بازدید
431
آخرین بروزرسانی: 1398/01/19
خلاصه پرسش
مراد از «اصول اربع‌مائه» در دانش حدیث و کتاب‌شناسی چیست؟
پرسش
اصول اربع‌مائه چه اصولی است؟
پاسخ اجمالی
«اصول اربعمائه»، چهارصد مجموعه حدیثى آغازین مؤلفان شیعی است.
«اصول» جمع «اصل» است که در اصطلاح علم حدیث به معناى هر یک از کتابها و یا مجموعه‏هایی است که راویان سده‏هاى نخستین مستقیماً بعد از شنیدن روایات، آنها را مینگاشتند. این اصول، خود، منبع و مصدر کتاب‏هاى حدیثى بعدى گردید. و یکی از ملاکهای صحّت حدیث نزد محدّثان نسل‏هاى بعد، وجود آن حدیث در یکى از این اصول بود.
محتواى این مجموعه‏ها که به اصول اربعمائه مشهورند، پاسخ‏هایى بود که امامان معصوم(ع) به پرسش‏هایى در زمینه‏هاى گوناگون احکام، سنن، مواعظ، ادعیه و تفسیر می‏دادند. گردآورى این اصول، تا زمان امام حسن عسکرى(ع) به وسیله اصحاب آنان - که بنابر تصریح برخى چهارصد تن بودند- انجام شده است؛ هر چند بیشتر آنان از اصحاب امام صادق(ع) بودند. البته برخى برآنند که جملگى از اصحاب ایشان می‏باشند، و حال آنکه اصحاب دیگر امامان نیز در میان آنان دیده می‏شوند.
نقل کرده‏اند که عادت صاحبان اصول این بود که هرگاه حدیثى از امام معصوم(ع) میشنیدند، از ترس فراموشى، به ضبط آن در اصول خویش مبادرت می‏کردند. مؤیّد این مطلب روایتى است که ابن طاووس در مهج الدّعوات نقل کرده است که «گروهى از اصحاب امام کاظم(ع) با قلم و کاغذ در محضر ایشان حاضر می‏شدند، و هنگامیکه امام سخنى می‏فرمود، یا درباره واقعه‏اى فتوا می‏داد، آنرا می‏نگاشتند».
 به تصریح برخى، اصول نگاشته شده در زمان امامان(ع) بیش از چهارصد اصل بود، لکن از میان آنها، اصولى را که امامیّه بر اعتبار و صحّت آنها و نیز عمل بدانها، اتّفاق داشتند، چهارصد اصل بود.[1]
شیخ طوسی در کتاب فهرست، اسامی جمعی از صاحبان این اصول را نام برده که برخی از آنها از این قرار است:
1. ابوبصیر، 2. اسماعیل بن علی نوبختی، 3. حسن بن موسی نوبختی، 4. محمد بن نعمان مؤمن الطاق، 5. احمد بن شعیب، 6. محمد بن حسن صیرفی، 7. این ابی هراسه، 8. علی بن اسماعیل بن میثم تمار، 9. صالح بن ابی سود، 10. محمد بن اصبغ.[2]
 
 

[1]. ر. ک: هاشمی شاهرودی، سید محمود، جمعی از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، ج ‏1، ص 534- 535، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، چاپ اول، 1426ق.
[2]. ر. ک: ولایی، عیسی‏، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول‏، ص 104- 105، تهران، نشر نی‏، چاپ ششم، 1387ش
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897941 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    560944 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    470904 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422649 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    400853 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372729 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    355981 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    337920 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    322336 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    314073 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...