که آنهایی که در یک چیزی شک می کنند به غیر از آن چیز هایی که حکمشان معلوم است به شک خود توجه نکنند مثلا در باب ازدواج در بخش عده ای از زنها که ازدواج با آنها حرام است در مسئله حرمت به واسطه لواط با برادر آن، آمده است که اگر شک یا گمان در دخول کند باعث ایجاد حرمت نمی شود . حالا سوال من در مورد مبنای این فتوا است که در مورد مهم ترین مسئله زندگانی انسانها است. و آیا بهتر نیست که در چنین مسائلی حکم به احتیاط کنیم چون که امکان دارد در واقع حرمت به وجود آمده باشد و شک بی مورد باشد. لطفاً به طور تفصیلی پاسخ بفرمایید با تشکر.
پاسخ اجمالی

حالات انسان در برخورد با موضوعات، متفاوت است. نسبت به بعضی از موضوعات علم و یا اطمینانی که در حد علم است، دارد. نسبت به بعضی دیگر "وهم" دارد یعنی زیر پنجاه درصد، و نسبت به بعضی دیگر شک دارد یعنی حالت بینابین. معمولاً مردم در زندگی روزانه خود به وهم و شک اعتنائی نمی کنند.

 

در علم اصول فقه جایگاه برائت و احتیاط به صورت مفصل مورد بحث قرار گرفته است و اثبات شده که اگر مکلف در این جهت شک داشته باشد که آیا تکلیفی به سویش متوجه شده است یا نه، می تواند بگوید اصل بر عدم تکلیف است اما اگر بداند تکلیفی متوجه او شده و شکش در این باشد که آیا آن را ادا کرده یا نه یعنی در مقام امتثال تکلیف شک در فراغ ذمه دارد، در این جا احتیاط جاری می شود و در مورد مثالی که شما مطرح کرده اید انسان شک در توجه تکلیف به خودش را دارد و از این رو برائت جاری می کند.

 

توجه به نکات ذیل می تواند در این باره سودمند باشد:

 

1. برطبق قاعده و حدیث رفع[1] که از رسول خدا(ص) رسیده، اثرات چند چیز از امت پیامبر گرامی اسلام (به خاطر امتنان بر این امت)، برداشته شده است. یکی از این موارد رفع آثاری است که "انسان به آن علم ندارد". یعنی در بعضی از موارد و با توجه به شرایطی که عالمان و دانشمندان دینی از این حدیث  استخراج کرده اند، احکام حقوقی و عذاب اخروی بر اموری که شخص از روی جهالت انجام داده است، بار نمی شود.

 

این حدیث مبارک موارد شک را هم در بر می گیرد. پس اگر به امری فقط شک داشته باشیم و با شرایط حدیث رفع هم سازگار باشد، نباید به آن شک اعتناء داشت. درباره مثالی که شما گفته اید نیز همین قاعده استوار است، زیرا شک، مساوی با عدم علم است و شخص در صورت شک باز هم به تحقق دخول، علم ندارد.

 

بر این اساس، در عمل به احکام، اگر ما وظیفه خود را انجام دهیم و لو این که واقع را درک نکنیم بلکه خلاف عمل ما واقع باشد از مؤاخذه و دیگر اثرات آن در امان هستیم و بر اساس علم و اطمینانی که داریم باز خواست می شویم.

 

2. از طرفی حکم حرمت چنین ازدواجی در جایی است که عمل لواط انجام گرفته باشد ولی وقتی که شک در تحقق موضوع این حکم، که انجام عمل لواط باشد، داریم؛ حکم جاری نمی شود؛ زیرا علم به تحقق موضوع (عمل لواط) نداریم.

 

3. از طرفی فرض کنید چنین ازدواجی صورت گرفته است آیا به صرف شک، می توان قائل به حرمت این ازدواج شد؟

 

یا فرض کنید براثر این ازدواج، فرزندانی هم متولد شده باشند ، آیا احتیاط در این است که بگوییم ازدواج صحیح نبوده و فرزندان، براثر ازدواجی صحیح به دنیا نیامده اند؟!

 

 

[1] حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 15، ص 369 .

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها