جستجوی پیشرفته
بازدید
7787
آخرین بروزرسانی: 1398/08/20
خلاصه پرسش
سواد اعظم در فرهنگ روایات و فرهنگ عرفان و تصوف به چه معنا است؟
پرسش
سواد اعظم در فرهنگ روایات و فرهنگ عرفان و تصوف به چه افرادی گفته می‌شود؟
پاسخ اجمالی

«سواد اعظم» در فرهنگ روایات به معنای جمعیت انبوه و اکثریت افراد جامعه است. به نظر می‌رسد این لفظ ذاتاً دارای بار منفی یا مثبت نیست؛ بلکه به حسب قرائن و موارد به کار گرفته شده متفاوت است، گاهی بار منفی دارد،[1] و گاهی دارای بار مثبت است.[2]

اما در اصطلاح اهل عرفان، «سواد اعظم» عبارت از فقر است، زیرا با آنکه فقر مادی و عرفی، می‌تواند روسیاهی در دنیا و آخرت را به دنبال داشته باشد: «الفقر سواد الوجه فى الدارین»، اما فقر واقعی در واقع به معنای فنای کامل سالک در خدا است، به ‌نحوى که وجودى باقى نماند و گویا آنکه وجود او کاملاً محو و تاریک شده، اما در واقع در نور خدا غوطه‌ور شده است و فقر حقیقى و بازگشت به عدم اصلى همین است. بر این اساس و با این نگاه، روسیاهی معنای مثبتی خواهد داشت:[3]

سواد الوجه فى الدارین درویش‏

سواد اعظم آمد بى‏کم و بیش‏

که اشاره به فنای سالک و مغلوب گشتن وجود ظلى است؛ چنان‌که سواد زلف هم اشاره به مرتبه فنا است.

حافظ گوید:

اگر بمذهب تو خون عاشق است مباح‏

صلاح ما همه آنست کان ترا است صلاح‏

سواد زلف سیاه تو جاعل الظلمات‏

بیاض روى چو ماه تو فالق الاصباح‏

ز چین زلف کمندت کسى نیافت خلاص‏

نه از کمانچه ابرو و تیر چشم نجاح‏[4]

 

 

[1]. «قَامَ رَجُلٌ إِلَى عَلِیٍّ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَخْبِرْنَا عَنِ النَّاسِ وَ أَشْبَاهِ النَّاسِ وَ النَّسْنَاسِ قَالَ فَقَالَ عَلِیٌّ أَجِبْهُ یَا حَسَنُ قَالَ فَقَالَ لَهُ الْحَسَنُ سَأَلْتَ عَنِ النَّاسِ فَرَسُولُ اللَّهِ ص النَّاسُ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى یَقُولُ‏ ثُمَّ أَفِیضُوا مِنْ حَیْثُ أَفاضَ النَّاسُ‏ وَ نَحْنُ مِنْهُ وَ سَأَلْتَ عَنْ أَشْبَاهِ النَّاسِ فَهُمْ شِیعَتُنَا وَ هُمْ مِنَّا وَ هُمْ أَشْبَاهُنَا وَ سَأَلْتَ عَنِ النَّسْنَاسِ فَهُمْ هَذَا السَّوَادُ الْأَعْظَمُ‏ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى فِی کِتَابِهِ‏ إِنْ هُمْ إِلَّا کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلا». کوفى، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، ص 64، تهران، مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی، چاپ اول، 1410ق؛ کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج 8، ص 245، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[2]. «و خیر الناس فیّ حالا النمط الأوسط فالزموه، و الزموا السواد الأعظم‏، فإن ید اللّه مع الجماعة، و إیّاکم و الفرقة! فإن الشاذّ من الناس للشیطان، کما أنّ الشاذّ من الغنم للذئب. ألا من دعا إلى مثل هذا الشعار فاقتلوه و لو کان تحت عمامتی هذه». شریف الرضى، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ص32، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.

[3]. ر. ک: سجادى، جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج‏ 2، ص 1038، تهران، کومش، چاپ سوم، 1373ش؛ تهانوى، محمد على بن على، موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج 1، ص 988، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون، چاپ اول، 1996م.

[4]. حافظ، غزلیات؛ غزل 98.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

پرسش های اتفاقی

  • آیا فضیلتی که درباره نماز غفیله و بخشیده شدن یزید به سبب انجام آن آمده است، صحیح می‌باشد؟
    34092 درایه الحدیث 1390/03/31
    چنین روایتی در کتاب‌های حدیثی معتبر وجود ندارد و حتی شبیه به این مضمون را نیز در کتب روایی نیافتیم علاوه بر این‌که محتوای این روایت نیز از چند جهت قابل نقد است: 1. عدم تناسب بین جرم و کیفیت توبه از آن. 2. در نظر نگرفتن موضوع ...
  • حقیقت «ان‌شاءالله» چیست؟
    13029 خداشناسی 1394/04/24
    1. معنای واژه‌‌های این جمله عبارت است از: اگر خداوند بخواهد. 2. کسی که این جمله مبارک را بر زبان جای می‌کند باور دارد ‌که بالاتر از اراده ما اراده‌ای وجود دارد که اگر او اراده نکند چیزی محقق نمی‌شود. 3. در برخی از موارد، جمله «ان‌شاءالله» از ...
  • ام‌کلثوم دختر امام علی(ع) که بود؟ آیا ایشان در کربلا حضور داشته‌اند؟
    17010 تاريخ بزرگان 1394/06/14
    ام‌کلثوم یکی از دختران امام على(ع) و حضرت زهرا(س) بود. البته ظاهراً دو فرزند به این نام در میان دختران امام بود که به معروف‌ترین آنها (ام‌کلثوم کبری) می‌گفتند. با‌ آن‌که ایشان در زمان حیات پیامبر(ص) متولد شد، اما در مورد سال تولد ایشان، تاریخ دقیقی در دسترس ...
  • زندگی‌نامه عمرو بن خلف را بیان نمایید؟
    1945 تاريخ بزرگان 1400/03/08
    گفته می‌شود یکی از افرادی که توانست روز عاشورا در راه مکتب امام حسین(ع) به فیض شهادت برسد، و نام خود را در میان شهدای کربلا ثبت نماید، فردی به نام عمرو بن خلف است. با جستجویی که داشتیم، اطلاعاتی از زندگی و مبارزه و ...
  • حضرت محمد (ص) در کجا به خاک سپرده شدند؟
    48594 تاريخ بزرگان 1388/03/20
    پیامبر اسلام در سالی که ابرهه با لشکریانش[1]به خانه خدا حمله کردند متولد شد، در 40 سالگی از طرف خداوند متعال در حالی که در غار حراء مشغول عبادت بود، به پیامبری مبعوث شد. آن حضرت نخست دعوتش را به طور مخفیانه آغاز نموده و دعوت آشکارش را به ...
  • راجع به سند و متن زیارت عاشورا توضیح دهید.
    54391 درایه الحدیث 1389/08/17
    مصدر اصلی این زیارتنامه، دو کتاب معتبر؛ یعنی کامل الزیارات تألیف جعفر بن محمد بن قولویه قمی (متوفی 348 هـ. ق) و مصباح المتهجد شیخ طوسی (385 – 460 هـ. ق) است. طبق برخی از مبانی سند ابن قولویه معتبر است، اما در باره اسناد روایتی که در کتاب مصباح ...
  • فلسفه قربانی کردن چیست؟ و آیا قربانی از اتفاقات ناگوار و بد جلوگیری می‌کند؟
    39523 گوناگون 1397/07/05
    موضوع قربانی که در آیاتی از قرآن کریم مطرح شده است،[1] از زمان حضرت آدم(ع) شروع شد،[2] و در زمان پیامبران دیگر نیز صورت می‌گرفت.[3] حتی در برخی کتب حدیثی، درباره برخورد فرعون و انکار براهین حضرت موسی(ص) نقل شده است: خداوند فرشتگان عذاب ...
  • معنای اطاعت از ولی فقیه چیست؟
    11527 System 1389/06/28
    پاسخ آیت الله هادوی تهرانی به این شرح است:اگر فقیه عادل دارای کفایت، حکمی را با شرایط آن صادر کند، بر همگان حتی سایر فقهای عادل با کفایت و حتی خود شخص این فقیه، عمل به آن حکم لازم است و این امر همان اطاعت از ولی فقیه ...
  • با توجه به این‌که تا خداوند خلق نکند و روزی ندهد، خالق و رازق نمی‌شود، چگونه می‌گوییم خداوند از بندگانش بی‌نیاز است؟
    8130 صفات فعلیه 1395/02/08
    صفاتى که به خداى متعال نسبت داده می‌شود، یا مفاهیمى است که از ذات الهى با توجه به نوعى از کمال وجودى انتزاع می‌شود؛ مانند علم، قدرت و حیات، یا مفاهیمى است که عقل از مقایسه بین ذات الهى و مخلوقاتش با توجه به نوعى رابطه وجودى انتزاع می‌کند؛ مانند ...
  • چرا موسیقی حرام است، در صورتی که فطرت انسان به آن تمایل دارد؟
    132189 موسیقی، غنا و لهویات 1386/04/23
    اکثر فقها به حرمت موسیقی لهوی فتوی داده و تمام انواع موسیقی را مشمول این حکم ندانسته‌اند؛ لذا نمی‌توان به طور مطلق گفت که هرگونه موسیقی حرام است.دلایل اصلی حرمت موسیقی لهوی، آیات قرآن و روایات پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) است. علاوه بر این؛ گسترش فساد ...

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    752797 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    730667 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    643222 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    642832 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    638936 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    576568 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576504 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    558756 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    558659 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    544544 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...