قبل از هر سخنی باید گفت؛ در طول تاریخ آثار بسیاری به امام صادق(ع) نسبت داده شده است. سید محسن امین دراین باره می‌نویسد تعداد 24 کتاب و رساله به آن امام(ع) منسوب است. وی می‌گوید: «دلیل موثّقی بر تألیف چنین آثاری از امام صادق(ع) وجود ندارد، و بیشتر آنها را شاگردان آن‌حضرت به نقل از امام(ع) تألیف نموده‌اند، و یا این‌که برخی از شیعیان گفتارهای امام را جمع‌آوری نموده و به آن‌حضرت نسبت داده‌اند».[1]
معرفی کتاب «الهفت الشریف»
1. «الهفت الشریف»، کتابی است منسوب به مفضّل بن عمر که گفته می‌شود محتوای آن‌را از امام صادق(ع) روایت کرده است. نسخه‌ای از این کتاب، نخستین بار به نام «الهفت و الاظلة» توسط عارف تامر یسوعی به سال 1960م منتشر شد. مصطفی غالب به نسخه دیگری با نام دست یافت و به سال 1964م و دیگر بار به سال 1977م منتشر ساخت و اشکالات تصحیح تامر را برطرف نمود.[2]
2. اين کتاب، مجموعه‌ای از درس‌های امام صادق(ع) به مفضّل در 67 باب است و نوعی شرح باطن‌گرايانه را از هستی و برخی از اصول دين ارائه می‌دهد.[3] با حمد و درود بر اهل بيت(ع) آغاز می‌شود، سپس به علم باطن و يکسانی باطن و ظاهر می‌پردازد. در هر مسئله‌ای مفضّل می‌پرسد و امام پاسخ می‌دهد. و بدین‌سان کتاب از نظر الگوی بیانی، قالب گفت‌وگوی میان امام و مفضل به خود می‌گیرد. باور به مسخ و ترکيب‌های مسخ‌شده از نکاتی است که فراوان در اين کتاب يافت می‌شود.
در این کتاب، بسیاری از آیات قرآن کریم به معنای باطنی تأویل برده شده است. و گاه با بهره‌گیری از اشتقاق واژه معنای آن تفسیر شده است.[4] 
3. کتاب نام برده، مورد احترام فرقه نُصَيریه است.[5]
4. دانشمندان علم رجال و حدیث، از اين کتاب نام نبرده‌اند و تا آن‌جا که به نظر می‌رسد، هيچ محدّثی نيز به صراحت از آن روايت نکرده است. برخی، اين کتاب را ساختگی و مکذوب و برای نشر، غلو شناسانده و اعتقاد به روايات آن‌را روا ندانسته‌اند.[6]
5. برخی از نام‌ها چون محمد بن سنان (که از وی با تعابیر سیدنا و خازن علم باطن) یاد شده و ابن ابی عمیر، صفوان بن یحیی سابری، یونس بن ظبیان، داود بن کثیر رقی، مفضل بن عمر(که از وی با تعبیر اصل هر روایت باطنی یاد شده)، ابو حمزه ثمالی و جابر جعفی نام‌هایی آشنا و شناخته شده در سنت حدیثی و رجالی امامیه هستند. اما نام‌هایی مانند ابو ربیع شامی، عبد الله بن حلیه کتانی، یونس بن موصلی، نام‌هایی ناشناس‌اند.[7]  احتمال می‌رود این افراد از رجال فرقه‌ای غالی بوده‌اند که این اثر در میان ایشان متداول بوده است. درباره زمان تدوین کتاب نیز با استفاده از برخی اسانید کتاب می‌توان احتمال داد که در اواخر سده سوم نگاشته شده باشد.[8]
6. از تعابیر متداول کتاب «قلت الی ...» بجای «قلت ل ...» و «منه السلام» بجای «علیه ‌السلام» پس از نام امام، قابل توجه است که متفاوت با تعابیر به‌کار رفته در متون حدیثی امامیه و قالب مرسوم آنها بوده و می‌تواند نشانه گونه‌ای افراط گرایی باشد.
7. از مطالب غالیانه و نادرست کتاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
الف. نزول رب به آسمان دوم.[9]
ب. تصریح بر این‌که تنها مؤمن موحدی که با امام حسین بود، ابو الخطاب بود و او همان جبرئیل است که با همه پیامبران و متکفل عذاب اقوام مورد عذاب بوده است.[10]
ج. کشته نشدن امام حسین(ع).[11] اندیشه کشته نشدن امام حسین(ع) دیدگاه برخی از فرق غلات بوده است که در احادیث امامیه نیز در قالب پرسش از امامان بازتاب یافته و ایشان به شهادت آن‌حضرت تصریح کرده‌اند.[12]
د. مذکر بودن مادران اوصیاء.[13]
هـ. ورود و خروج امام در ابدان گوناگون.[14] 
8. با توجه به وجود برخی از احادیث این کتاب در متون حدیثی امامیه، -که نمونه‌هایی از آن ذکر خواهد شد- این گمان تقویت می‌شود که پدید آورنده یا پدید آورندگان کتاب، مطالب مورد نظر خود را با شماری از احادیث واقعی خلط و دسّ کرده و این اثر را پدید آورده‌اند. و این یکی از شیوه‌های غالیان در کتاب‌های معتبر حدیثی بوده است. برای نمونه؛ در احادیث به دسّ مغیرة بن سعید تصریح شده است.[15]
بخشی از مطالب این کتاب[16] به صورت فشرده در «الهدایة الکبری» از حسین بن حمدان خصیبی (متوفی 334ق) آمده است[17] که می‌تواند نشانه تعلق دو اثر به یک سنت فکری و حدیثی باشد.
9. برخی از احادیثی که در کتاب الهفت الشریف و کتاب‌های معتبر حدیثی امامیه آمده، می‌توان به دو حدیث زیر اشاره کرد:
یک. «التَّقِيَّةَ دِينِي وَ دِينُ آبَائِي‏...»؛[18] تقيه روش من و روش پدران من است.‏
دو. حدیثی درباره وجه الله و تفسیر آیه شریفه «كُلُّ شَيْ‏ءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَه»[19] که در منابع متعدد آمده است.[20]
10. خلاصه این‌که؛ کتاب «الهفت الشریف» که منسوب به یکی از شاگردان امام صادق(ع) به نام مفضّل است؛  اولاً در مورد صحت این انتساب جای تردید وجود دارد و ثانیاً بیشتر محتوای آن قابل پذیرش نیست.

---