جستجوی پیشرفته
بازدید
2680
آخرین بروزرسانی: 1397/08/05
خلاصه پرسش
منظور از «شیء فی نفسه» در فلسفه اسلامی و فلسفه غرب چیست؟
پرسش
سلام؛ منظور از شیء فی نفسه در فلسفه اسلامی و فلسفه غرب چیست؟
پاسخ اجمالی
مقصود از «شیء فی نفسه»[1] در فلسفه اسلامی، همان «ذات» و «حقیقت» شیء، بدون لحاظ هر قیدی است.[2] به عنوان مثال، «انسان» شیئی است که می‌توان آن‌را به لحاظ‌های گوناگونی مورد ملاحظه قرار داد؛ گاهی به این عنوان که تحقّق خارجی آن نیازمند علتی است و گاهی به این عنوان که موجودی اجتماعی است و... . اما اگر «انسان» را بدون هر قید و شرطی لحاظ نماییم، در این‌صورت «انسان فی نفسه» را مدّ نظر قرار داده‌ایم. در فلسفه اسلامی، ویژگی‌هایی برای «شیء فی نفسه» بیان شده است که در کتب مفصّل تعقیب می‌گردد.[3]
البته «شیء فی نفسه» در فلسفه اسلامی یک معنای اصطلاحی هم دارد. و آن هنگامی است که در مقابل «شیء فی غیره» به کار می‌رود. به این معنا که در یک تقسیم‌بندی، اشیاء یا دارای «وجود فی نفسه» هستند، به این معنا که قائم به خود بوده و برای تحقق در خارج نیازمند موضوعی نیستند، نظیر انسان. و یا این‌که «وجود فی غیره» دارند؛ یعنی این‌که در تحقق خارجی نیازمند موضوعی می‌باشند، مانند سفیدی.[4] با این‌حال، هرگاه این عنوان بدون قرینه ذکر گردد، به همان معنای اولی خواهد بود.[5]
درباره فلسفه غرب باید گفت؛ دیدگاه اندیشمندان غربی در این‌خصوص متفاوت است. برخی؛ نظیر کانت،[6] هگل و فیشته آن‌را چیزی ناشناختنی عنوان نموده‌اند،[7] اما برخی دیگر؛ مانند پارمنیدس آن‌را «هستی»[8] و بعضی مثل هراکلیتس آن‌را «واحد»[9] و دیگرانی نظیر شوپنهاور آن‌را «خواست»[10] معرفی کرده‌اند. هرچند ممکن است در نظر ایشان نیز مقصود از «شیء فی نفسه»، همان «شیء» بدون لحاظ غیر باشد و عناوین ذکر شده، صرفاً تطبیق این عنوان بر مصداق مدّ نظر به شمار آید.
 
 

[1]. البته باید توجه داشت حکیمان مسلمان غالباً از تعبیر «شیء فی نفسه» استفاده نمی‌کنند و به‌جای آن از تعبیر «الماهیة من حیث هی» (یعنی ماهیت به خودی خود) استفاده می‌نمایند.
[2]. ر. ک: میرداماد، محمد باقر، مصنفات میر داماد، به اهتمام نورانی، عبد الله، ص108-111، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏، چاپ اول، 1385ش؛ ملاصدرا، المبدأ و المعاد، تصحیح، آشتیانی، جلال الدین، ص 403، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران‏، 1354ش.
[3]. برای نمونه ر. ک: میرداماد، محمد باقر، القبسات، به اهتمام محقق، مهدى، موسوى بهبهانى، على، دیباجى، ابراهیم‏‏، ص21، تهران، دانشگاه تهران‏، چاپ دوم، 1367ش.
[4]. ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ج1، ص81، بیروت، دار احیاء التراث، چاپ سوم، 1981م.
[5]. برای نمونه، ر.ک: همان، ج4، ص284.
[6]. کاپلستون، فردریک چارلز، تاریخ فلسفه، ترجمه، مجتبوی، جلال الدین، ج7، ص268، تهران، سروش، چاپ چهارم، 1380ش.
[7]. همان، ج7، ص71.
[8]. گاتری، دبلیو کی سی، تاریخ فلسفه یونان، ترجمه، قوام صفری، مهدی، ج6، ص73-80، تهران، سوره، چاپ اول، 1376ش.
[9]. تاریخ فلسفه، ج1، ص52.
[10]. همان، ج7، ص269.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    922636 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    611069 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    544921 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    450368 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    434236 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    385790 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    383417 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    372151 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    337446 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    325138 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...