جستجوی پیشرفته
بازدید
13067
آخرین بروزرسانی: 1398/09/23
خلاصه پرسش
«خدا انسان را به صورت خود آفرید»! این حدیث از نظر سند چگونه است؟ و معنای آن چیست؟
پرسش
این جمله را که «خدا انسان را به صورت خود آفرید»، اگر معنایش آن باشد که خدا انسان را به صورت خودش و شبیه به خودش آفریده است(یعنی شبیه به خدا)، این نشانگر ثبوت «اصالت ماهیت» است! در این صورت، وجود و اختیار انسان و بهشتی و جهنمی شدن او چه معنایی خواهد داشت؟!
پاسخ اجمالی

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَمَّا یَرْوُونَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ‏ آدَمَ‏ عَلَى‏ صُورَتِهِ‏ فَقَالَ هِیَ صُورَةٌ مُحْدَثَةٌ مَخْلُوقَةٌ وَ اصْطَفَاهَا اللَّهُ وَ اخْتَارَهَا ...». [1]

این روایت و روایات دیگری که همین معنا را می‌رسانند، در منابع و مآخذ حدیثی شیعه و اهل‌‌سنّت[2] نقل شده، و از دیدگاه سندی در نظر محدثان فریقین، حدیثی قابل پذیرش به شمار می‌آید.[3]

برخی از دانشمندان شیعی، در تبیین این حدیث، چند وجه را بدین قرار ذکر کرده‌اند:

  1. ضمیر «ها» به آدم(ع) برمی‌گردد و مقصود، خلق دفعی آدم(ع) است. به عبارت دیگر، از آن‌جا که پیدایش آدم(ع) بدون سپری کردن مراحلی است که انسان از بدو انعقاد نطفه طی می‌کند، در این حدیث آفرینش آدم(ع) به صورت دفعی و کامل مورد اشاره قرار گرفته است.[4]
  2. آفرینش انسان بر صورت خداوند، از باب تشریف است؛ یعنی همان‌طور که خدای متعال کعبه را از جهت تشریف، خانه خود خوانده، از همین جهت صورت انسان را نیز به جهت شرافت آن به خود نسبت داده است. چنان‌که مضمون پاره‌ای از روایات نیز به این وجه دلالت دارد.[5]
  3. ضمیر «ها» به فردی برمی‌گردد که در جریانی از سوی دیگری زشت شمرده شده است:

پیامبر(ص) از مردى شنید که به دیگری می‌گفت که خدا روی تو را زشت گرداند و روى هرکس که شبیه تو است! حضرتشان فرمود: چنین مکن و این سخن را مگوى که خدا آدم را بر صورت او یعنی صورت فرد مضروب(و مورد شماتت قرار گرفته) آفریده است.[6] به عبارتی تمام انسان‌ها تقریباً از یک شکل و شمایل برخوردارند.

  1. مقصود این است که انسان مثال خداوند است؛ یعنی انسان مظهر تام خداوند و مثال او در اسما و صفات است؛ و می‌دانیم که بین مِثل و مثال فرق است؛[7] مثل با ممثّل در تمام حقیقت مشترک است، ولی مثال فقط در صفات و نسبت‌ها مشترک است و خداوند مثل ندارد، ولی مثال دارد.[8]

در هر صورت چه ضمیر «صورته» در این حدیث را به خداوند برگردانیم که معنای حدیث این باشد که خداوند انسان را بر صورت خودش(خداوند) خلق کرده، یا ضمیر را به آدم یا شخص زشت شمرده شده برگردانیم، این حدیث ربطی به بحث اصالت وجود یا ماهیت ندارد، و هیچ‌کدام از این معانی، اثبات یا نفی‌کننده اصالت وجود یا ماهیت نیست؛ علاوه بر آن‌که اثبات اصالت ماهیت نیز به تنهایی ثابت‌کننده جبر یا اختیار انسان نخواهد بود.

 

 

[1]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 134، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق؛ ابن بابویه، محمد بن على، توحید، ص 152- 153، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، 1398ق.

[2]. بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، ج 7، ص 125، بیروت، دارالفکر، بی‌تا؛ ابن حنبل، احمد، المسند، ج 2، ص 244، بیروت، دارصادر، بی‌تا؛ مسلم بن حجّاج، صحیح مسلم، ج 8، ص 32، بیروت، دارالفکر، 1403ق.

[3]. مجله پژوهشهای قرآن و حدیث، تحقیق در متن و اسناد حدیث «انّ الله خلق آدم علی صورته» و نقد دیدگاه ابن عربی 2، پهلوان، منصور، آذرخشی، مصطفی، ص 3- 11، سال چهل و سوم، شماره 2ـ1389، پاییز و زمستان.

[4]. کراجکى، محمد بن على، کنز الفوائد، ج2، ص 167- 168، قم، دارالذخائر، چاپ اول، 1410ق.

[5]. کافی، ج 1، ص 134.

[6]. «وَ مِنْهَا مَا رَوَاهُ الزُّهْرِیُّ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ‏ مَرَّ النَّبِیُّ ص بِرَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ وَ هُوَ یَضْرِبُ وَجْهَ غُلَامٍ لَهُ وَ یَقُولُ قَبَّحَ اللَّهُ وَجْهَکَ وَ وَجْهَ مَنْ تَشْبَهُهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص بِئْسَمَا قُلْتَ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ یَعْنِی صُورَةَ الْمَضْرُوب»‏. کنز الفوائد، ج 2، ص 168 .

[7]. ر. ک: (منظور از مثل خدا در قرآن)، 6070.

[8]. «المراد منه کونه مخلوقا على مثال الرب تعالى و الفرق حاصل بین المثال و المثل و الاول لا یستلزم الثانى، فان مثل الشی‏ء هو المشارک له فى تمام الحقیقة و مثاله هو مشار که فى النسب و الاضافات، و اللّه سبحانه منزه عن المثل لا عن المثال لقوله تعالى: وَ لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى‏ فِی السَّماواتِ‏». (روم، 27). صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، شرح أصول الکافی، ج 2، ص 14، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، چاپ اول، 1383ش.

 

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...