بازدید
1390
آخرین بروزرسانی: 1397/06/28
خلاصه پرسش
ویژگی‌های سوره اخلاص چیست و چه آثار و برکاتی دارد؟
پرسش
ویژگی‌های سوره اخلاص چیست و چه آثار و برکاتی دارد؟
پاسخ اجمالی
سوره «اخلاص» چهار آیه و بنابر قولی پنج آیه دارد[1] و بنابر قول مشهور، سوره‌ای مکى است. اما برخی معتقدند که این سوره، مدنى می‌باشد.  همچنین گزارش شده است که این سوره پس از سوره «ناس» نازل شده است.[2]
شأن نزول
در شأن نزول این سوره، مفسران می‌گویند: یهود از رسول خدا(ص) تقاضا کردند تا خداوند را براى آنها توصیف کند که این سوره نازل شد و پاسخ آنها را بیان کرد.[3] بر اساس بعضى از روایات، سؤال کننده "عبد اللَّه بن صوریا" یکى از سران معروف یهود بود. و در روایت دیگرى آمده است که "عبد اللَّه بن سلام" چنین سؤالى را از پیامبر اکرم(ص) در مکه کرد، سپس ایمان آورد، و ایمان خود را همچنان مخفی نگه می‌داشت تا این‌که پیامبر(ص) به مدینه مهاجرت نمود، آن‌گاه اسلامش را اظهار نمود. در روایات دیگرى آمده است که مشرکان مکه چنین سؤالى را مطرح کرده‌‏اند.[4] همچنین گفته شده است که سؤال کنندگان گروهى از مسیحیان نجران بودند.[5]
البته در میان این نقل‌ها تضادى وجود ندارد؛ زیرا ممکن است این سؤال از ناحیه همه آنها مطرح شده باشد و این خود دلیلى است بر عظمت فوق العاده این سوره است که پاسخ ‌به سؤالات افراد و گروه‌های مختلف است.[6]
نام‌های سوره
برای این سوره حدود 20 نام ذکر شده است؛ مانند:
1. توحید: این سوره توحید نامیده شد؛ به دلیل آن‌که غیر از موضوع وحدانیت خدای متعال و توحید ذات و صفات، چیز دیگری در آن مطرح نشده است.
2. اخلاص: اخلاص نامیده شد؛ چون هر کس آن‌را بخواند و به آن معتقد باشد، از جمیع انواع شرک خالص می‌گردد.
و بنابر قول دیگر، کسى که از روى تعظیم این سوره را بخواند خدا او را از آتش خلاص می‌گرداند.
3. نسبة الرب: این سوره را نسبت رب هم می‌گویند. نسبت در اصل نسبت دادن شخصى است به پدرش تا از غیر خود ممتاز شود. و در این‌جا مراد بیان معرفت خداى تعالى است به گونه‌ای که شنونده به آن قانع شود و احتیاج به زیادی بر آن نداشته باشد. و در حدیث است که هر چیزى را نسبتى است و نسبت ربّ سوره اخلاص است: «لکل شی‏ء نسبة و نسبة الرب سورة الإخلاص».[7]
4. اساس: از آن جهت به این سوره، سورة الاساس می‌گویند که دربردارنده مباحث بنیادین و اصولی دین است.
5. ولایت: منظور از ولایت در این جا ولایت در عبادت و طاعت است.
6. نجات: از جهت این‌که در این سوره نجات از انواع شرک و انحراف در عقیده درباره خداوند است، آن‌را سوره نجات نامیده‌اند.
7. معرفت: به جهت آن‌که در بردارنده بالاترین معارف در شناخت خدای متعال است.
8. جمال: به دلیل آن‌که این سوره جمال خداوند را آن‌گونه که ممکن است معرفی می‌کند.
9. صمد: برای آن‌که هیچ نقص و کمبودی در تعریف توحید الهی در آن نیست.
10. مانع: از آن جهت که این سوره مانع از انحراف در شناخت و توحید الهی است.
نام‌های دیگر این سوره عبارت‌اند از: تفرید، تجرید، محضرة، منفرة، براءة، مذکرة، نور، أمان.[8]
فواید و فضایل
در فضیلت تلاوت این سوره روایات زیادى نقل شده است که حاکى از عظمت بالای آن می‌باشد؛ از جمله:
1. پیامبر اکرم(ص) فرمود: آیا هیچ‌کدام از شما نمی‌تواند یک سوم قرآن را در یک‌شب بخواند؟!
یکى از حاضران گفت: اى رسول خدا چه کسى توانایى این‌کار را دارد؟! پیامبر فرمود: «اقرؤا قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»؛ سوره قل هو اللَّه را بخوانید.[9]
2. امام صادق(ع) فرمود: کسى که ایمان به خدا و روز قیامت دارد، خواندن سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را بعد از هر نماز ترک نکند؛ چرا که هر کس آن‌را بخواند خدای متعال خیر دنیا و آخرت را براى او جمع می‌کند، و خود وی و پدر و مادر و فرزندانش را می‌آمرزد.[10]
3. از امام صادق(ع) نقل شده است: هنگامى که رسول خدا(ص) بر جنازه "سعد بن معاذ" نماز گزارد، فرمود: هفتاد هزار ملک که در میان آنها "جبرئیل" نیز بود، بر جنازه او نماز گزاردند! من از جبرئیل پرسیدم او به جهت کدام عمل، مستحق نماز گزاردن شما شد؟ گفت: به جهت تلاوت "قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ" در حال نشستن، ایستادن، سوار شدن، پیاده‌روى و رفت و آمد.[11]
4. در فضیلت این سوره امام صادق(ع) در جایی دیگر فرمود: کسى که یک روز و شب بر او بگذرد و نمازهاى پنج‌گانه را بخواند و در آن "قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ" را نخواند، به او گفته می‌‏شود "یا عبد اللَّه لست من المصلین"؛ اى بنده خدا، تو از نمازگزاران نیستى![12]
سوره اخلاص معادل یک سوم قرآن
بر اساس سخن رسول خدا(ص) سوره اخلاص برابر با یک سوم قرآن کریم است. اما در این‌که چگونه این سوره معادل یک سوم قرآن است؟ برخی نظراتی را مطرح کرده‌اند، مانند:
الف) به دلیل این‌که قرآن مشتمل بر "احکام"، "عقائد" و "تاریخ" است، و این سوره بخش "عقائد" را به طور فشرده بیان می‌‏کند.[13]
ب) مطالب قرآن در سه بخش دسته‌بندی می‌شود: "توحید"، "نبوت" و "معاد" بوده، و این سوره دربردارنده مباحث توحید است.[14]

[1]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج ‏2، ص 448، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق. 
[2]. ر. ک: ‏زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج 4، ص 817، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق.
[3]. تفسیر القمی، ج ‏2، ص 448.
[4]. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج 6، ص 410، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، 1404ق.
[5]. ر. ک: طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 10، ص  859، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش؛ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏30، ص 221- 222، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، 1412ق.
[6]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏27، ص 428، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[7]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 854.
[8]. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج ‏30، ص 513، قم، فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، 1365ش.
[9]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 854.
[10]. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج ‏5، ص 700، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق.
[11]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 855.
[12]. تفسیر نور الثقلین، ج ‏5، ص 699؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 855.
[13]. تفسیر نمونه، ج ‏27، ص 430.
[14]. مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج ‏7، ص 62، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1424ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    886904 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548243 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    425861 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413189 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389762 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369336 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334214 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319298 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314556 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310040 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...