جستجوی پیشرفته
بازدید
20306
آخرین بروزرسانی: 1393/06/17
خلاصه پرسش
تفاوت میان «وحدت وجود»، «وحدت موجود» و «وحدت شهود» در چیست؟
پرسش
لطفاً تفاوت بین «وحدت وجود»، «وحدت موجود» و «وحدت شهود» را بیان فرمایید. خصوصاً اگر بیتی از عرفا در مورد هر کدام از این مفاهیم وجود دارد (از حافظ، مولانا، شبستری، سعدی، ابن فارض...) لطفاً ذکر نمایید.
پاسخ اجمالی

در مورد تفاوت بین «وحدت وجود» و «وحدت موجود» به پاسخ‌های ذیل رجوع شود:
8343(وحدت وجود و موجود) و 4639(وحدت وجود) و 4642(نظریۀ وحدت وجود در برابر چالش ها و مشکلات).
وحدت شهود
در مورد وحدت شهود آنچه می‌توان به‌طور اختصار بیان کرد، این است که؛ جمعى از صوفیه که منکر وحدت وجودند؛ و از آن جمله علاء الدوله سمنانى، در مقابل وحدت وجود اصطلاح تازه‌ای وضع کرده‌اند با نام «وحدت‏ شهود»؛ و به این سبب آن جماعت، «وحدت شهودى» را در مقابل «وحدت وجودى» قرار می‌دهند. مقصود از «وحدت شهود» دستیابی به توحید الهى و اثبات آن، از راه کشف و شهود عرفانى است؛ نه به‌طریق متکلمان با دلیل عقلى و قیاس برهانى.[1]
استاد مطهری وحدت شهود را این‌گونه توضیح می‌دهد:
هر موجودى غیر از خدا هرچه از عظمت که داشته باشد بالاخره یک موجود محدودى است، ذات حق وجود لایتناهى است، کمال لایتناهى است، عظمت لایتناهى است، قدرت لایتناهى است، جمال لایتناهى است. اگر موجودات را با یکدیگر مقایسه کنیم یکى بزرگ‌تر است، یکى کوچک‌تر. مثلاً وقتى یک نهر را با یک دریا مقایسه می‌کنیم‏، دریا بزرگ است و نهر کوچک. محدود با محدود می‌تواند نسبت داشته باشد اما محدود با نامحدود اصلاً نسبت ندارد. این‌که انسان در بینش خود اشیاء را بزرگ و کوچک می‌بیند با مقایسه می‌بیند. وقتى ما می‌گوییم این کوچک است و آن بزرگ، آن کوچک به مقایسه یک شى‏ء دیگر کوچک است و این بزرگ به مقایسه یک شى‏ء دیگر بزرگ است. در همین امور محسوسه، یک شى‏ء که همیشه به نظر ما بزرگ می‌آید، وقتى همان را در مقابل یک بزرگ‌تر از خودش می‌بینیم خیال می‌کنیم کوچک شده. مثلاً یک آدم بلند قد که همیشه به نظر ما عجیب می‌آید، وقتى با یک آدم بلند قدتر از خودش- که یک سر و گردن از او بلندتر است- راه برود آدم خیال می‌کند کوچک شد. نظر انسان این است.
عارف وقتى که عظمت لایتناهاى حق را شهود می‌کند (علم لایتناهى، قدرت لایتناهى، کمال لایتناهى) متناهى در مقابل لایتناهى اصلاً نسبت ندارد؛ حتى گفتن این‌که این بزرگ‌تر است از آن، درست نیست، چون باید آن‌را یک چیزى حساب کرد و گفت این بزرگ‌تر است. لهذا در حدیث هم هست که از امام سؤال کردند: آیا معناى «اللَّهُ اکْبَر» اللَّهُ اکْبَرُ مِنْ کُلِّ شَىْ‏ءٍ است؟ خدا بزرگ‌تر است از هر چیز؟ فرمود: نه، این حرف غلط است، «اللَّهُ اکْبَرُ مِنْ انْ یوصَفَ»؛[2] خدا بزرگ‌تر است از این‌که به توصیف دربیاید نه بزرگ‌تر است از هر چیز دیگر، که اشیاء قابل مقایسه با خدا باشند، بعد بگوییم ولى خدا از آنها بزرگ‌تر است؛ نه، اصلاً قابل مقایسه نیستند.
این است که عارف که عظمت حق را شهود می‌کند (این‌جا دیگر وحدت‏ شهود می‌شود) قهراً غیر او را اساساً نمی‌تواند ببیند: اگر آن وجود است اینها دیگر وجود نیست، اگر آن قدرت است اینها دیگر قدرت نیست، اگر آن عظمت است اینها دیگر عظمت نیست، اصلاً او شى‏ء است، اینها لا شی‏ء هستند. سعدى یکى دو جا که خواسته موضوع وحدت عرفانى را بگوید تقریباً در همین سطح گفته نه بیشتر. یکى از شعرهاى معروف بوستان است، می‌گوید:
ره عقل جز پیچ در پیچ نیست
برِ عارفان جز خدا هیچ نیست
این می‌شود وحدت وجود. بعد خودش اعتراض می‌کند، خودش هم جواب می‌دهد، می‌گوید:
 توان گفتن این با حقایق‌شناس‏
ولى خرده گیرند اهل قیاس
که پس آسمان و زمین چیستند
بنى آدم و دیو و دد کیستند.
جواب می‌دهد:
 پسندیده پرسیدى اى هوشمند
جوابت بگویم گر آید پسند
 که خورشید و دریا و کوه و فلک‏
پرى و آدمیزاد و دیو و ملک‏
همه هرچه هستند از آن کمترند
که با هستی‌اش نام هستى برند
این است معناى این‌که: «برِ عارفان جز خدا هیچ نیست».
این [وحدت شهود] یک نوع وحدت وجود است. این نوع وحدت وجود را هیچ‌کس ایراد نمی‌گیرد.[3]
در هر صورت در نظر محققین این نوع از وحدت شهود با وحدت وجود که دیگر عرفا و صوفیه گفته‌اند منافات ندارد؛ یعنى لازمه وحدت شهود یا توحید شهودى این نیست که قضیه وحدت وجود باطل باشد.[4]
 

[1]. ر. ک: همایى، جلال الدین، مولوى نامه؛ مولوى چه می‌گوید؟، ج ‏1، ص223 - 224، تهران، نشر هما، چاپ دهم، 1385ش.
[2]. برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، ج ‏1، ص 241، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1371ق.
[3]. مطهرى، مرتضی، مجموعه آثار، ص 393 - 395، تهران، صدرا، چاپ هشتم، 1377ش.
[4]. ر. ک: مولوى نامه؛ مولوى چه می‌گوید؟، ج ‏1، ص 223 – 224؛ تهرانى، سید محمد حسین، الله شناسى، ج ‏2، ص 252، مشهد، انتشارات علامه طباطبایى، چاپ چهارم، 1426ق: وی در این زمینه می‌گوید: «وحدتِ‏ شهود که در مقابل وحدت وجود عنوان شده، و علاء الدّوله در رونق دادن آن فکر کوشیده؛ توحید الهى است از راه کشف و شهود عرفانى. و این معنا منافى و مبطل وحدت وجود نمی‌تواند باشد».
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها