جستجوی پیشرفته
بازدید
7728
آخرین بروزرسانی: 1393/05/31
خلاصه پرسش
آیا معنای این سخن امام علی(ع) «أَبَى اللَّهُ إِلَّا خَرَابَ الدُّنْیَا وَ عِمَارَةَ الْآخِرَةِ» به معنای نابودی دنیا و آبادانی آخرت است؟!
پرسش
در وصیت‌نامه امام علی(ع) به فرزندش آمده است: «أبی الله الا خراب الدنیا و عمارة الاخرة»؛ ترجمه و شرح این بخش از روایت چیست؟ یعنی خدا به غیر از آباد کردن آخرت و ویران کردن دنیا روی گردان هست، ویران کردن دنیا خودش روی گردانی نیست؟
پاسخ اجمالی
مراد امام علی(ع) از این سخن بیان اراده تکوینی خداوند است نه اراده تشریعی؛ یعنی این‌که اراده تکوینی الهی به آبادانی و دوام دنیا تعلق نگرفته است؛ بلکه به نابودی و خراب شدن دنیا و آبادانی آخرت تعلق گرفته است. البته مراد از این کلام این نیست که خداوند متعال امر به خراب کردن و نابودی دنیا کرده باشد و به دنبال آن، انسان‌ها باید دست به تخریب دنیا بزنند؛ بلکه مقصود این است که بر اساس تصمیم تکوینی پروردگار، ذات و طبیعت دنیا به گونه‌ای است که به سمت نابودی و فنا پیش می‌رود و هر چیز تازه آن کهنه می‌شود.
البته به این نکته نیز باید توجه کرد که براساس آموزه‌های دینی یکی از وظایف انسان در دنیا، آباد کردن آن برای اهداف الهی است و سیره و روش معصومان(ع) نیز چنین بوده است.
 
پاسخ تفصیلی
امام علی(ع) در این فراز از نامه خویش می‌فرماید: «وَ اعْلَمْ أَنَّ مَنْ کَانَتْ مَطِیَّتُهُ اللَّیْلَ وَ النَّهَارَ فَإِنَّهُ یُسَارُ بِهِ وَ إِنْ کَانَ لَا یَسِیرُ أَبَى اللَّهُ إِلَّا خَرَابَ الدُّنْیَا وَ عِمَارَةَ الْآخِرَةِ أَیْ بُنَیَّ فَإِنْ تَزْهَدْ فِیمَا زَهَّدَکَ اللَّهُ فِیهِ مِنَ الدُّنْیَا وَ تَعْزِفْ نَفْسَکَ عَنْهَا فَهِیَ أَهْلُ ذَلِکَ وَ إِنْ کُنْتَ غَیْرَ قَابِلٍ نَصِیحَتِی إِیَّاکَ فِیهَا فَاعْلَمْ یَقِیناً أَنَّکَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَکَ وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَک‏».[1]
«بدان! آن که مَرکبش شب و روز است، به سوى مقصدش می‌برند گرچه در حرکت نباشد؛ خداوند جز ویرانى دنیا و آبادى آخرت را نخواسته است. پسرم، اگر از دنیا چنان که خدا خواسته است اعراض کنى، دنیا سزاوار آن است، و اگر نصیحت مرا بپذیرى، به یقین دانسته باش که علاقه به دنیا سرنوشت تو را تغییر ندهد و به آرزوهایت نرسى، و از عمر مقدّرت پا فراتر ننهى، و راه پیشینیان (یعنى مرگ) را بپیمایى».‏[2]
این عبارت آن‌حضرت که فرموده‌اند: «خداوند جز ویرانى دنیا و آبادى آخرت را نخواسته است»، به سه حالت قابل فرض است که هر کدام می‌تواند مقصود از کلام باشد.
اول. این عبارت تکمیل کننده جمله قبل (یعنی؛ «به سوى مقصدش می‌برند گرچه در حرکت نباشد») است.
دومو مرتبط با جمله مابعد خود باشد.
سوم. جمله‌ای مستأنفه و جدای از ما قبل و مابعدش از نظر ارتباط معنایی باشد.
در صورت اول؛ معنا و توضیح عبارت ‌چنین است: هر کسی که مرکب او شب و روز است؛ یعنی دارای زندگی دنیوی است و مطابق شب و روز زندگی او گذرانده می‌شود؛ چه مایل باشد و چه نباشد و چه با پای خود در مسیر زندگی حرکت کند و یا نکند، او را به پیش می‌برند و به سوی نهایت زندگی خویش پیش می‌رود؛ چرا که خدای متعال نابودی دنیا و آبادانی آخرت را اراده کرده و هر آنچه دنیوی است، رو به نابودی می‌باشد. این معنا؛ هم با مفردات عبارت حضرت علی(ع) بیشتر سازگاری دارد؛ زیرا «أبی الله الا خراب الدنیا» با توجه به لغت عرب، به معنای «ترک الله الا خراب الدنیا»[3] است و هم با سیاق کلام؛ چرا که با آمدن «یا بنیّ»، این عبارت از ما بعد خود جدا می‌شود و ما بعد آن مطلب جدیدی را می‌رساند.
طبق فرض دوم؛ معنای عبارت این می‌شود: خداوند از انسان‌ها تنها آبادانی دنیا را نخواسته، بلکه آبادانی آخرت هدف خلقت انسان است و پروردگار عالم از انسان‌ها آبادانی آخرت را می‌خواهد، پس اگر آن‌چنان که خدا خواسته است از دنیا اعراض کنی، دنیا سزاوار آن است. به عبارت دیگر؛ سزاوار نیست دنیای خود را آباد کنی؛ چون خواست خدا به نابودی دنیا تعلق گرفته است و آنچه خراب‌شدنی است لایق و سزاوار آباد کردن نیست. این معنا هرچند خیلی مطابق سیاق کلام حضرت علی(ع) نمی‌باشد، ولی از نظر مضمون و محتوا صحیح به نظر می‌آید و خللی به عبارت وارد نمی‌سازد.
طبق فرض سوم که این عبارت را مستأنفه و جدای از قبل و بعد آن در معنا بدانیم؛ معنای عبارت این خواهد بود: آنچه اراده الهی به آن تعلق گرفته است، نابودی و خراب شدن دنیا و آبادانی آخرت است؛ و خدای متعال امتناع[4] کرده است، مگر از خرابی دنیا و آبادانی آخرت.
نکته اساسی که باید در نظر داشت این است که؛ کلام امام علی(ع) را مطابق هر یک از فروض فوق بگیریم؛ مراد ایشان از این سخن بیان اراده تکوینی خداوند است نه اراده تشریعی. به بیان روشن‌تر؛ مقصود این است که اراده تکوینی الهی به آبادانی و دوام دنیا تعلق نگرفته است؛ بلکه به نابودی و خراب شدن دنیا و آبادانی آخرت تعلق گرفته است و مراد از این کلام این نیست که خداوند متعال امر به خراب کردن و نابودی دنیا کرده باشد و به دنبال آن، انسان‌ها باید دست به تخریب دنیا بزنند؛ بلکه مقصود این است که خداوند متعال ذات و طبیعت دنیا را به گونه‌ای قرار داده است که به سمت نابودی و فنا می‌رود و هر چیز تازه آن کهنه می‌شود. مفاد این عبارت نظیر سخنان دیگر آن‌حضرت است که در وصف دنیا می‌فرماید: «اى مردم! شما در این دنیا هدف تیرهاى مرگ هستید، که در هر جرعه‌اى، اندوهى گلوگیر، و در هر لقمه‌اى استخوان شکسته‌اى قرار دارد، در دنیا به نعمتى نمی‌رسید جز با از دست دادن نعمتى دیگر، و روزى از عمر سالخورده‌اى نمی‌گذرد مگر به ویرانى یک روز از مهلتى که دارد، و بر خوردنى او چیزى افزوده نمی‌شود مگر به نابود شدن روزى تعیین شده، و اثرى از او زنده نمی‌شود مگر به نابودى اثر دیگر، و چیزى براى او تازه و نو نمی‌شود مگر به کهنه شدن چیز دیگر، و چیز جدیدى از او نمی‌روید مگر به درو شدن چیزى دیگر».[5]
بنابراین، مقصود این نیست که خداوند متعال به اراده تشریعی امر به خراب کردن و نابودی دنیا کرده باشد؛ زیرا براساس آموزه‌های دینی یکی از وظایف انسان در دنیا آباد کردن آن برای اهداف الهی است؛ چنان‌که خداوند در قرآن فرموده است: «شما را جز او خدایى نیست، او است که شما را از این زمین آفریده و شما را در آن زندگانى داده و آباد کردن آن‌را از شما خواسته است».[6]
علاوه این‌که سیره و روش عملی امام علی(ع) مانند تمام اولیای الهی، تلاش در جهت آباد کردن دنیا بوده است.[7]
 

[1]. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر،  ص 77، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404ق.
[2]. جنتى، احمد، ترجمه تحف العقول، ص 123 و 125، تهران، مؤسسه امیر کبیر، چاپ اول، 1382ش.
[3]. در کتاب العین آمده است: «کل من ترک أمرا و رده، فقد أَبَى‏»؛ فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین‏، قم، نشر هجرت‏، چاپ دوم.
[4]. در الصحاح آمده است: «أَبَى‏ فلانٌ‏ یَأْبَى‏ (بالفتح فیهما، مع خُلُوٍّ من حروف الحلْق، و هو شاذٌّ) أى امتنع»؛ جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح‏، بیروت، نشر دار العلم للملایین‏، چاپ اول.
[5]. شریف الرضى، محمد بن حسین، نهج البلاغة، ترجمه دشتى، محمد، ص 267، قم، مشهور، چاپ اول، 1379ش.
[6]. هود، 61: «وَ إِلى‏ ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً قالَ یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُهُ هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فیها فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی قَریبٌ مُجیبٌ».
[7]. ر.ک: مطهری، مرتضی، مجموعه ‏آثار، ج ‏18، ص 289، تهران، انتشارات صدرا؛ همچنین ر.ک: «تلاش برای دنیا یا آخرت»، سؤال 1821؛ «رفاه و آسایش در دنیا و آخرت»، سؤال 2902؛ «راه خلاصی از حب دنیا»، سؤال 1443.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    699037 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    480634 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    478909 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    442103 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    400989 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    400567 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    360124 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    356730 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    348782 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    313334 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...