جستجوی پیشرفته
بازدید
8381
آخرین بروزرسانی: 1394/01/12
خلاصه پرسش
آیا آیه 101 سوره انبیاء ناسخ آیه 98 از همان سوره است و آیا وجود آیات ناسخ و منسوخ در قرآن کریم، زمینه‌ای برای فراهم ‌نبودن شرایط راستی‌آزمایی نیست؟
پرسش
1. قرآن کریم متن خودش را معجزه می‌داند و از جمله اعجازهایش را این می‌داند که از اول تا آخرش اختلافی نیست. 2. اختلاف دوگونه است؛ مستقر و غیر مستقر 3. اختلاف غیر مستقر سریع الزوال اشکالی ندارد و تهافت حساب نمی‌شود؛ مثل عام و خاص و وارد و مورود و .... 4. اما اختلاف مستقر که بدون اعراض از حرف قبل قابل توجیه نیست همان تهافت و اختلافی است که قرآن از خودش نفی کرده است. 5. در خود قرآن و همچنین در روایات در مورد نسخ و آیات ناسخ و منسوخ صحبت به میان آمده است. 6. بعضی از موارد آیات منسوخ که در روایت شمرده شده است، از جمله آیات الاحکام نیست، بلکه از جمله معارف است مثل این آیه: «وَ إِنْ مِنْکُمْ إِلاَّ وارِدُها کانَ عَلى‏ رَبِّکَ حَتْماً مَقْضِیًّا» که توسط این آیه نسخ شده است: «إِنَّ الَّذینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى‏ أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُون‏». 7. اگر قرار باشد ما این آیات متهافت را هم با عنوان نسخ از اختلاف و تهافت مصون بدانیم که دیگر مصداقی برای اختلاف و تهافت متصور نخواهد بود. اصولا آیا اختلاف غیر از این است که کسی دو تا حرف بزند که یکی نسخ و اعراض از دیگری محسوب شود و با هم قابل جمع نباشند؟ در این صورت ما ابزار راستی آزمایی را از خصم گرفته‌ایم و بعد می‌گوییم حالا بیا راستی آزمایی کن!
پاسخ اجمالی
نسخ در واقع برای جامعه‌ای که در حال انتقال از یک مرحله منحط و پست به مراحل عالی است، امری اجتناب‌ناپذیر است.[1] چه این‌که بسیار می‌شود که انتقال دفعی آموزه‌های دینی غیر ممکن بوده و باید مرحله به مرحله و به تدریج صورت گیرد. به این ترتیب، آیات منسوخ در دوران انتقال، حکم معالجه‌های موقّت را دارند. پس ناسخ و منسوخ به حسب ظاهر با هم منافات دارند، و در واقع تناقضی بین آنها نیست؛ زیرا هر کدام دارای مصلحت خاص خود هستند، اما در ناسخ آن، مصلحت بعد از مصلحتی است که در منسوخ بوده است.
هر چند که علم به آیات ناسخ و منسوخ به شکل کامل نزد اهل بیت(ع) قرار دارد، اما بین علمای دین نیز اطلاعاتی در این‌باره وجود دارد، ولی این اطلاعات چندان دقیق نیست؛ از این‌رو برخی از آیاتی که ادعای منسوخ شدنشان مطرح شده، قابل قبول نبوده و نمی‌توان این ادعاها را پذیرفت. یکی از این موارد، آیاتی است که در پرسش بدان اشاره شده است؛ یعنی آیه «وَ إِنْ مِنْکُمْ إِلَّا وَارِدُهَا کَانَ عَلَى رَبِّکَ حَتْمًا مَقْضِیًّا»[2] که منسوخ نشده است. لذا برخی روایات مربوط به این آیه، به ‌جای منسوخ دانستن آن، به توضیح و تفسیر آن پرداخته‌اند؛ پیامبر خدا(ص) فرمود: «همه نیکوکاران و بدکاران وارد جهنم می‌شوند، ولی جهنم برای مؤمن سرد و سلامت خواهد بود؛ همان‌طور که آتش نمرود برای ابراهیم(ع) این چنین بود».[3]
بنابر این، آیه «إِنَّ الَّذینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى‏ أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُونَ»[4] ناسخ آیه مذکور نیست، بلکه توضیحی درباره آیه‌ای است که پیش از این آیه آمده است و خطاب به مشرکان می‌فرماید: «شما و آنچه غیر خدا می‌پرستید، هیزم جهنّم خواهید بود و همگى در آن وارد می‌شوید».[5] از آن‌جا که در این آیه آمده است معبود مشرکان نیز به همراه مشرکان وارد جهنم خواهند شد، چنین توهّمی پیش خواهد آمد که افرادی؛ مانند حضرت عیسی و دیگر مخلوقات مؤمن، که معبود مشرکان قرار گرفته‌اند نیز چنین سرنوشتی خواهند داشت؛ از این‌رو آیه «إِنَّ الَّذینَ سَبَقَتْ...» برای دفع این شبهه آمده است،[6] که می‌فرماید: «[امّا] کسانى که از قبل، وعده نیک از سوى ما به آنها داده شده(مؤمنان صالح) از آن دور نگاهداشته می‌شوند».
نتیجه این‌که به دلیل محدود و معین بودن موارد نسخ، و خارج ‌بودن هزاران آیه از آیات قرآن از دایره نسخ، برای راستی‌آزمایی زمینه مناسبی را فراهم کرده و وجود آیات ناسخ و منسوخ، نمی‌تواند بهانه‌ای برای فراهم نبودن شرایط راستی‌آزمایی ایجاد کند.
 

[2]. مریم، 71.
[3]. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 353 - 354، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق.
[4]. انبیاء، 101.
[5]. «إِنَّکُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَهَا وَارِدُونَ». انبیاء، 98.
[6]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 13، ص 509، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها