جستجوی پیشرفته
بازدید
29749
آخرین بروزرسانی: 1393/08/20
خلاصه پرسش
توجیه عدل الهی با وجود زجر کشیدن حیوانات چگونه است؟
پرسش
توجیه عدل الهی با وجود زجر کشیدن حیوانات چگونه است؟
پاسخ اجمالی

از آن‌جا که حیوانات دارای قدرت تفکر و تعقّل نیستند؛ لذا بسیاری از درد و رنج‌هایی که احتمال می‌دهیم آنها بدان دچارند، خلاف واقع است. البته این بدین معنا نیست که هیچ درد و سختی برای آنها وجود ندارد، بلکه یقیناً آنها نیز درد و رنج را تا حدود بسیاری درک می‌کنند، حیواناتی که در دست انسان هستند و حیوانات آزاد، همه، مشکلات و دردهای بسیاری دارند؛ لذا برای آنها نیز حشری قرار داده شده است. و این معاد جدا و متفاوت از معاد انسان‌ها است و اصلاً به این معنا نیست که حیوانات مورد بازخواست قرار گرفته و بهشت و جهنّمی برایشان وجود داشته باشد. این حشر توسط آیات و روایات متعددی اثبات شده است.

پاسخ تفصیلی

حیوانات، مجموعه بزرگی از جانداران را در بر دارد که می‌توان آنها را به انواع مختلفی تقسیم کرد؛ آبی و خاکی، پرنده و خزنده، رام‌شدنی و رام‌ناشدنی و... .

به جهت این تقسیمات و تنوعات مختلف، نمی‌توان یک حکم کلی برای موقعیت آنها و عدل الهی بیان کرد؛ به همین جهت، بحث را می‌توان در سه محور بررسی نمود:

1. تعداد بسیاری از حیوانات از دست‌رس انسان خارج‌اند و به حسب طبیعت خود، زندگی می‌کنند، مشکلات و سختی‌های بسیاری نیز گریبان‌گیر آنها می‌شود. این مشکلات گاه در جوامع انسانی نیز وجود دارد؛ از جمله گرسنگی و تشنگی، مناسب نبودن محیط برای زندگی و... از آن‌جا که این مشکلات در جوامع انسانی نیز وجود دارد می‌توان همان پاسخی که در مورد انسان‌ها داده شده، در این‌جا نیز بیان کرد.[1]

2. علاوه بر این مشکلات، مشکلاتی نیز وجود دارد که مختص بدان‌هاست. بسیاری از آنها هر روز، مرگ را به چشم می‌بینند و ناچارند از دست شکارچیان فرار کنند، با ترس زندگی کنند و تابع قانون جنگل باشند که رنج و درد و عذاب را برای آنها فراهم می‌کند.

3. حیواناتی نیز وجود دارند که در دست انسان‌ها بوده و اهلی آنان شده‌اند؛ توسط انسان‌ها مصرف می‌شوند و انواع و اقسام استفاده‌ها از آنان می‌شود و در نهایت کشته شده و به عنوان خوراک استفاده می‌شوند و ... . قرآن نیز بر جواز این امر اشاره کرده و اختیاراتی را برای انسان‌ها قرار داده است، آن‌جا که می‌فرماید: «خداوند است که براى شما چارپایانى آفریده است که بر برخى از آنها سوار شوید و از برخى از آنها بخورید».[2]

حال باید دید که چگونه می‌توان اینها را سازگار با عدل خداوند دانست؟ پاسخ را در توجه به نکاتی می‌توان یافت:

الف. نکته‌ی اصلی که در این بحث باید توجه شود؛ وجود برخی مشکلات به حسب قانون طبیعت است. لازمه‌ی این عالم مادی است که تعدادی برای بقا، تعدادی دیگر را قربانی کنند و گاه خود نیز طعمه‌ی دیگری گردند. اما جالب توجه است که حیوانات در این خصوص اصلاً افراط نمی‌کنند، آنها تا زمانی که سیر هستند، به دنبال شکار نمی‌روند و این‌گونه نظمی وصف‌ناپذیر را در میان خود به وجود آورده‌اند و تنها برخی از انسان‌ها هستند که با تندروی خود، این نظمِ زنجیره‌ی غذایی را از بین می‌برد. البته شریعت اسلام، این نوع از عملکرد را نهی کرده و برای این مسافر، حکم به تمام خواندن نماز داده‌ است.[3] حکمی که برای سفرهای لغوی داده می‌شود، حتی برخی از مراجع، این سفر را سفر حرام دانسته‌اند.[4]

ب. در نوع سوم از مشکلات حیوانات، باید توجه داشت انسان‌ها اشرف مخلوقات و به حسب نقل و عقل، برتر از مخلوقات دیگر هستند. حال حیواناتی که توسط انسان‌ها به صورت درست، بکار گرفته می‌شوند، شاید به کمال خود برسند و این کمال آنها باشد که نفعی به انسان‌ها برسانند. البته برای انسان نیز استفاده از حیوانات حد و حدودی دارد و اگر انسان از حد خود تجاوز کند و موجب درد و رنج نابجا برای حیوانات شود گناه‌کار است، آنچه امروزه در مورد برخورد انسان‌ها با برخی حیوانات شاهدیم که برای تفریح، حیوانات را به جان هم می‌اندازند و یا در مراسمات گاو بازی از درد و رنج کشیدن حیوانات لذّت می‌برند و ... تمامی مورد نهی خداوند بوده و گناه است.

ج. در حیوانات چیزی به عنوان تفکّر و تعقّل وجود ندارد. آنها اگرچه به مانند انسان دارای حواس بوده و به حسب غریزه، بعضی امور را درک می‌کنند، اما تُهی از تفکّر هستند. به همین جهت بسیاری از اموری که برای ما رنج و درد و عذاب به همراه دارد برای آنها، بی‌معنا و پوچ است. مفهوم آزادی؛ به این معنا که اسیر دست دیگری نبودن و خود دارای اختیار باشند، برای انسان‌ها معنا دارد و حیوان هیچ حسّی نسبت به آزادی ندارد، مگر آنچه بدان خو گرفته و با آن بزرگ شده است. حیوان، از این‌که به کار گرفته شود، دلخور و آزرده نمی‌شود و ... . در مورد ذبح شدن نیز داستان از همین قرار است. حیوانات اگر چه به حسب غریزه، از مردن فرار کرده و سعی می‌کنند خود را از خطر رهایی بخشند، اما به هیچ وجه مانند یک انسان به مرگ نگاه نمی‌کنند و به همین لحاظ ذبح شدن آنها، برای بسیاری از انسان‌ها دردناک‌تر و سخت‌تر از خود حیوان ذبح شده است. در روایات نیز بر نفهمیدن حیوانات به مانند انسان‌ها اشاره شده: «اگر حیوانات آنچه که انسان‌ها از مرگ می‌فهمیدند را می‌فهمیدند، هرگز چاق نمی‌شدند».[5] در روایات اسلامی، مواردی ذکر شده که مقصود از آن کم کردن فشار بر حیوانات است. به عنوان نمونه یکی از نتایجی که بر ذبح شرعی حمل می‌شود، راحت‌ جان دادن حیوان است. همچنین اذیت و آزار رساندن به حیوانات نیز به شدّت نکوهش شده است.[6] حتی در بعضی از روایات رفتار بد با حیوانات مذمت شده است، همان‌طور که پیامبر اکرم(ص) از ضربه زدن به صورت حیوان نهی فرمود.[7]

د. بنیان اصلی ارتباط میان عدل الهی و قضایای حیوانات، محشور شدن حیوانات است. تا این‌جا روشن شد که عذاب و سختی‌های حیوانات به حدی که ما فکر می‌کنیم، نیست و وقتی با نگاه آنان، زندگی را ببینیم، درد و عذاب کمتری برایشان متصور است، اما با این حال، درد و عذاب بسیاری توسط جهان ماده و انسان‌ها و حتی گاه حیوانات دیگر بر آنان تحمیل می‌شود. جبران این موارد برای حیوانات، به وسیله حشر آنان است و با این حشر، عدل الهی به تمامیت خود، بروز می‌کند.

آیات قرآن، اولین و مهم‌ترین دلیل محشور شدن حیوانات است: «و محقّقاً بدانید که هر جنبنده‏اى در زمین و هر پرنده‏اى که به دو بال در هوا پرواز مى‏کند همگى طایفه‏اى مانند شما، نوع بشر، هستند. ما در کتاب آفرینش بیان هیچ چیز را فرو گذار نکردیم آنگاه همه بسوى خداى خود محشور مى‏شوند».[8] مفسّران، معتقدند این آیه بر محشور شدن حیوانات دلالت دارد[9] و بحث‌های مفصلی پیرامون این حشر و حد و مرز آن در میان مفسران مطرح شده است.

 آیات دیگری نیز وجود دارد که بر این مضمون دلالت می‌کند.[10]

روایات نیز این مفهوم را تأیید کرده‌اند؛ به عنوان نمونه، ابوذر نقل کرده که، روزی در نزد پیامبر(ص) بودیم، دو بُز با هم درگیر شده و با شاخ به هم ضربه می‌زدند. پیامبر(ص) فرمود: «می‌دانید این دو برای چه با هم می جنگند؟» ما گفتیم: نمی‌دانیم، آن‌حضرت فرمود: «همانا خداوند می‌داند و بعداً میان آنها قضاوت خواهد کرد».[11]

بزرگان نیز در تفسیر این حشر، گفتار‌ها و نکته‌های سترگی دارند.[12]

البته، این حشر متفاوت از حشر انسان‌ها بوده و مباحث خاص به خود را دارد که در این مجال، جای تفصیل بیشتر نیست.[13]

 


[2]. غافر، 79.

[3]. اگر شخصی براى لهو و خوش گذرانى به شکار رود، نمازش تمام است» ؛ امام خمینى، توضیح المسائل (محشّی)، ج 1، ص 698، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ ‏هشتم، 1424ق.

[4]. همان.

[5]. قال رسُولُ اللَّهِ(ص): «لَوْ تَعْلَمُ الْبَهَائِمُ مِنَ الْمَوْتِ مَا یَعْلَمُ ابْنُ آدَمَ مَا أَکَلْتُمْ سَمِیناً»؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 61،  ص 46، مؤسسة الطبع و النشر، بیروت، چاپ اول، 1410ق.

[6]. «هر گونه آزار حیوان ممنوع است، مانند گذاشتن بار سنگین بر پشتش، و اجبار حیوان به حرکت سریع که موجب اذیت حیوان بوده باشد و زدن حیوان بیش از اندازه احتیاج» ؛ جعفرى، شیخ محمد تقى، رسائل فقهى، ص 118، مؤسسة منشورات کرامت، تهران، چاپ اول، 1419ق.

[7]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، ج 4، ص 9، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1413ق.

[8]. انعام، 38.

[9]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏4، ص 461، انتشارات ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، 1372ش؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏7، ص 76، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1417ق.

[10]. تکویر، 5: «وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ»؛ «و آنگاه که جانوران وحشى گرد آورده شوند».

[11]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏4، ص 462.

[12]. بحار الأنوار، ج 7، ص 90.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...