جستجوی پیشرفته
بازدید
3862
آخرین بروزرسانی: 1396/05/04
خلاصه پرسش
باباطاهر عریان کیست؟
پرسش
باباطاهر کیست؟ و درباره مقام و منزلت معنوی و مذهبی ایشان می‌خواستم بدانم.
پاسخ اجمالی
زندگی باباطاهر مانند بسیاری از شوریدگان عشق و معرفت، در میان منابع تراجم و شخصیت‌شناسی کهن در هاله‌ای از ابهام و افسانه پوشیده مانده، و گزارش‌های معتبر قابل توجهی درباره او مشاهده نمی‌شود. صرف‌نظر از قصّه و افسانه‌هایی که درباره باباطاهر وجود دارد، می‌توان گفت که او قطعاً شخصیّتی واقعی بوده که، مثل همه شخصیّت‌های معروف مردمی، شاخ و برگ‌های فراوانی بر ترجمه احوال او افزوده شده است.
به هر حال؛ باباطاهر همدانی مشهور به «عریان»،[1] شاعر نامدار ایرانى، در اواخر سده چهار قمری به دنیا آمد،[2] و بنا به قول متأخرین، در اواسط قرن پنجم؛ یعنی ‏ پس‌ از 447 قمری از دنیا رفت.[3] برخی نیز وفات او را به سال 410 نوشته‌اند.[4] که بعید به نظر می‌رسد.[5]
ظاهراً لقب «عریان‌« بیانگر دوری‌ جستن‌ باباطاهر از علایق‌ دنیوی‌ باشد‌. در میان همه عنوان‌ها، شاید «سوته‌دل» مناسب‌ترین عنوان برای او باشد. او خود نیز بارها خویشتن را با این صفت معرفی کرده است:
نوای ناله غم اندوته دونو *** عیارِ قلبِ خالص بوته دونو
بوره سوته دلان وا هم بنالیم *** که قدرِ سوته‌دل دل‌سوته دونو[6]
باباطاهر در همدان‌ زیسته‌، و در همان‌جا درگذشت‌ و دفن‌ شده‌ است‌.[7]
درباره ملاقاتش با طغرل سلجوقی، خبری را نقل کرده‌اند که در آن بابا طاهر طغرل را سفارش به عدالت می‌کند:
«شنیدم که٬ چون سلطان طغرل‌بک به همدان آمد٬ از اولیا سه پیر بودند - باباطاهر و باباجعفر و شیخ حمشا – کوهَکی است بر درِ همدان آن‌را خضر خوانند٬ بر آن‌جا ایسـتاده بودند؛ نظر سلطان بر ایشان آمد. کوکبه لشکر بداشت و پیاده شد و با وزیر ابونصر الکُندری پیش ایشان آمد و دست‌هاشان ببوسید. باباطاهر پاره‌ای شیفته‌گونه [=مجنون‌وار] بودی. او را گفت: ای تُرک، با خلق خدا چه خواهی کرد؟ سلطان گفت: آنچه تو فرمایی. بابا گفت: آن کن که خدا می‌فرماید؛ "إِنَّ اللهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ."[8] سلطان بگریست و گفت: چنین کنم. بابا دستش بستد و گفت: از من پذیرفتی؟ سلطان گفت: چنین کنم. بابا سَرِ ابریقی شکسته٬ که سال‌ها از آن وضو کرده بود٬ در انگشت داشت٬ بیرون کرد و در انگشت سلطان کرد و گفت: مملکت عالم چنین در دستِ تو کردم٬ بر عدل باش».[9]
البته برخی معاصر بودن باباطاهر را با سلاطین سلجوقی خطا دانسته است.[10]
از باباطاهر مجموعه‌اى از کلمات قصار به عربى باقی مانده است که عقاید عرفانى را در علم و معرفت و ذکر و عبادت و وجد و محبت بیان کرده است. اثر دیگر، مجموعه ترانه‌هاى او است به لهجه لرى. این اشعار بسیار لطیف و پر از عواطف رقیق و معانى دل‌انگیز است، لیکن بر اثر کثرت شهرت و تداول در میان عامه فارسی‌زبانان در آنها تصرفاتى صورت گرفت.[11]
با توجّه به مفاهیم و روحِ دوبیتی‌های باباطاهر و شرح احوال او، می‌توان پذیرفت که وی صوفی و عارف به معنای نهادی شده آنها نبوده، بلکه مردی بود با سوز درون، روحِ بریده از دنیا، هیجانِ عاشقانه و جوشان، که نادیدنی‌ها و ناشناختنی‌ها را در کوه و دشت و آب و سبزه و جنگل می‌دیده و زندگیِ درویشانه بلکه نیمه‌مجنونانه داشت و همین حال٬ در انظار عموم٬ نوعی تقدّس به او می‌داده و او را در مقامی بالاتر از زاهدان و صومعه‌نشینان می‌نشانده و به زمره مجذوبانِ سالک در می‌آورده است.[12]
 

[1]. براون‏، ادوارد، تاریخ ادبیات ایران از فردوسى تا سعدى، ترجمه، مجتبائى، فتح الله، صدرى افشار، غلام‌حسین، ج ‏1، ص 392، تهران، مروارید، چاپ چهارم‏، 1367ش.
[2]. صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات در ایران، ج ‏2، ص 383، تهران، فردوس، چاپ هشتم‏، 1378ش.
[3]. همان؛ آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن‏، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، ج ‏9، ص 117، بیروت، دار الأضواء، چاپ سوم، 1403ق؛ عین القضات همدانى‏، شرح کلمات بابا طاهر العریان، ص 5، بیروت، دار الکتب العلمیه‏، چاپ اول‏، 2007م.
[4]. هدایت، رضا قلیخان، تذکرة ریاض العارفین، ص 167، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،  1384ش.
[5]. تاریخ ادبیات در ایران، ج ‏2، ص 384.
[6]. دیوان باباطاهر عریان همدانی، ص 39، تهران، نوین، 1363ش.
[7]. شرح کلمات بابا طاهر العریان، ص 5؛ الذریعة إلى تصانیف الشیعة، ج ‏9، ص 117.
[8]. نحل، 90.
[9].  راوندی‌، محمد بن علی، راحة الصدور و آیة السرور در تاریخ آل سلجوق، ص 98 – 99، تهران، امیر کبیر، چاپ دوم، 1364ش.
[10]. هدایت، رضا قلیخان، مجمع الفصحاء، ج 1، ص 326، تهران، امیر کبیر، 1336ش.
[11].  تاریخ ادبیات در ایران، ج ‏2، ص 383.
[12]. معدن‌کن، معصومه، شخصیّت باباطاهر، نامه فرهنگستان شماره 2، بهمن 1382، ص 127.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آفرینش غیر اختیاری به چه معنا است؟
    2424 انسان و اختیار
    در این زمینه باید گفت اگر منظور از آفرینش غیر اختیاری این است که آیا خداوند در آفرینش مخلوقات اختیار نداشته و مجبور بوده است؟ پاسخ این است که خالقیت پروردگار متعال، اقتضای ذاتی خداوند است. البته باید توجه داشت اقتضای ذاتی به معنای جبر نیست؛ مثلاً وقتی ...
  • آیا احساس باد معده، وضو و نماز را باطل می‌کند؟
    53985 مبطلات وضو
    درباره‌ی مسئله‌ی مطرح شده در روایت چنین آمده است: مردی از امام صادق(ع) سؤال کرد، نفخ معده دارم(باد معده) به گونه‌­ای که احساس می‌کنم از من خارج شده است. امام(ع) فرمود بر شما وضو نیست، تا این­که صدایش را بشنوی، یا بویش را احساس کنی. سپس امام فرمود: ...
  • آیا می توانید چند حدیث معتبر که در آنها به اهمیت و ارزش جهاد در راه خدا اشاره شده باشد، را با ذکر منبع برایم بفرستید؟
    12105 جهاد و دفاع
    امیر المؤمنین (ع) فرمود: جهاد درى از درهاى بهشت است که خدا آن را براى دوستان ویژه خویش گشوده است و آن، پوشش تقوا و زره محکم خدا و سپر مطمئن او است. پس هر که آن را از روی بی اعتنایی ترک کند، پروردگار جامه ذلت بر او ...
  • آیا گوش کردن به سخنرانی در روز جمعه ثواب دارد؟
    5816 گوناگون
    یاد گرفتن واجبات دینی بر مسلمانان واجب است،[1] لذا گوش کردن به سخنرانی هایی که در آن شنونده، مسائل واجب یا معارف اسلامی را فرا می گیرد، ثواب دارد. پیامبر اکرم(ص) در بارۀ یادگیری معارف دینی و حلال و حرام الاهی چنین می ...
  • خواندن نماز لیلة الخمیس چگونه است؟ آیا حقیقت دارد؟
    5919 گوناگون
    در روایات، برای شب پنج شنبه(لیلة الخمیس) چهار، نماز با ویژگی و آثار مختلف ذکر شده است: 1. هر کس چهار رکعت نماز در شب پنج شنبه بخواند که در هر رکعت، یک مرتبه سوره حمد و چهل مرتبه سوره کافرون بخواند، مانند این است ...
  • آیا اگر کمربند، جوراب یا انگشتر نمازگزار نجس باشد نمازش صحیح است؟
    9468 طهارت
    در شش صورت اگر بدن یا لباس نمازگزار نجس باشد، نماز او صحیح است: 1. در جایى که به واسطۀ زخم یا جراحت یا دمل، لباس یا بدن به خون آلوده شده باشد. 2. در جایى که خون موجود در لباس کمتر از درهم باشد (درهم تقریباً به ...
  • آیا حضرت یوسف(ع) از زلیخا صاحب فرزندی شده است؟
    98499 تاریخ
    در روایات به این موضوع اشاره‌ای نشده، اما در برخی گزارش‌های تاریخی به فرزندان یوسف از زلیخا اشاره شده است. ‏مطهر بن طاهر مقدسى(از مورخان قرن ششم) می‌گوید: در تورات آمده است که یوسف در 120 سالگى درگذشت و او با زلیخا ازدواج کرده بود و از او ...
  • آیا دین براى آزادى ما است یا اسارت ما؟
    7797 Philosophy of Religion
    آزادى از منظر دین را در دو ساحت آزادى معنوى و آزادى اجتماعى - سیاسى می‌توان بررسى کرد. از بُعد معنوى، حقیقت انسان که همان نفس مجرّد او است؛ چون از عالم امر و ساحت ملکوت است نظر به سوى موطن خویش دارد. و از آن جهت که ...
  • منظور قرآن از این‌که انسان مرده بوده و ما او را زنده کردیم چیست؟
    6263 تفسیر
    خداوند در قرآن کریم در یک قالب مثالی که براى مؤمن و کافر زده، ایمان را به زندگی و نور، و کفر را به مرگ و تاریکى تشبیه کرده است؛ کافر را مانند مرده و مؤمن را مانند زنده معرفی می‌کند. تشبیه ایمان و کفر به زندگى و ...
  • امام علی(ع) چگونه اصحاب رأی و اهل قیاس را توصیف می فرماید؟
    8396 مبانی فقهی و اصولی
    الف. ترجمه: ای شیعیان ما و کسانی که خود را بر حق و شیعه می دانید! از اصحاب رأى دوری کنید که آنان دشمنان سنّت هستند. این افراد، غافل و جاهلند از این که سنّت را حفظ کنند و سنّت هم امکان نگه داری به آنها ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    917020 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    592357 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    525408 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    445819 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    425165 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    380541 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    378004 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    364144 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    334691 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    322791 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...